Giải pháp phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước SACU - Luận án tiến sĩ kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI ­­­­­­­­ TRẦN QUANG HUY GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC TRONG LIÊN MINH THUẾ QUAN MIỀN NAM CHÂU PHI (SACU) Chuyên ngành: Thương mại Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: Hướng dẫn 1: PGS. Trần Công Sách Hướng dẫn 2: GS. Đỗ Đức Bình HÀ NỘI ­ 2015 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Quang Huy ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC CÁC BẢNG.vii PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài luận án. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu nội dung của luận án.7 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIỀN CỨU.

Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước có liên quan đến đề tài luận án. Các nghiên cứu ở nước ngoài. Các nghiên cứu ở trong nước. Những vấn đề còn tồn tại trong các nghiên cứu có liên quan và hướng nghiên cứu của luận án.18 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN QUAN HỆ.18 THƯƠNG MẠI GIỮA MỘT QUỐC GIA VỚI CÁC NƯỚC .18 TRONG MỘT LIÊN MINH THUẾ QUAN.

Lý luận về quan hệ thương mại giữa các quốc gia. Khái quát lý thuyết về quan hệ thương mại quốc tế. Đặc điểm quan hệ thương mại quốc tế của một liên minh thuế quan. Nội dung, hình thức, các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển quan hệ thương mại giữa một quốc gia và các nước trong một liên minh thuế quan.

Nội dung và hình thức phát triển quan hệ thương mại. Tiêu chí đánh giá sự phát triển quan hệ thương mại. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển quan hệ thương mại .3 Kinh nghiệm của một số nước về phát triển quan hệ thương mại với các nước trong SACU và bài học rút ra cho Việt Nam. Kinh nghiệm của một số nước về phát triển quan hệ thương mại với các nước trong SACU.

Một số bài học rút ra cho Việt Nam.50 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI .50 GIỮA VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC TRONG LIÊN MINH THUẾ QUAN .50 MIỀN NAM CHÂU PHI (SACU). Các nước SACU và chính sách thương mại đối với Việt Nam. Đặc điểm kinh tế của các nước SACU. Chính sách thương mại của SACU đối với Việt Nam.

Chính sách thương mại của Việt Nam đối với các nước SACU. Khái quát về quan hệ chính trị, ngoại giao. Chính sách thương mại của Việt Nam đối với các nước SACU. Thực trạng phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước SACU.

Phát triển quan hệ thương mại ở cấp độ thể chế. Phát triển quan hệ thương mại ở cấp độ thực thể. Đánh giá chung về thực trạng phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước SACU. Những thành quả đạt được.

Một số hạn chế và nguyên nhân.103 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN QUAN HỆ .103 THƯƠNG MẠI GIỮA VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC TRONG .103 LIÊN MINH THUẾ QUAN MIỀN NAM CHÂU PHI (SACU). Triển vọng phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước SACU. Triển vọng hội nhập kinh tế khu vực của SACU. Triển vọng phát triển kinh tế của các nước SACU.

Cơ hội và thách thức đối với việc phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước SACU. Dự báo triển vọng phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước SACU. Quan điểm và định hướng phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước SACU thời kỳ đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Quan điểm phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước SACU.

Định hướng phát triển quan hệ thương mại với giữa Việt Nam với các nước SACU. Giải pháp phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và các nước trong SACU giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Giải pháp ở cấp độ vĩ mô. Khuyến nghị cho doanh nghiệp.130 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.143 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.1 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.1 TÀI LIỆU THAM KHẢO.2 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt tiếng Anh AfDB Africa Development Ngân hàng Phát triển châu Phi Bank AGOA African Growth and Đạo luật tăng trưởng và cơ hội cho Opportunity Act châu Phi ANC African National Đại hội dân tộc Phi Congress BRICS Brasil, Russia, India, Nhóm các nước gồm Brasil, Nga, Ấn China, South Africa Độ, Trung Quốc và Nam Phi BLNS Botswana, Lesotho, Nhóm các nước gồm Botswana, Namibia and Swaziland Lesotho, Namibia và Swaziland CET Common Effective Tarrif Thuế quan đối ngoại chung COMESA Common Market for Thị trường chung Đông và Nam châu Eastern and Southern Phi Africa CU Customs Union Liên minh thuế quan EPA Economic Partnership Hiệp định đối tác kinh tế Agreement EU European Union Liên minh châu Âu FAO Food and Agriculture Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc Organization FTA Free Trade Area Khu vực thương mại tự do IMF International Monetary Quĩ Tiền tệ quốc tế Fund MFN Most­Favored Nations Quy chế tối huệ quốc Treatment SACU South African Customs Liên minh thuế quan miền Nam châu Union Phi SADC Southern African Cộng đồng phát triển miền Nam châu vi Development Phi Community SITC Standard International Phân loại thương mại quốc tế tiêu Trade Classification chuẩn SWAPO South­West Africa Tổ chức Nhân dân Tây­Nam Phi People’s Organization TNC Trans­national Công ty xuyên quốc gia Cooperation UNCTAD United Nations Tổ chức Hội nghị Liên hợp quốc về Conference on Trade and thương mại và phát triển Development WTO World Trade Tổ chức thương mại thế giới Organization vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Các chỉ số kinh tế của khối SACU, 2002-2012. Kinh tế các nước SACU, 2012. Ngoại thương khối SACU, 2002-2012. Ngoại thương của các nước thành viên SACU, 2012.

Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nam Phi, 1992-1999. Xuất khẩu của Việt Nam sang các nước SACU, 2000-2006. Nhập khẩu của Việt Nam từ các nước SACU, 2000-2006. Kim ngạch XNK Việt Nam – SACU, 2007-2014.

Xuất khẩu của Việt Nam sang SACU, 2007-2014. Nhập khẩu của Việt Nam từ SACU, 2007-2014.11: Xuất khẩu của Việt Nam sang các nước SACU, 2007-2014. Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang SACU. Mặt hàng xuất khẩu sang Nam Phi năm 2014.

Mặt hàng xuất khẩu sang Botswana năm 2014. Mặt hàng xuất khẩu sang Lesotho năm 2014. Mặt hàng xuất khẩu sang Namibia năm 2014. Mặt hàng xuất khẩu sang Swaziland năm 2014.

Nhập khẩu của Việt Nam từ các nước SACU, 2007-2014. Cơ cấu hàng nhập khẩu của Việt Nam từ SACU. Mặt hàng nhập khẩu từ Nam Phi năm 2014.92 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài luận án Mở rộng, đa dạng hóa quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các đối tác là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện chính sách kinh tế đối ngoại của Đảng và Nhà nước.

Chiến lược Phát triển kinh tế­xã hội 2011­2020 được thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã đề ra định hướng: “Đa dạng hóa thị trường ngoài nước, khai thác có hiệu quả các thị trường có hiệp định thương mại tự do và thị trường tiềm năng, tăng nhanh xuất khẩu…”[6]. Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa thời kỳ 2011­2020, định hướng đến năm 2030 được ban hành tại Quyết định số 2471/QĐ­TTg ngày 28/12/2011 của Thủ tướng Chính phủ đã đề ra mục tiêu: “Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa bình quân 11–12%/năm trong thời kỳ 2011– 2020, trong đó giai đoạn 2011–2015 tăng trưởng bình quân 12%/năm; giai đoạn 2016–2020 tăng trưởng bình quân 11%/năm”[51]. Để thực hiện được mục tiêu đó, Chiến lược đã đề ra định hướng phát triển thị trường, trong đó nhấn mạnh cần phải “đa dạng hóa thị trường xuất khẩu; củng cố và mở rộng thị phần hàng hóa Việt Nam tại thị trường truyền thống; tạo bước đột phá mở rộng các thị trường xuất khẩu mới có tiềm năng”[51]. Đối với thị trường Châu Phi, Chiến lược đề ra định hướng tới năm 2020 sẽ chiếm tỷ trọng khoảng 5% kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Để thực hiện, cụ thể hóa các chủ trương, sách lược của Đảng và Nhà nước ta trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay thế giới có nhiều biến động, Việt Nam phải giảm sự lệ thuộc vào một số ít thị trường, tích cực mở rộng thị trường xuất khẩu, trong đó chú 2 trọng các thị trường mới như thị trường Châu Phi. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, sự cạnh tranh, giành giật thị trường đang diễn ra gay gắt đòi hỏi phải có những nghiên cứu thường xuyên cập nhật, chi tiết về thị trường Châu Phi. Châu Phi là một thị trường rộng lớn với 55 quốc gia. Mỗi quốc gia, khu vực thị trường đều mang những đặc điểm thị trường có tính đặc thù riêng, vì vậy rất cần phải có những nghiên cứu chi tiết, chuyên sâu từng thị trường và khu vực thị trường.

Trong số các tổ chức kinh tế khu vực của Châu Phi, Liên minh thuế quan miền Nam châu Phi (SACU) là tổ chức kinh tế khu vực thành công nhất của châu Phi và là đầu tầu tăng trưởng kinh tế của cả châu lục. SACU được thành lập từ năm 1910 và là Liên minh thuế quan được thành lập sớm nhất trên thế giới. Hiện nay khối liên minh này bao gồm 5 quốc gia thành viên đó là Nam Phi, Bostwana, Lesotho, Namibia và Swaziland. Thị trường các nước SACU được đánh giá có nhiều tiềm năng do kinh tế tăng trưởng khá ổn định, có nhu cầu hàng hóa lớn và đa dạng, chủ yếu là sản phẩm chất lượng vừa phải, giá rẻ.

Bên cạnh đó, tình hình chính trị của các nước khu vực SACU khá ổn định; việc Mỹ, EU và một số nước cho phép nhiều sản phẩm các nước khu vực SACU tiếp cận tương đối tự do và thuận lợi hơn thị trường của họ cũng như nhiều chính sách thu hút đầu tư nước ngoài khá hấp dẫn đã giúp thị trường các nước khu vực SACU ngày càng giành được sự quan tâm chú ý của nhiều nước trên thế giới. Các nước SACU là một khu vực thị trường còn khá mới lạ đối với các doanh nghiệp nước ta. Trao đổi thương mại với các nước khu vực này vẫn còn hạn chế. Năm 2014, trao đổi thương mại hai chiều mới đạt mức 1,014 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 814 triệu USD và nhập khẩu đạt 200 triệu 3 USD.