Luận án tiến sĩ kinh tế: Phát triển kinh tế tư nhân tại tỉnh Thanh Hóa - Nguyễn Xuân Hưng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH & CÔNG NGHỆ HÀ NỘI --------- NGUYỄN XUÂN HƯNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH & CÔNG NGHỆ HÀ NỘI --------- NGUYỄN XUÂN HƯNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA Ngành : Quản trị Kinh doanh Mã số : 9.101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. HÀ ĐỨC TRỤ 2. NGUYỄN HUY THỊNH Hà Nội, 2021 MỤC LỤC iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.1 Các công trình nghiên cứu của nước ngoài.2 Các công trình nghiên cứu trong nước.3 Khái quát chung về các nghiên cứu có liên quan.2 Phương pháp nghiên cứu.1 Cách tiếp cận và khung phân tích.2 Phương pháp nghiên cứu.22 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1.27 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN.1 Một số khái niệm có liên quan.1 Kinh tế tư nhân.2 Phát triển kinh tế tư nhân.2 Nội dung phát triển kinh tế tư nhân.1 Gia tăng số lượng cơ sở kinh tế tư nhân.2 Mở rộng quy mô các nguồn lực cơ sở kinh tế tư nhân.3 Nâng cao kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của cơ sở kinh tế tư nhân.4 Gia tăng đóng góp đối với phát triển kinh tế - xã hội.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế tư nhân.1 Môi trường pháp luật, cơ chế chính sách.2 Thị trường tiêu thụ sản phẩm.3 Vốn, cơ sở hạ tầng và mặt bằng sản xuất kinh doanh.4 Trình độ quản lý và chất lượng của lao động trong doanh nghiệp.5 Trình độ khoa học và công nghệ.4 Kinh nghiệm phát triển kinh tế tư nhân ở một số quốc gia trên thế giới, một số địa phương ở Việt Nam và bài học rút ra cho tỉnh Thanh Hóa.1 Kinh nghiệm phát triển tư nhân trên thế giới.2 Kinh nghiệm phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam.3 Bài học kinh nghiệm cho phát triển kinh tế tư nhân ở Thanh Hóa.64 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.66 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Thanh Hóa.2 Điều kiện kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa.3 Những thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tác động đến phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Thanh Hóa.2 Phân tích thực trạng phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa86 3.1 Gia tăng về số lượng cơ sở kinh tế tư nhân.2 Mở rộng quy mô các nguồn lực của cơ sở kinh tế tư nhân.3 Nâng cao kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của cơ sở kinh tế tư nhân. Gia tăng đóng góp đối với phát triển kinh tế - xã hội.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.1 Môi trường pháp lý, nhận thức xã hội.2 Thị trường tiêu thụ sản phẩm.3 Vốn, mặt bằng sản xuất kinh doanh.4 Trình độ quản lý, chất lượng lao động.5 Trình độ khoa học công nghệ.6 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.4 Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.130 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.133 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA.1 Chủ trương của Đảng và nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân.2 Mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân của tỉnh Thanh Hóa.1 Mục tiêu chung.2 Mục tiêu cụ thể.3 Giải pháp phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.1 Hoàn thiện các chính sách hỗ trợ cấp tỉnh để phát triển kinh tế tư nhân .2 Phát triển kết cấu hạ tầng.3 Nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò kinh tế tư nhân.4 Nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế tư nhân.5 Phát huy năng lực nội sinh của khu vực kinh tế tư nhân.

