Chính sách kinh tế Philippines sau khủng hoảng châu Á - Nguyễn Tuấn Anh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN TUẤN ANH CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA PHILIPPINES KỂ TỪ SAU CUỘC KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á ĐẾN NAY Ngành: Kinh tế Quốc tế Mã số: 9 31 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Thị Thanh Bình Hà Nội, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu có gì sai sót tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn.

Nghiên cứu sinh NGUYỄN TUẤN ANH MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu trong nước .2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước .3 Đánh giá chung về công trình đã công bố. 14 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỂ LỰA CHỌN CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA PHILIPPINES TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á.1 Những vấn đề lý luận chung về chính sách kinh tế .2 Cơ sở thực tiễn của việc hoạch định chính sách kinh tế.

30 Chương 3: CHỦ TRƯƠNG, NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA PHILIPPINES TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á .1 Chủ trương, nội dung và kết quả thực hiện chính sách kinh tế dưới thời Tổng thống Joseph Estrada (1998-2001) .2 Chủ trương, nội dung và kết quả thực hiện chính sách kinh tế dưới thời Tổng thống Gloria Macapagal Arroyo (2001-2010) .3 Chủ trương, nội dung và kết quả thực hiện chính sách kinh tế dưới thời Tổng thống Benigno Aquino III (2010-tháng 6/2016). 88 Chương 4: ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA PHILIPPINES TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA.1 Đánh giá chung về chính sách kinh tế từ sau khủng hoàng tài chính Châu Á .2 Một số bài học kinh nghiệm rút ra. 142 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

