Phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Luận án tiến sĩ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRỊNH QUANG DŨNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ HỒ CHÍ MINH HỌC Hà Nội - 2025 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRỊNH QUANG DŨNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học Mã số: 9310204 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ HỒ CHÍ MINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Đinh Xuân Lý Hà Nội - 2025 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đinh Xuân Lý. Tên đề tài luận án không trùng với bất cứ nghiên cứu nào đã được công bố. Các số liệu trong luận án là trung thực, bảo đảm tính khách quan.

Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Hà Nội, ngày…. năm 2025 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trịnh Quang Dũng LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình thực hiện và nghiên cứu Luận án với đề tài: Phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ cũng như tạo điều kiện của tập thể Ban Giám hiệu, Ban lãnh đạo Khoa Khoa học Chính trị, giảng viên, cán bộ các phòng, ban chức năng của Khoa Khoa học Chính trị và Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Lãnh đạo Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất về sự giúp đỡ đó để tôi có cơ hội cho được học tập, rèn luyện và tích lũy kiến thức, kỹ năng để thực hiện luận án.

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Thầy PGS.TS Đinh Xuân Lý đã tận tình chỉ dẫn, theo dõi và đưa ra những lời khuyên bổ ích giúp tôi giải quyết được các vấn đề gặp phải trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, những người bạn, đồng nghiệp của tôi đang công tác tại Khoa Khoa học Chính trị, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành Luận án này. Mặc dù đã cố gắng hết sức, nhưng chắc chắn luận án vẫn còn những thiếu sót. Tôi mong nhận được sự góp ý từ quý thầy, cô, đồng nghiệp và những ai quan tâm để có thể hoàn thiện hơn nữa.

Hà Nội, 2025 Tác giả luận án Trịnh Quang Dũng MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 6 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .1 Tình hình nghiên cứu liên quan đề tài luận án .1 Nghiên cứu về phát triển kinh tế Việt Nam .2 Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế .3 Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế .2 Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan và những vấn đề sẽ được giải quyết trong luận án .1 Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan đề tài luận án .2 Những vấn đề sẽ được giải quyết trong luận án. 33 Tiểu kết chương 1. 35 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH .1 Một số khái niệm cơ bản của luận án .2 Phát triển kinh tế .3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế .4 Phát triển kinh tế Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh .2 Nội dung và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế .1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế .2 Giá trị lý luận và giá trị thực tiễn tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế.

77 Tiểu kết chương 2. 88 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ GÓC NHÌN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ .1 Thực trạng phát triển kinh tế Việt Nam (2011 - 2025) .1 Chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế (2011 - 2025).2 Thực tiễn phát triển kinh tế Việt Nam (2011 - 2025) .2 Thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế Việt Nam (2011 – 2025) .1 Thành tựu phát triển kinh tế và nguyên nhân .2 Những hạn chế và nguyên nhân .3 Những vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay. 131 Tiểu kết chương 3. 140 CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH .1 Các nhân tố tác động đến phát triển kinh tế Việt Nam thời gian tới .1 Các nhân tố quốc tế .2 Các nhân tố trong nước.2 Phương hướng phát triển kinh tế Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh .1 Phát triển kinh tế gắn với nâng cao đời sống của nhân dân và hướng tới mục đích “dân giàu, nước mạnh” .2 Phát triển toàn diện các ngành kinh tế theo định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa .3 Phát triển các thành phần kinh tế, phát huy các nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với công bằng và tiến bộ xã hội .4 Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với tích cực, chủ động hợp tác quốc tế .3 Giải pháp phát triển kinh tế Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh .1 Nâng cao nhận thức về phát triển kinh tế theo tư tưởng Hồ Chí Minh 157 4.2 Hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nước trong xây dựng môi trường thuận lợi để phát triển kinh tế .3 Điều chỉnh cơ cấu ngành kinh tế, xác định các mũi nhọn cần tập trung phát triển.4 Đẩy mạnh phát triển các doanh nghiệp trong các thành phần kinh tế 175 4.5 Nâng cao hiệu quả sử dụng các động lực trong phát triển kinh tế.6 Tiếp tục đấu tranh chống các trở lực phát triển kinh tế.

189 Tiểu kết chương 4. 193 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 196 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 198 3 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 GDP bình quân đầu người Việt Nam giai đoạn 2011 - 2025 (USD) .2 GDP hàng năm của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011 - 2024 (%) .3 Tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội theo giá hiện hành các năm 2019 – 6 tháng đầu năm 2025 (nghìn tỷ đồng).

111 4 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CNH : Công nghiệp hóa CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội DNNN : Doanh nghiệp nhà nước DNTN : Doanh nghiệp tư nhân GDP : Tổng sản phẩm quốc nội KHCN : Khoa học công nghệ HTX : Hợp tác xã FDI : Vốn đầu tư nước ngoài NXB : Nhà xuất bản 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế là hệ thống các quan điểm sâu sắc và toàn diện những định hướng lớn về phát triển kinh tế Việt Nam thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, là nền tảng lý luận để Đảng Cộng sản Việt Nam hoạch định các chiến lược phát triển kinh tế trong thời kỳ 1945-1975. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn giải quyết thành công nạn đói (giặc đói) sau khi cách mạng Tháng Tám giành được chính quyền (năm 1945); chỉ đạo xây dựng nền kinh tế đảm bảo đời sống của nhân dân miền Bắc, góp phần quan trọng cho thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống xâm lược Pháp và xâm lược Mỹ. Thời kỳ đổi mới (từ năm 1986), tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế tiếp tục là nền tảng, kim chỉ nam cho đổi mới tư duy lý luận kinh tế của Đảng đã góp phần quan trọng tạo nên những thành tựu to lớn trong thực tiễn phát triển nền kinh tế Việt Nam và phát triển đất nước theo định hướng độc lập, tự chủ, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh.

Qua gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, kinh tế Việt Nam đạt được nhiều thành tựu quan trọng và ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Nền kinh tế tăng trưởng duy trì ở mức tương đối cao, quy mô nền kinh tế ngày càng được mở rộng; thành tựu xóa đói giảm nghèo, phát triển con người và an sinh xã hội được quốc tế ghi nhận; tiềm lực, vị thế và vai trò của đất nước ngày càng được củng cố và nâng cao trên trường quốc tế; Việt Nam thoát khỏi nhóm nước nghèo, vươn lên nhóm nước thu nhập trung bình thấp và giữ vai trò tích cực trong nhiều chuỗi giá trị toàn cầu. Song song với phát triển kinh tế, nguồn lực quốc gia được tăng cường; quốc phòng an ninh và vị thế đối ngoại được củng cố vững chắc. Những thành tựu phát triển đó góp phần nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), kinh tế Việt Nam vẫn còn không ít hạn chế cần phải giải quyết, đặc biệt là các lực cản lớn đối với đất nước 6 trên con đường xây dựng, đổi mới, phát triển và hội nhập. Cụ thể là mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” như Chủ tịch Hồ Chí Minh kỳ vọng vẫn chưa được hiện thực hóa đầy đủ. Trên thực tế, mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng nhưng thu nhập bình quân đầu người vẫn ở mức trung bình thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực, và khoảng cách giàu nghèo còn đáng kể. Bên cạnh đó, tiềm lực quốc gia tuy đã được củng cố song chưa tương xứng với yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và hội nhập quốc tế.

Cơ cấu ngành kinh tế còn bất hợp lý và mất cân đối, trong khi khu vực nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng lao động lớn nhưng giá trị gia tăng thấp, công nghiệp và dịch vụ chưa tương xứng với tiềm năng của con người và đất nước.