Luận án Tiến sĩ: Chuyển biến Kinh tế Xã hội Huyện Mỹ Đức, Hà Tây (1991-2008)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI PHAN THỊ LỆ DUNG CHUYÓN BIÕN KINH TÕ, X· HéI HUYÖN Mü §øC (Hµ T¢Y) Tõ N¡M 1991 §ÕN N¡M 2008 Chuyên ngành : Lịch sử Việt Nam Mã số : 9.13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Am HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Những kết quả khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án Phan Thị Lệ Dung ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lời biết ơn sâu sắc tới thầy hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Văn Am, quý thầy, cô giáo trong Bộ môn Lịch sử Việt Nam, Khoa Lịch sử, Khoa Lý luận Chính trị - Giáo dục Công dân, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã chỉ bảo, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Chi cục Thông Kê tỉnh Hà Tây, Huyện ủy, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban Nhân dân và các phòng ban huyện Mỹ Đức: Phòng Thống kê, Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên - Môi trường; Thư viện Quốc gia Việt Nam, Thư viện Hà Nội, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật, Trung tâm Thông tin - Thư viện - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, ủng hộ và giúp đỡ tôi để tôi có niềm tin, động lực hoàn thành tốt luận án này. Hà Nội, tháng 2 năm 2020 Tác giả luận án Phan Thị Lệ Dung iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Nguồn tài liệu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án.

Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án. 7 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Nhóm các công trình nghiên cứu về kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới. Nhóm các công trình nghiên cứu về kinh tế, xã hội tỉnh Hà Tây. Những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu. Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục nghiên cứu.

19 Chƣơng 2: KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN MỸ ĐỨC VÀ SỰ CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI TẠI ĐỊA PHƢƠNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 1996. Những yếu tố tác động đến sự chuyển biến kinh tế, xã hội huyện Mỹ Đức. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên. Đặc điểm dân cư, truyền thống lịch sử.

Tình hình kinh tế, xã hội huyện Mỹ Đức trƣớc năm 1991. Tình hình kinh tế. Tình hình xã hội. Đƣờng lối, chính sách của Đảng, Nhà nƣớc và sự vận dụng của huyện Mỹ Đức về phát triển kinh tế, xã hội.

Đường lối, chính sách phát triển kinh tế, xã hội của Đảng, Nhà nước. Kế hoạch, biện pháp thực hiện của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Mỹ Đức. Chuyển biến kinh tế, xã hội huyện Mỹ Đức từ năm 1991 đến năm 1996. Chuyển biến về kinh tế.

Chuyển biến xã hội. 67 Tiểu kết chương 2. 72 Chƣơng 3: CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI HUYỆN MỸ ĐỨC TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2008. Bối cảnh lịch sử mới và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh chuyển biến kinh tế, xã hội huyện Mỹ Đức.

Bối cảnh lịch sử. Đường lối, chính sách tiếp tục đối mới phát triển kinh tế, xã hội của Đảng, Nhà nước và sự vận dụng vào thực tiễn địa phương huyện Mỹ Đức. Chuyển biến kinh tế. Sự chuyển biến về cơ cấu ngành kinh tế.

Sự chuyển biến về cơ cấu thành phần kinh tế. Sự chuyển biến về cơ cấu vùng kinh tế. Chuyển biến xã hội. Lao động và việc làm.

Công tác xóa đói, giảm nghèo. Những vấn đề văn hóa xã hội. Trợ giúp xã hội cho các đối tượng chính sách. 131 Tiểu kết chương 3.

132 v Chƣơng 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI HUYỆN MỸ ĐỨC TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2008. Chuyển biến kinh tế, xã hội Mỹ Đức trải qua hai giai đoạn phát triển. Sự chuyển biến kinh tế ở Mỹ Đức phù hợp yêu cầu phát triển và tiềm năng của địa phƣơng. Kinh tế huyện Mỹ Đức có chuyển biến nhƣng chƣa bền vững.

Sự chuyển biến về kinh tế đã tác động đến sự chuyển biến về xã hội của Mỹ Đức. Kinh tế, xã hội của huyện Mỹ Đức còn nhiều khó khăn và thách thức. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

152 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ BCH Ban chấp hành BQ Bình quân CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CTQG Chính trị Quốc gia CNXHKH Chủ nghĩa xã hội ĐTV Đơn vị tính HĐND Hội đồng nhân dân HTX Hợp tác xã Kg Kilogramme km2 kilômet vuông KHXH Khoa học xã hội NN – PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn Nxb Nhà xuất bản PGS Phó giáo sư TS Tiến sĩ UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Diện tích trồng trọt các cây hàng năm - 1976. Tình hình sản xuất lương thực huyện Ứng Hòa và huyện Mỹ Đức năm 1985 và 1990. Tình hình chăn nuôi huyện Mỹ Đức năm 1976.

Máy móc sử dụng trong sản xuất nông nghiệp huyện Mỹ Đức năm 1976. Cơ cấu nông - lâm - ngư nghiệp huyện Mỹ Đức. Diện tích, năng suất, sản lượng lúa cả năm của huyện Mỹ Đức từ năm 1991 đến năm 1995. Diện tích, sản lượng một số cây công nghiệp ở huyện Mỹ Đức thời kỳ 1991 - 1995.

