Giải pháp chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu ở Việt Nam trong hội nhập kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH MAI THỊ VÂN ANH GI¶I PH¸P CHèNG THÊT THU THUÕ XUÊT KHÈU, THUÕ NHËP KHÈU ë VIÖT NAM TRONG BèI C¶NH HéI NHËP KINH TÕ QUèC TÕ Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS LÊ QUÂN 2.TS VƯƠNG THỊ THU HIỀN HÀ NỘI, THÁNG 5 - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác của các cơ quan chức năng đã công bố. Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa có tác giả công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Tác giả luận án Mai Thị Vân Anh MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 5 1.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 5 1. Khoang hở cho các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 13 1. Điểm yếu và điểm mạnh của nghiên cứu 14 1. Những đóng góp mới của luận án 15 Chương 2 THUẾ XUẤT KHẨU, THUẾ NHẬP KHẨU VÀ CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT KHẨU, THUẾ NHẬP KHẨU TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 16 2.

Những vấn đề chung về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 16 2. Khái niệm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 16 2. Đặc điểm của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 18 2. Vai trò của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong hội nhập kinh tế quốc tế 19 2.

Thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 21 2. Khái niệm thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 21 2. Các hình thức thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 22 2. Nguyên nhân của thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 26 2.

Hậu quả của thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 30 2. Chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế 33 2. Các nguyên tắc chủ yếu khi hội nhập kinh tế quốc tế 33 2.2 Những vấn đề đặt ra đối với công tác chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở các nước đang phát triển trong bối cảnh hội nhập 36 2. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 39 2.

Một số phương pháp quản lý hải quan chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của Hải quan 44 2. Áp dụng quản lý rủi ro chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 44 2. Áp dụng biện pháp phân loại và áp mã hàng hóa chính xác và thống nhất 46 2. Áp dụng biện pháp kiểm tra sau thông quan (PCA) trong chống thất thu thuế 47 2.

Áp dụng biện pháp chống buôn lậu và gian lận thương mại 49 2. Áp dụng biện pháp thanh tra thuế 50 2. Hợp tác quốc tế trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 51 2. Kinh nghiệm chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của cơ quan hải quan một số nước trên thế giới và bài học cho hải quan Việt Nam 52 2.

Kinh nghiệm chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu ở các nước 52 2. Bài học kinh nghiệm 61 Kết luận chương 2 63 Chương 3 THỰC TRẠNG CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT KHẨU, THUẾ NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2009-2013 65 3.1 Khái quát thực trạng xuất khẩu, nhập khẩu và Kết quả thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2009-2013 65 3.1 Khái quát thực trạng xuất khẩu, nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2009-2013 65 3.2 Kết quả thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt Nam giai đoạn 2009-2013 67 3.2 Thực trạng thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt Nam gia đoạn 2009-2013 71 3. Thất thu thuế do khai sai số lượng và chất lượng hàng hóa 71 3. Thất thu thuế qua gian lận trị giá tính thuế 73 3.

Thất thu qua việc phân loại và áp mã hàng hóa (mô tả sai) 76 3. Thất thu thuế qua công tác khai báo xuất xứ đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu 82 3. Thất thu thuế đối với loại hình kinh doanh tạm nhập, tái xuất 86 3. Thất thu thuế do lợi dụng loại hình gia công 88 3.

Thất thu thuế qua lợi dụng hoạt động của các khu phi thuế quan 89 3. Thất thu thuế do lợi dụng địa bàn và sử dụng các phương thức thủ đoạn buôn lậu 93 3. Thất thu thuế do nợ đọng thuế kéo dài 96 3. Thực trạng áp dụng các biện pháp chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của Hải quan Việt Nam giai đoạn 2009-2013 97 3.

Thực tiễn áp dụng quản lý rủi ro trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 97 3. Thực trạng chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu qua hệ thống xử lý dữ liệu của ngành Hải quan 99 3. Thực hiện cơ chế một cửa quốc gia và ASEAN trong chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu 103 3. Áp dụng thông quan điện tử trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 104 3.

Áp dụng kiểm tra sau thông quan trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 108 3. Công tác điều tra chống buôn lậu trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 110 3. Chống thất thu thuế của nghiệp vụ giám sát quản lý 113 3. Chống thất thu thuế từ nghiệp vụ thanh tra thuế của cơ quan hải quan 114 3.

Áp dụng nghiệp vụ quản lý xử lý nợ đọng thuế và các biện pháp cưỡng chế thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 117 3.4 Đánh giá chung về thực trạng chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt Nam giai đoạn 2009-2013 120 3. Những kết quả đạt được 120 3. Một số tồn tại hạn chế 125 3. Nguyên nhân 128 Kết luận chương 3 133 Chương 4 GIẢI PHÁP CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT KHẨU, THUẾ NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 135 4.