148 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ADB : Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á AEC : ASEAN Economic Community Cộng đồng Kinh tế ASEAN AFMA : Agriculture and Fisheries Luật Hiện đại hóa nông nghiệp và ngư Modernization Act nghiệp AFTA : ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN AMC : Asset Management Company Công ty Quản lý Tài sản APEC : Asia – Pacific Economic Hợp tác Kinh tế Châu Á Thái Bình Cooperation Dương ARMM : Autonomous Region in Muslim Khu vực tự trị hồi giáo ở Mindanao Mindanao ASEAN : Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Nations ATIGA : ASEAN Trade in Goods Agreement Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN BIR : Bureau of Internal Revenue Cục Ngân sách Nội địa BIS : Bank for International Settlements Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BOC : Bureau of Customs Cục Hải Quan BOI : Board of Investment Cục Đầu tư Philippines BPO : Business Process Outsourcing Dịch vụ kinh doanh thuê ngoài BSP : Bangko Sentral ng Pilipinas Ngân hàng Trung ương Philippines CAR : Capital Adequacy Ratio Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu CARP : Comprehensive Agrarian Reform Chương trình cải cách ruộng đất toàn Program diện CARS : Comprehensive Automotive Chiến lược phục hồi toàn diện ngành ô tô Resurgence Strategy CEPT : Common Effective Preferential Tariff Thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung CNIS : Comprehensive National Industrial Chiến lược công nghiệp quốc gia toàn Strategy diện CPI : Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng CRK : Clark International Airport Sân bay quốc tế Clark DBCC : Development Budget Coordination Ủy ban Điều phối Ngân sách phát triển Committee DBP : Development Bank of the Philippines Ngân hàng Phát triển Philippines DOA : Department of Agriculture Bộ Nông nghiệp DTI : Department of Trade and Industry Bộ Công Thương EDC : Export Development Council Uỷ ban Phát triển Xuất khẩu FDI : Foreign Direct Investment Đầu tư Trực tiếp Nước ngoài FED : Federal Reserve System Cục Dự trữ Liên Bang Mỹ FIA : Foreign Invesment Act Luật đầu tư nước ngoài FTA : Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GATT : General Agreement on Tariffs and Hiệp định chung về Thuế quan và Trade Thương mại GDP : Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GIR : Gross International Reserves Tổng dự trữ ngoại hối GNP : Gross National Product Tổng sản phẩm quốc dân GOCC : Government-owned and controlled Doanh nghiệp/tập đoàn thuộc sở hữu nhà corporation nước GSIS : Government Service Insurance Hệ thống bảo hiểm System HĐTT : Hội đồng Tiền tệ HTNH : Hệ thống ngân hàng IMF : International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế IPA : Investment Promotion Agency Cơ quan Xúc tiến Đầu tư IPP : Investment Priorities Plan Kế hoạch ưu tiên đầu tư hàng năm IRC : Interest Rate Corridor Công cụ hàng lang lãi suất IT : Information Technology Công nghệ thông tin IT-BPM : Information Technology Business Dịch vụ quản lý quy trình kinh doanh Process Management công nghệ thông tin KHTCCA : Khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á KHTCTC : Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 LEDAC : Legislative Executive Development Ủy ban Tư pháp Advisory Council LGU : Local Government Unit Đơn vị chính quyền địa phương MB : Monatary Board Ủy ban Tiền tệ MBO : Micro-banking Offices Văn phòng ngân hàng vi mô MFI : Micro-financial Institution Thể chế tài chính vi mô MRP : Manufacturing Resurgence Program Chương trình phục hồi ngành chế tạo MSME : Micro, Small and Medium Doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ Enterprises MTEF : Medium-term Expenditure Khung khổ chi tiêu trung hạn Framework MTPDP : Medium term Philippine Kế hoạch Phát triển Philippine trung hạn Development Plan NAIA : Ninoy Aquino International Airport Sân bay quốc tế Ninoy Aquino NBFI : Nonbank Financial Institutions Các thể chế tài chính phi ngân hàng NEDA : National Economic and Development Cơ quan Phát triển kinh tế Quốc gia Authority NFA : National Food Authority Cơ quan Lương thực quốc gia NHĐN : Ngân hàng đa năng NHHT : Ngân hàng hợp tác NHNT : Ngân hàng nông thôn NHTK : Ngân hàng tiết kiệm NHTM : Ngân hàng thương mại NPA : Non-performing assests Tài sản không sinh lời NPC : National Power Corporation Tập đoàn Điện lực quốc gia NPL : Non-performing Loan Nợ xấu NSC : National Security Council Ủy ban An ninh Quốc gia NSCB : National Statistical Coordination Ủy ban Điều phối và Thống kê quốc gia Board NSO : National Statistic Organization Cơ quan Thống kê quốc gia ODF : Overnight deposit facility Tiền gửi qua đêm OECD : Organisation for Economic Co- Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế operation and Development OLF : Overnight Lending facilities Cho vay qua đêm OTOP : One Town One Product Chương trình mỗi làng một sản phẩm PDIC : Philippine Deposit Insurance Tập đoàn Bảo đảm Tiền gửi Philippines Corporation PEDP : Philippine Export Development Plan Kế hoạch Phát triển xuất khẩu PEZA : Philippines Economic Zone Đặc khu Kinh tế Philippines Authority PIDS : Philippine Institute for Development Viện Nghiên cứu Phát triển Philippines Studies PSA : Philippine Statistic Authority Cơ quan Thống kê Philippines PSE : Philippines Stock Exchange Thị trường Chứng khoán Philippines R&D : Research and Development Nghiên cứu và Phát triển ROE : Return On Equity Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu RRR : Reverse Repurchase Rate Lãi suất mua lại nghịch đảo SBGFC : The Small Business Guarantee and Công ty tài chính và Bảo lãnh doanh Finance Corporation nghiệp nhỏ SEC : Securities and Exchange Commission Ủy ban Chứng khoán Philippines SONA : State of Nation Address Thông điệp Quốc gia SPV : Special Purpose Vehicles Công cụ cho vay với mục tiêu đặc biệt SSS : Social Security System Hệ thống an sinh xã hội TDF : Term Deposit Facility Công cụ đấu giá tiền gửi có kỳ hạn TKVL : Tài khoản vãng lai TRP : Tariff Reform Program Chương trình Cải cách thuế quan VAT : Value Added Tax Thuế giá trị gia tăng WB : World Bank Ngân hàng Thế giới WTO : World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tỷ trọng FDI vào ASEAN, 1992-1997 (Đơn vị: %) .2: Cơ cấu kinh tế của một số nước ASEAN trước KH (Đơn vị: %) .1: Tăng trưởng trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ ở ASEAN,.2: Các mức cắt giảm lãi suất chính sách của BSP ở giai đoạn KHTCTC .3: Một số kết quả kinh tế vĩ mô giai đoạn Arroyo (Đơn vị: %) .4: Tình hình tài khoá giai đoạn Arroyo (Đơn vị: Triệu Peso) .5: Một số chỉ số kinh tế vĩ mô dưới thời Arroyo (Đơn vị: Tỷ USD) .6: Một số chỉ số liên quan tới lĩnh vực xuất khẩu .7: Cơ cấu giá trị gia tăng của một số ngành chính (Đơn vị: %) .8: Xếp hạng chỉ số cạnh tranh của một số nước Đông Nam Á .9: Kết quả thực hiện một số mục tiêu kinh tế vĩ mô (Đơn vị: %) .10: Tỷ lệ chi tiêu cơ sở hạ tầng/GDP ở giai đoạn Aquino III (Đơn vị:%) .1: Tốc độ tăng và tỷ trọng chi tiêu trong GDP (Đơn vị: %) .2: Tốc độ tăng trưởng và đóng góp của các ngành vào GDP .3: Cán cân thương mại trong lĩnh vực dịch vụ (Đơn vị: Tỷ USD) .4: So sánh mức thuế ở 1 số quốc gia ASEAN .5: Rào cản đối với doanh nghiệp nước ngoài trong lĩnh vực dịch vụ .131 DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HỘP Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu giai đoạn 2001-2009 (Đơn vị: %) .2: Tỷ lệ NPL và NPA (Đơn vị: %) .3: Giá trị giao dịch ròng với nước ngoài và mức vốn hóa thị trường chứng khoán (Đơn vị: Tỷ Peso) .4: Lộ trình phát triển ngành công nghiệp chế tạo .5: Khung Chiến lược Công nghiệp quốc gia toàn diện (CNIS) .6: Xếp hạng mức độ hài lòng về kết quả kinh tế - xã hội qua .116 các giai đoạn Tổng thống .1: Tình hình lạm phát ở Philippines, 1998-2016 (Đơn vị: %).2: Diễn biến lãi suất chính sách, 1998-2016 (Đơn vị: %) .3: Sự phân bổ GDP giữa các vùng miền, 2010-2015 (Đơn vị: %) .4: Thu nhập bình quân đầu người theo khu vực, .1: Chiến lược Phục hồi Ngành ô tô toàn diện (CARS). Tính cấp thiết của đề tài Trước khủng hoảng tài chính châu Á 1997-98 (KHTCCA), khi nói tới Philippines, người ta thường gọi là “sick man of Asia” như để ám chỉ sự thất bại hay thụt lùi của quốc gia này trong quá trình phát triển kinh tế khi so sánh với các quốc gia khác trong khu vực.1 Tuy nhiên, từ sau KHTCCA đến nay, mặc dù vẫn còn bất ổn ở giai đoạn đầu, song nhìn tổng thể, kinh tế Philippines dần phục hồi và phát triển tương đối tốt.