Giải pháp khác.152 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4.157 KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ.159 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT VIẾT TẮT NGHĨA 1 ADB Asian Development Bank 3 CNH Công nghiệp hóa 4 CTCP Công ty cổ phần 5 CTTNHH Công ty trách nhiệm hữu hạn 6 DN Doanh nghiệp 7 DNNN Doanh nghiệp nhà nước 8 DNTN Doanh nghiệp tư nhân 9 DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa 10 FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài 11 GDP Tổng sản phẩm quốc nội 13 HĐH Hiện đại hóa 14 KHCN Khoa học công nghệ 15 KTTN Kinh tế tư nhân 16 KTNN Kinh tế nhà nước 17 KTTT Kinh tế thị trường 18 KT-XH Kinh tế - Xã hội 19 MBSX Mặt bằng sản xuất 20 MTPL Môi trường pháp lý 21 NCS Nghiên cứu sinh 22 OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế 23 PTTN Phát triển tư nhân 24 QĐ Quyết định 25 SX, KD Sản xuất, kinh doanh 26 TBTN Tư bản tư nhân 27 TĐQL Trình độ quản lý 28 TP Thành phố 29 TPKT Thành phần kinh tế 30 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 31 TTTT Thị trường tiêu thụ 32 TW Trung ương 33 UBND Ủy ban nhân dân 34 WTO Tổ chức Thương mại Thế giới 35 XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Số điểm nghiên cứu, số mẫu điều tra về phát triển doanh nghiệp tư nhân tỉnh Thanh Hóa.2: Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.3: Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp qua phiếu điều tra.1: Tốc độ tăng trưởng kinh tế thời kỳ 2015 - 2019.2: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019 75 Bảng 3.3: Phân bổ dân cư tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.4: Lực lượng lao động của tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015 - 2019.5: Các loại hình kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.6: Tình hình đăng ký và hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.7: Phân bổ các loại hình kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa (theo địa phương) giai đoạn 2015-2019.8: Doanh nghiệp kinh tế tư nhân phân bổ theo ngành năm 2019.9 Vốn SXKD bình quân hàng năm phân theo khu vực kinh tế ở tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.10: Vốn SXKD bình quân hàng năm của khu vực KTTN tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2015-2019.11: Quy mô vốn của doanh nghiệp trong các thành phần kinh tế ở tỉnh Thanh Hóa, năm 2019.12: Số lao động khu vực kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.13: Quy mô lao động của doanh nghiệp trong các TPKT ở tỉnh Thanh Hóa, năm 2019.14: Diện tích đất bình quân của các cơ sở KTTN khảo sát.15: Giá trị sản xuất theo ngành kinh tế của khu vực KTTN tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.16: Các chỉ tiêu hiệu quả SXKD của khu vực KTTN tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.17: Doanh thu, lợi nhuận bình quân của các cơ sở kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, năm 2018.18: GRDP phân theo thành phần kinh tế tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015 - 2019.19: Nộp ngân sách bình quân của khu vực kinh tế tư nhân tỉnh Thanh Hóa.20: Thu nhập bình quân của NLĐ phân theo loại hình doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015-2019.21: Đánh giá được ảnh hưởng các chính sách ưu đãi của các cơ sở kinh tế tư nhân ở tỉnh Thanh Hóa.22: Mức độ quan trọng các chính sách ưu đãi của các cơ sở kinh tế tư nhân ở Tỉnh Thanh Hóa.23: Đánh giá độ tin cậy của thang đo thông qua hệ số Cronbach’s Alpha.24: Kết quả phân tích nhân tố EFA đối với các biến độc lập. Ma trận xoay trong phân tích nhân tố EFA đối với các biến độc lập. Hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình.27: Kết quả phân tích hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.123 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Khung phân tích phát triển kinh tế tư nhân tỉnh Thanh Hóa .1: Mô hình phát triển kinh tế Hàn Quốc trong giai đoạn đuổi theo các nước đi trước. Bản đồ hành chính tỉnh Thanh Hóa .2: Doanh thu thuần của các thành phần kinh tế chủ yếu tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2016-2020 .3: Đóng góp GRDP và nộp ngân sách khu vực kinh tế tư nhân giai đoạn 2016 - 2020 .4: Kết quả thu hút, tạo việc làm cho người lao động khu vực kinh tế tư nhân tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2016-2020.

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm 1958 đến trước đổi mới, kinh tế tư nhân (KTTN) Việt Nam gần như bị xóa bỏ hoàn toàn, nhà nước chỉ tập trung phát triển kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể nên đã bỏ qua một động lực lớn cho tiến trình phát triển của đất nước. Đến đại hội VI của Đảng, khi mô hình kinh tế tập thể và kinh tế quốc doanh ngày càng trở nên kém hiệu quả, kinh tế tư nhân mới chính thức được công nhận trở lại. Từ đó đến nay, khu vực kinh tế tư nhân đã có những đóng góp to lớn cho đất nước và ngày càng nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước. Năm 1995, trong tổng nguồn vốn đầu tư của toàn xã hội, khu vực kinh tế nhà nước chiếm tới 42% trong khi khu vực kinh tế tư nhân chỉ chiếm 27,6% [53].

Tuy nhiên, sau 20 năm đổi mới, tỷ trọng vốn đầu tư của khu vực kinh tế nhà nước đã giảm chỉ còn 38% trong khi đó khu vực tư nhân đã tăng lên 38,7% tăng hơn 10 điểm phần trăm so với 1995 [53]. Bên cạnh đó, khu vực kinh tế tư nhân cũng góp phần giải quyết rất nhiều việc làm cho xã hội. Năm 2000 toàn khu vực kinh tế tư nhân có 32,358 triệu lao động trong khi khu vực kinh tế nhà nước là 4,358 triệu lao động. Đến năm 2015, khu vực tư nhân đã giải quyết cho 45,450 triệu lao động trong khi khu vực nhà nước chỉ đáp ứng được 5,185 triệu lao động, tăng chưa đến 1 triệu lao động so với 15 năm trước đây [53].

Mặc dù vậy, quá trình phát triển của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều yếu kém, hạn chế. Trong đó phải kể đến những vấn đề của môi trường kinh doanh thiếu bình đẳng, tình trạng thiếu bình đẳng này đã lâu nhưng chậm được khắc phục khiến cho môi trường kinh doanh bất định nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp [62].