Vai trò nhà nước xây dựng kinh tế Việt Nam độc lập tự chủ trong hội nhập kinh tế quốc tế - Luận án TS Trần Thị Thu Hường - Học viện Chính trị

HOC VIÊN CHĨNH TRI - HÀNH CHÍNH QUỐC GĨA Hổ CHÍ MINH Thư viện - Học viện Ngân Hàng ế ìỊi iliiDiiili LA00127 5 ---- ISì ƠQ FRAN THI THU HƯỜNG ị™Ị r lí LUẬN ÁN TIẾN Si TRIẾT HỌC K I HA NỘI -20H HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH Quốc GIA Hổ CHÍ MINH TRẦN THỊ THU HƯỜNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC Dồì VỚI VIỆC XÂY DỰNG NÊN KINH TÊ VIỆT NAM ĐỘC LẬP Tự CHỦ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TÊ QUỐC TÊ HIỆN NAY Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS,TS TRẦN PHÚC THĂNG HÀ NỘI - 2011 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các sô liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có xuât xứ rõ ràng; những phát hiện, đưa ra trong luận án là kêt quả nghiên cứu của tác giả luận án. Tác giả Trần Thị Thu Hường MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6 1. Vấn đề nền kinh tế độc lập tự chủ 6 1. Vấn đề vai trò của nhà nước 9 Chương 2: VAI TRÒ CỦA NHÀ NUỚC trong việc xây dụng nền kinh TẾ ĐỘC LẬP Tự CHỦ VÀ NHŨNG NHÂN Tố ẢNH HUỞNG đến vai trò nhà NUỚC việt nam trong XÂY DỤNG NỀN KINH TÊ ĐỘC LẬP Tự CHỦ HIỆN NAY 21 2.

Nền kinh tế độc lập tự chủ và vai trò của nhà nước trong việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ 21 2. Các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò của Nhà nước trong xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ ở Việt Nam hiện nay 48 Chương 3: VAI TRÒ CỦA NHÀ NUỚC TRONG VIỆC XÂY DỤNG NỀN KINH TẾ ĐỘC LẬP Tự CHỦ Ở NUỚC TA HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHŨNG VÂN ĐỂ ĐẶT RA 75 3. Thực trạng vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ ở nước ta hiện nay 75 3. Những vấn đề đặt ra về vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng nền kinh tế Việt Nam độc lập tự chủ hiện nay 103 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT số GIẢI PHÁP CHỦ YÊU NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NUỚC TRONG VIỆC XÂY DỤNG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM ĐỘC LẬP Tự CHỦ HIỆN NAY 120 4.

Một số giải pháp chủ yếu 125 KẾT LUẬN 173 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ 175 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 176 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU ADB Ngân hàng phát triển châu Á ASEAN Hiệp hội các nước Đông Nam Á APEC Diễn đàn kinh tế châu Á - Thái Bình Dương AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEM Diễn đàn họp tác Á - Âu CNXH Chủ nghĩa xã hội CNTB Chủ nghĩa tư bản CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa Eư Liên minh châu Ảu FAO Tổ chức lương thực thế giới FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Tổng sản phấm quốc nội KTTT Kinh tế thị trường Nxb Nhà xuất bản IMF Quỹ Tiền tệ thế giới ODA Viện trợ phát triển chính thức OECD Tổ chức họp tác và phát triển kinh tế SARS Dịch viêm phổi cấp TBCN Tư bản chủ nghĩa USD Đô la Mỹ WB Ngân hàng thế giới WTO Tổ chức Thương mại Thế giới XHCN Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lịch sử phát triển của các quốc gia trên thế giới nói chung cũng như ở nước ta nói riêng đã cho thấy nhà nước luôn có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Nhà nước với tư cách là bộ phận quan trọng nhất của kiến trúc thượng tầng, có vai trò hiện thực hoá những tất yếu kinh tế, xây dựng các mục tiêu chiến lược, các cơ sở pháp lý và các chính sách nhăm dẫn dắt, định hướng, điều khiển sự phát triển kinh tế. Nen kinh tế phát triến đến đâu, có chất lượng và hiệu quả như thế nào, phụ thuộc rất lớn vào năng lực hoạt động, quản lý của bộ máy nhà nước.

Nếu nhà nước không đủ tiềm lực, sức mạnh, nghĩa là không có khả năng tạo dựng được một môi trưòng pháp lý đồng bộ, thống nhất, lành mạnh và thông thoáng, không vạch ra được chiến lược, sách lược phát triển kinh tế đúng đắn, phù họp với điều kiện hoàn cảnh cụ thể của đất nước, cũng như không có khả năng hiện thực hoá và kiếm soát một cách có hiệu quả các chiến lược, chính sách và luật pháp đó, thì nên kinh tế không thể vận hành và phát triển có hiệu quả. Sự thành công của các nước phương Tây, Nhật Bản và các nước công nghiệp mới đã chứng minh điều đó. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế ở từng quốc gia, trong từng thời kỳ đều đặt ra những yêu cầu khác nhau đổi với mức độ và cách thức tác động của nhà nước vào nền kinh tế. Vì vậy, cùng với sự vận động, phát triển của nền kinh tế, vai trò của nhà nước đổi với sự phát triển kinh tế cũng luôn biến đôi cho phù họp với bối cảnh cụ thể của thời đại.

