Luận án Tiến sĩ: Quá trình Đổi mới Doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam (1986-2000) - Lee Kang Woo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LEE KANG WOO Quá trình Đổi mới Doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam 1986-2000 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2002 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LEE KANG WOO Quá trình đổi mới Doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam 1986-2000 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 5.15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS TS Phùng Hữu Phú HÀ NỘI - 2002 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lee Kang Woo 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang phụ Mục lục.3 Bảng viết chữ tắt.6 Danh mục các bảng.

Tính cấp thiết của đề tài luận án. Lịch sử vấn đề. Các nguồn tài liệu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Nhiệm vụ và đóng góp của luận án. Phƣơng pháp nghiên cứu. Bố cục luận án. 13 Chương 1 : Những tiền đề đổi mới DNNN ở Việt Nam.

Lý luận và nhận thức về nhà nƣớc và DNNN trong nền kinh tế thị trƣờng. Về quan hệ của nhà nƣớc và thị trƣờng. Mối quan hệ giữa nhà nƣớc và thị trƣờng theo cách tiếp cận lịch sử kinh tế. Về sự quản lý của nhà nƣớc đối với kinh tế thị trƣờng.

Về khu vực DNNN. 20 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm về DNNN. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của DNNN.

Về đặc trƣng của DNNN. Về tiến trình cải cách của DNNN. DNNN trƣớc Đổi Mới ở Việt Nam - quá trình hình thành, phát triển, thành quả và hạn chế. Quá trình hình thành và phát triển của DNNN trƣớc Đổi Mới.

Những thành quả và yếu kém của khu vực DNNN. Những thành quả và ý nghĩa. Những yếu kém và nguyên nhân. Những cuộc cải tiến DNNN trƣớc Đổi Mới.

41 Chương 2 : Đổi mới DNNN 1986-2000. Đổi Mới tƣ duy về DNNN. Những chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc về đổi mới DNNN. Quá trình đổi mới DNNN 1986-2000.

Những đặc trƣng và nội dung cụ thể của các giải pháp cải cách DNNN. Đổi mới cơ chế quản lý nhà nƣớc đối với DNNN. Tăng cƣờng quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của DNNN. Đổi Mới cơ cấu tổ chức quản lý DNNN.

Sắp xếp lại DNNN. 76 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những giải pháp cụ thể. Thành lập các TCT NN.

Tính tất yếu của sự hình thành các TĐKD với quy mô sản xuất kinh doanh khổng lồ. Sự hình thành của TCT NN ở Việt Nam. Hệ thống tổ chức và hoạt động của TCT NN. Cổ phần hoá DNNN.

Khái niệm và ý nghĩa của CPH DNNN. Phân loại DNNN và quy trình CPH. Giao, bán, khoán kinh doanh và cho thuê DNNN. 102 Chương 3 : Một số nhận xét - kiến nghị.

Đổi mới DNNN là sự vận dụng hợp quy luật của Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam. Đổi mới DNNN là nhu cầu tất yếu. Quá trình đổi mới DNNN là sự vận dụng phù hợp với quy luật kinh tế khách quan. Đổi mới DNNN ở Việt Nam là một quá trình tiến hành từng bƣớc, thận trọng; giải quyết các vấn đề kinh tế kết hợp với các vấn đề xã hội.

Đổi mới DNNN ở Việt Nam đã có những thành công nhất định nhƣng cũng còn những hạn chế đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới. Những hạn chế và nguyên nhân.114 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những hạn chế, yếu kém. Nguyên nhân hạn chế, yếu kém.

Một số kiến nghị. Sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách. Đổi mới TCT NN. Thúc đẩy CPH DNNN.

144 Danh mục công trình của tác giả.151 Tài liệu tham khảo. 159 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT CBCNV Cán bộ công nhân viên CBCNVC Cán bộ công nhân viên chức CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNTB Chủ nghĩa tƣ bản CNVC Công nhân viên chức CNXH Chủ nghĩa xã hội CPH Cổ phần hoá CTĐTTCNN Công ty đầu tƣ tài chính nhà nƣớc DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nƣớc 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HĐBT Hội đồng bộ trƣởng HĐQT Hội đồng quản trị HTX Hợp tác xã LHXN Liên hiệp xí nghiệp NSNN Ngân sách nhà nƣớc TĐKD Tập đoàn kinh doanh TBCN Tƣ bản chủ nghĩa TCT Tổng công ty TCT NN Tổng công ty nhà nƣớc TGĐ Tổng giám đốc XHCN Xã hội chủ nghĩa 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1: Tỷ trọng tổng sản phẩm xã hội của khu vực DNNN Bảng 2: Cơ cấu theo cấp quản lý và theo nhóm ngành hệ thống DNNN giai đoạn 1960-1975 Bảng 3: Một số chỉ tiêu về DNNN giai đoạn 1976-1986 Bảng 4: Tình hình thực hiện giao, bán, khoán, cho thuê DNNN Bảng 5: Tình hình lạm phát và lãi suất tín dụng Bảng 6: Nhu cầu vốn đầu tƣ ở một số TCT 91 Bảng 7: Mô hình tổ chức tổng quát của các TCT Bảng 8: Quy trình chuyển DNNN thành công ty cổ phần Bảng 9: Cơ chế kiểm soát DNNN Việt nam theo luật và các qui định 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Nhiều nhà khoa học kinh tế-xã hội xác định xã hội hiện đại là xã hội tri thức hoặc kinh tế tri thức. Trong quá khứ, người ta thường coi những thứ như : vốn đầu tư, sức lao động, thiết bị máy móc.