Bối cảnh kinh tế quốc tế và định hướng hoạt động chống thất thu thuế nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian tới 135 4. Bối cảnh kinh tế quốc tế, Việt Nam trong thời gian tới 135 4. Định hướng hoạt động chống thất thu thuế xuất khảu, thuế nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian tới 136 4. Các giải pháp chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế 138 4.

Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu giữa các đơn vị chức năng của ngành hải quan 138 4. Đẩy mạnh biện pháp quản lý các loại hình xuất khẩu, nhập khẩu đặc thù 144 4. Nâng cao hiệu quả áp dụng các phương pháp quản lý hải quan hiện đại trong chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 147 4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế của cơ quan Hải quan 155 4.

Đổi mới công tác quản lý nợ thuế theo hướng giảm nợ thuế quá hạn 156 4. Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để ứng dụng phục vụ công tác quản lý thu thuế 157 4. Hoàn thiện bộ máy và nhân lực tổ chức quản lý của cơ quan hải quan trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế 157 4. Các giải pháp khác 159 Kết luận chương 4 165 KẾT LUẬN 168 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 170 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ACV Agreement Customs Hiệp định về trị giá hải quan Valuation của WTO AHTN ASEAN Hamonized Tariff Danh mục hài hòa thuế quan Nomenclature ASEAN AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN APEC Asia Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Cooperation Châu Á - Thái Bình Dương ASEAN Association of South East Hiệp hội Các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á ASEM Asia - Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu ASYCUDA Automated System of Hệ thống số liệu hải quan tự Customs Data động C/O Certificate of origin Chứng nhận xuấy sứ hàng hóa EDI Electronic Data Interchange Trao đổi dữ liệu điện tử EU European Ụnion Liên minh Châu Âu GATT General Agreement of Trade Hiệp định chung về Thương and Tariff mại và Thuế quan HS Harmonized System Hệ thống Hài hòa SH Système Harmonisé KYOTO International Convention on Công ước quốc tế về đơn yhe Simplification and giản, hài hòa hóa thủ tục hải Harmonization of Customs Procedures(Kyoto quan(Công ước KYOTO) convention) MFN Most Favoured Nations Tối huệ quốc TQM Total quality Management Quản lý chất lượng tổng thể TRIPs Agreement on Trade-Related Hiệp định về khía cạnh liên Aspects of Intellectural quan đến thương mại của Property Rights quyền sở hữu trí tuệ USD The United States Dollar Đô la Mỹ VAT Value Added Tax Thuế giá trị gia tăng WAN Wide Area Network Mạng diện rộng WB World Bank Ngân hàng thế giới WCO World Customs Organization OMD Organisation Mondial des Tổ chức hải quan Thế giới Douanes WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại Thế giới DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT BTC : Bộ Tài chính CNTT : Công nghệ thông tin CQHQ : Cơ quan hải quan CSDL : Cơ sở dữ liệu DN : Doanh nghiệp HĐH : Hiện đại hóa HQVN : Hải quan Việt Nam KCN : Khu công nghiệp KTCK : Kinh tế cửa khẩu KKTCK : Khu kinh tế cửa khẩu KT-TMĐB: Kinh tế - thương mại đặc biệt KTSTQ : Kiểm tra sau thông quan LĐTC : Lãnh đạo Tổng cục NCS : Nghiên cứu sinh NK : Nhập khẩu NNT : Người nộp thuế NSNN : Ngân sách nhà nước PLHH : Phân loại hàng hóa QC : Quá cảnh QLNN : Quản lý nhà nước QLRR : Quản lý rủi ro SXXK : Sản xuất xuất khẩu TCHQ : Tổng cục Hải quan TNHH : Trách nhiệm hữu hạn TN-TX : Tạm nhập tái xuất TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh TTĐB : Tiêu thụ đặc biệt TTHQ : Thủ tục hải quan XNC : Xuất nhập cảnh XNK : Xuất nhập khẩu XK : Xuất khẩu DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên bảng biểu Trang Bảng 3.1: Kim ngạch XNK và số tờ khai hàng hóa XNK giai đoạn 2009-2013 66 Bảng 3.2: Số thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu giai đoạn 2009-2013 67 Bảng 3.3: Tình hình nợ thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu giai đoạn 2009-2013 96 Bảng 3.4: Tỷ lệ kiểm tra hàng hóa từ giai đoạn 2009-2013 98 Bảng 3.5: Số liệu bắt giữ qua các tuyến đường từ giai đoạn 2009 - 2013 111 Bảng 3.6: Số liệu thanh tra chuyên ngành và thanh tra chuyên đề giai đoạn 2009-2013 115 Bảng 3.7: Kết quả ấn định thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu giai đoạn 2009-2013 120 Bảng 3.