Trong những thập kỷ vừa qua, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đặc biệt là hội nhập kinh tế quốc tế có sự gia tăng mạnh mẽ. Quá trình đó diễn ra trên nhiều lĩnh vực: tài chính, thương mại, đầu tư, văn hóa, xã hội, môi trường., với nhiều hình thức đa dạng, phong phú và ở những mức độ khác nhau. Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế cũng đã tạo ra sự lan toả, sự liên hệ gắn bó chặt chẽ, sự phụ thuộc sâu sắc và những tác động qua lại hêt 2 sức nhanh nhạy giữa các quốc gia, dân tộc và giữa các nền kinh tế trên thế giới. Quá trình toàn cầu hóa hiện nay diễn ra trên nền tảng các công cụ mới, với sự xuât hiện của những nhân vật mới, những thị trường mới, giá trị mới và vận động dựa trên khuôn khố những quy tắc điều chỉnh mới.

Những yếu tố mới này như: sự bành trướng, mở rộng của các công ty xuyên quốc gia, đa quốc gia; sức ép cạnh tranh ngày càng lớn; sự vận động liên tục của các luồng tài chính; vai trò ngày càng tăng của các tố chức phi chính phủ, cùng những quy tắc, luật lệ của các tố chức kinh tế, tài chính quốc tế và khu vực, đã và đang tạo ra những ảnh hưởng, tác động vô cùng lớn đối với nền kinh tế của mỗi nhà nước quốc gia. Điều đó đã đặt ra nhũng vấn đề mới về vai trò của nhà nước đối với việc xây dựng nền kinh tể độc lập tự chủ trong bối cảnh mới - bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Ớ nước ta hiện nay, quá trình phát triển nền kinh tế diễn ra trong bối cảnh mới, vừa tiến hành chuyến đối từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sang nền KTTT định hướng XHCN với việc thiết lập các yểu tố cơ bản của thế chế KTTT, vừa tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, vừa xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong điều kiện cuộc cách mạng khoa học và công nghệ trên thế giới phát triển như vũ bão. Trong hoàn cảnh đó, Đại hội IX của Đảng đã khẳng định đường lối phát triển kinh tế của nước ta là cần phải: Đấy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp; ưu tiên phát triến lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy cao độ nội lực, đồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế đế phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững; tăng trưởng kinh tế đi liền với phát triến văn hoá, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng 3 xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trường; kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh [34, tr.

Thực hiện chủ trương, đường lối, chiến lược của Đảng, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam bước đầu đã thu được những thành tựu to lớn, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội, tạo môi trường thuận lợi hơn để phát triển kinh tế. Tuy nhiên, mặt trái của toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới cũng đặt ra nhiều thách thức, khó khăn đối với nước ta trong việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự độc lập tự chủ. Bởi lẽ, chúng ta đi lên CNXH, phát triển nền KTTT định hướng XHCN, với một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, năng suất lao động thấp kém, lực lượng sản xuất, khoa học - kỹ thuật và công nghệ còn ở trình độ thấp, thua kém nhiều nước trên thê giới, vấn đề quản lý kinh tế, quản lý xã hội của nhà nước còn khá nhiều bất cập. Vì vậy, trong Dự thảo Cương lĩnh Đại hội lần thứ XI, Đảng ta cũng đã chú trọng, quan tâm tới việc giải quyết các mối quan hệ lớn như: quan hệ giữa đối mới, ổn định và phát triển; giữa đổi mới kinh tế và đổi mới hệ thống chính trị; giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế.

Trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ đối với sự phát triển và phát triển bền vững có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bởi lẽ, nếu nước ta xây dựng được một nền kinh tế độc lập tự chủ trên cơ sở kết hợp đúng đắn giữa nội lực và ngoại lực, thì không sợ bất cứ một tổ chức quốc tế nào, một thế lực thù địch nào có thể áp đặt các thiết chế, chính sách cũng như các điều kiện kinh tế để khống chế, làm tổn hại đến chủ quyền quốc gia, dân tộc. Muốn nâng cao được trình độ phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh, không bị tụt hậu và xây dựng được nền kinh tế độc lập tự chủ không bị lệ thuộc vào nước ngoài cần phải phát huy mạnh mẽ vai trò của nhà nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay. Vì lý do trên, tác giả luận án chọn chủ đề: trò Nhà nước đối với việc xây dựng nền kình tế Việt Nam độc lập tự chủ trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay” làm đê tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học của mình.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.