là phương tiện sản xuất quan trọng. Nhưng trong xã hội hiện đại, chất lượng lao động, phẩm chất lãnh đạo, khả năng kinh doanh, bố trí, điều hành những phương tiện sản xuất được coi là nhân tố có giá trị hơn. Và như vậy những yếu tố cần thiết để tạo nên cơ chế có hiệu quả cao là tri thức, thông tin. Trong xã hội hiện đại, giá cả các phương tiện khác tăng lên và giá cả thông tin, tri thức thì giảm xuống nhờ có sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật như máy vi tính, internet.

Có thể nói, công cuộc Đổi Mới kinh tế ở Việt Nam là một bƣớc chuẩn bị tất yếu để đi lối xây dựng kinh tế tri thức tại Việt Nam. Công cuộc Đổi Mới đƣợc tiến hành dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, kiên định đi theo con đƣờng XHCN, kiên trì giữ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nƣớc trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân và vai trò chủ thể hoặc cơ sở của kinh tế công hữu. Đồng thời, Việt Nam xoá bỏ mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung và mô hình quốc hữu hoá toàn bộ, tích cực hoàn thiện cơ chế kinh doanh của DNNN, điều chỉnh việc sắp xếp và kết cấu tài sản nhà nƣớc và DNNN. Những điều này đã góp phần tích cực xây dựng và phát triển kinh tế nhà nƣớc trở thành lực lƣợng chủ đạo trong nền kinh tế nhiều thành phần, là lực lƣợng vật chất quan trọng và là một công cụ để Nhà nƣớc định hƣớng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế quốc dân.

Tuy nhiên, việc cải cách DNNN mới chỉ thu đƣợc kết quả bƣớc đầu, bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, khu vực DNNN vẫn còn nhiều mặt yếu kém. Tiến trình sắp xếp lại DNNN; cổ phần hoá; sáp nhập, giải thể, bán, khoán, cho thuê 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một số DNNN đang hết sức khó khăn và chậm lại do chƣa xử lý đƣợc công nợ, lao động dôi dƣ và tâm lý xã hội v. Chủ thể trực tiếp của nền sản xuất trong xã hội là DN và dƣới thể chế XHCN nhƣ Việt Nam hiện nay, DNNN là chủ thể chủ yếu của nền kinh tế. Vì vậy sức cạnh tranh của DNNN là sức cạnh tranh của nƣớc Việt Nam.

Trong thế kỷ 21, DNNN phải tiếp tục củng cố và đổi mới mạnh mẽ hơn nữa để xứng với cƣơng vị đầu tàu của nền kinh tế quốc dân Việt Nam. Đặc biệt, tháng 7 năm 2000 Việt Nam đã ký kết hiệp định thƣơng mại với Mỹ và tháng 12 năm 2001, hiệp định đã bắt đầu có hiệu lực. Đây là một cơ hội và đồng thời là thách thức lớn đối với các DNNN Việt Nam trong sự đƣơng đầu với những DN của các nƣớc tiên tiến trên thế giới trên trƣờng quốc tế đầy sự cạnh tranh gay gắt. Nay, cải cách DNNN là con đƣờng có tính tất yếu và có ý nghĩa quyết định đối với sự nghiệp Đổi Mới nền kinh tế Việt Nam từ một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN.

Hy vọng việc nghiên cứu, tổng kết bƣớc đầu quá trình cải cách DNNN, rút ra những bài học kinh nghiệm, làm rõ thêm cơ sở lý luận và thực tiễn cải cách DNNN, sẽ góp một phần cho việc hiểu biết rõ và hoạch định chính sách có hiệu quả trong quá trình cải cách DNNN ở Việt Nam. Đó chính là tính cấp thiết của đề tài luận án, và cũng là lý do, để tôi-một nghiên cứu sinh nƣớc ngoài, sau khi bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ về quá trình đổi mới kinh tế ở Việt Nam, quyết định lựa chọn quá trình cải cách DNNN ở Việt Nam làm luận án tiến sĩ. Lịch sử vấn đề Từ khi loài ngƣời vƣợt qua thời kỳ mông muội đến nay biết bao nhiêu nhà chính trị và nhà khoa học trăn trở nghiên cứu mƣu cầu mang lại tự do và hạnh phúc thật sự cho xã hội, quốc gia của mình và cho toàn nhân loại. 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau cách mạng công nghiệp, nền sản xuất hàng loạt phát triển mạnh, vị thế và vai trò của xí nghiệp càng trở nên quan trọng.

Do vậy, nhiều nhà nghiên cứu các nƣớc đã tập trung vào đề tài hoạt động và quản lý DN. Ở Việt Nam, hệ thống các xí nghiệp đã và đang trải qua quá trình chuyển đổi và cải cách DNNN là một vấn đề hết sức quan trọng có thể quyết định tới vận mệnh của quốc gia. Nhiều nhà kinh tế Việt Nam và nƣớc ngoài, nhiều nhà quản lý DN và hoạch định chính sách kinh tế đã quan tâm nghiên cứu vấn đề DN để mang lại kết quả thiết thực.