Tình hình chăn nuôi trâu, bò, lợn của huyện Mỹ Đức từ năm 1991 đến 1995. Tình hình chăn nuôi vùng gò đồi tỉnh Hà Tây năm 1995. Kết quả dồn ô đổi thửa của huyện Mỹ Đức. Tổng hợp diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng – vật nuôi huyện Mỹ Đức (đến 30/2/2007).

Giá trị và cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp thời kỳ 1995 - 2005 .4: Sản xuất lương thực huyện Mỹ Đức thời kỳ 1995 – 2005 .5: Kết quả sản xuất chăn nuôi của huyện (2006 - 2008). Tổng hợp trang trại trên địa bàn huyện Mỹ Đức (tính đến 30/7/2007). Vận tải hàng hóa và hành khách. Tổng số vốn đầu tư trên địa bàn huyện thời kỳ 1995 - 2005.

Cơ cấu GDP của Mỹ Đức theo thành phần kinh tế (%). Dân số huyện Mỹ Đức thời kỳ 1996 - 2008. Lao động và cơ cấu lao động theo ngành kinh tế thời kì 1995 – 2003. Sự chuyển biến cơ cấu công nghiệp – nông nghiệp – dịch vụ năm 1995 - 2005.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế Mỹ Đức thời kỳ 1995 - 2005. Cơ cấu GDP của Mỹ Đức so với toàn tỉnh và cả nước năm 2000 và 2003. 140 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Giá trị và cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp huyện Mỹ Đức năm 1995.

Cơ cấu ngành kinh tế huyện Mỹ Đức năm 1991 và năm 1995. Dân số trong độ tuổi lao động huyện Mỹ Đức 1991 – 1994 [119]. Chuyển biến cơ cấu ngành kinh tế huyện Mỹ Đức từ 1996 đến 2008 .2: Sự phát triển của ngành chăn nuôi lợn từ năm 1996 đến năm 2008. Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế huyện Mỹ Đức năm 2003127 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Kinh tế là hoạt động sản xuất của cải vật chất, là toàn bộ phương thức sản xuất và trao đổi của một chế độ xã hội. Ăng-ghen cho rằng, sản xuất vật chất là cơ sở cho sự phát triển của xã hội loài người. Vì vậy, kinh tế, xã hội là hai lĩnh vực quan trọng nhất trong tiến trình lịch sử phát triển nhân loại nói chung và mỗi quốc gia, dân tộc nói riêng. Phát triển kinh tế, xã hội trở thành mục tiêu hàng đầu của các nước trên thế giới và là thước đo quan trọng bậc nhất cho thấy sự cường thịnh của mỗi dân tộc trong các giai đoạn phát triển.

Việt Nam luôn coi trọng sự phát triển của kinh tế, xã hội. Hơn ba thập niên qua, công cuộc đổi mới đất nước của Việt Nam đã chứng minh sự chuyển biến mạnh mẽ về kinh tế, xã hội. Tiếp thu chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhân dân các địa phương ra sức phát triển mọi mặt của đời sống, đặc biệt là kinh tế, xã hội. Xây dựng kinh tế, xã hội ở cấp huyện nhằm giải quyết những vấn đề căn bản của địa phương, đồng thời góp phần củng cố, tăng cường tiềm lực kinh tế trong tỉnh cũng như sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước.

Tuy nhiên, sự chuyển biến kinh tế, xã hội đó không giống nhau về mô hình, tốc độ, lộ trình, sự thành công hay chưa thành công. Điều này phụ thuộc chủ yếu vào đặc điểm của mỗi địa phương; sự nhận thức và cách thức lãnh đạo chuyển biến kinh tế, xã hội của từng huyện trong lợi thế so sánh với địa phương khác. Mỹ Đức là vùng bán sơn địa, nằm ở phía Nam của đồng bằng Bắc Bộ, ở tận cùng phía Tây Nam của tỉnh Hà Tây trước đây và của Thủ đô Hà Nội hiện nay. Tháng 10 - 1991, Chính phủ tách tỉnh Hà Sơn Bình thành 2 tỉnh: Hà Tây và Hòa Bình.

Cùng với 13 huyện thị khác, Mỹ Đức trở thành 1 huyện của tỉnh Hà Tây. Thực hiện chủ trương của Đảng, dựa vào lợi thế và tiềm năng sẵn có, huyện Mỹ Đức đã phát triển theo hướng đổi mới, ra sức phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, 2 tình hình xã hội Mỹ Đức không ngừng có sự chuyển biến sâu sắc. Vì vậy, việc nghiên cứu về kinh tế, xã hội huyện Mỹ Đức chẳng những giúp chúng ta đánh giá khách quan, trung thực về những mặt mạnh, mặt hạn chế kinh tế, xã hội của địa phương; mà còn chỉ ra những nét đặc thù, cũng như vai trò của huyện Mỹ Đức đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Hà Tây và cả nước.