Luận án chính sách tài khóa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - Nguyễn Thanh Giang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH NGUYỄN THANH GIANG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH NGUYỄN THANH GIANG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Đỗ Thị Phi Hoài 2.TS Phạm Ngọc Dũng HÀ NỘI - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Nghiên cứu sinh xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học riêng của nghiên cứu sinh, các số liệu nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thanh Giang ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Danh mục các chữ viết tắt.

iv Danh mục các bảng. v Danh mục các biểu đồ. vi Danh mục các hình .vii MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM.

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước. Khoảng trống cho các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. 23 Chương 2: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CỦA CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA.

Lý luận chung về chính sách tài khóa. Lý luận chung về tăng trưởng kinh tế. Những lý luận cơ bản của chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Kinh nghiệm hoạch định và sử dụng chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở một số quốc gia và bài học cho Việt Nam.

56 Chương 3: CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA VỚI MỤC TIÊU THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 - 2017. Bối cảnh kinh tế thế giới và những thành tựu cơ bản về phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam từ 1991 đến 2017. Tình hình thực hiện chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 1991 - 2017. Kiểm định mô hình kinh tế lượng nghiên cứu tác động của chính sách tài khóa tới tăng trưởng kinh tế.

Kết quả đạt được và những hạn chế của chính sách tài khóa trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 1991 - 2017. 115 Chương 4: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2018 - 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030. Quan điểm và định hướng hoàn thiện chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và tầm nhìn 2030.

Các giải pháp hoàn thiện chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Điều kiện thực hiện các giải pháp. 169 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 171 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

178 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASXH : An sinh xã hội CNH-HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội CSTK : Chính sách tài khóa CSTT : Chính sách tiền tệ DN : Doanh nghiệp ĐTPT : Đầu tư phát triển FDI : Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài GTGT : Giá trị gia tăng IMF : Quỹ tiền tệ Thế giới KBNN : Kho bạc nhà nước KTXH : Kinh tế xã hội NHTM : Ngân hàng Thương mại NHTW : Ngân hàng Trung ương NQ : Nghị quyết NSĐP : Ngân sách địa phương NSNN : Ngân sách Nhà nước NSTW : Ngân sách Trung ương PTKT : Phát triển kinh tế QĐ : Quyết định TNCN : Thu nhập cá nhân TNDN : Thu nhập doanh nghiệp TNQD : Thu nhập quốc dân TPCP : Trái phiếu Chính phủ TSPXH : Tổng sản phẩm xã hội TTĐB : Tiêu thụ đặc biệt TTKT : Tăng trưởng kinh tế WTO : Tổ chức thương mại Quốc tế XDCB : Xây dựng cơ bản XHCN : Xã hội chủ nghĩa XNK : Xuất nhập khẩu v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Thu - chi NSNN so với GDP giai đoạn 1991 - 2000.2 : Cơ cấu chi NSNN giai đoạn 1991 - 2000 .3: Thu NSNN giai đoạn 2001 - 2010 .4: Cơ cấu thu NSNN giai đoạn 2001 - 2010.5: Gói kích thích kinh tế công bố tháng 5 năm 2009.6: Gánh nặng nợ công Việt Nam giai đoạn 2011 - 2017 .7: Kết quả dự báo thử để kiểm tra độ chính xác của mô hình. 113 vi DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Tốc độ tăng trưởng GDP và GDP bình quân đầu người giai đoạn 1991 - 2017.2: Tỷ lệ lạm phát giai đoạn 1991 - 2017 .3: Tỷ lệ bội chi NSNN so với GDP giai đoạn 1991-2000 .4: Tỷ trọng thu NSNN so với GDP của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2010 .5: Quy mô chi NSNN giai đoạn 2001-2010 .6: Tỷ lệ chi NSNN so với GDP giai đoạn 2001 - 2010 .7: Bội chi Ngân sách và nguồn bù đắp bội chi giai đoạn 2000 - 2010 .8: Tình hình nợ công và nợ nước ngoài của Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010 .9: Ảnh hưởng của CSTK đến tốc độ tăng trưởng của Việt Nam thời kỳ 2001 - 2010 .10: Cơ cấu thu NSNN giai đoạn 2011-2017.11: Cơ cấu chi NSNN giai đoạn 2011 - 2017 .12: Tình hình thu, chi, thâm hụt và bội chi NSNN Việt Nam giai đoạn 2011 - 2017 .13: Tỷ lệ nợ công so với GDP giai đoạn 2011-2017 .14: Tỷ lệ nợ công và nợ chính phủ so với GDP giai đoạn 2010 - 2017. 104 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Ảnh hưởng của chính sách tài khóa .2: Mô tả tác động của chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tài khóa thắt chặt đối với tăng trưởng kinh tế .1: Kiến nghị về cơ cấu thu NSNN .2: Kiến nghị về cơ cấu chi NSNN. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài Chính sách tài khóa là một trong những công cụ quan trọng để Nhà nước can thiệp, điều chỉnh kinh tế vĩ mô.

Trên thế giới, lý thuyết về chính sách tài khóa (CSTK) đã được nghiên cứu, vận dụng vào điều chỉnh kinh tế của các nước sau Đại khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933. Ở Việt Nam, vai trò của CSTK đối với phát triển kinh tế xã hội (KTXH) ngày càng được khẳng định trong phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Cùng với những chuyển biến và đổi mới về kinh tế, CSTK cũng không ngừng được nghiên cứu, xây dựng và vận dụng vào từng giai đoạn cụ thể và nó đã có những đóng góp tích cực cho thực hiện các mục tiêu phát triển KTXH trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997, khủng hoảng và suy thoái kinh tế toàn cầu từ năm 2007 kéo dài đến nay, những biến động bất lợi chính trị trong một số khu vực, khủng hoảng nợ công của Châu Âu tới sự ổn định và phát triển kinh tế (PTKT) Việt Nam, CSTK ở Việt Nam càng được Chính phủ, các cơ quan hoạch định chính sách, các nhà kinh tế nghiên cứu kỹ lưỡng và có hệ thống hơn nhằm sử dụng linh hoạt và phát huy vai trò tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của CSTK để giữ vững ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (TTKT) trong nước.

Tuy nhiên, cho tới nay, các nghiên cứu về lý thuyết và tá́ c động của CSTK nhằm thúc đẩy TTKT Việt Nam vẫn còn chưa đầy đủ và hệ thống. Những cuộc khảo sát và nghiên cứu còn chưa mang tính tổng thể, kết quả chưa thật rõ ràng nên dẫn đến tình trạng thiếu cơ sở về mặt lý luận và kinh nghiệm thực tiễn trong quan điểm hoàn thiện CSTK nhằm thúc đẩy TTKT. Do đó, còn có nhiều ý kiến, nhiều quan điểm trong việc hoàn thiện CSTK ở Việt Nam. Mặt khác, trong PTKT Việt Nam hiện nay, do chịu nhiều tác động của các yếu tố nội tại và tình hình kinh tế quốc tế, bên cạnh những thuận lợi cũng có những khó khăn thách thức không nhỏ.

Vì vậy, các chính sách kinh tế vĩ mô, 2 trong đó có CSTK cần phải được nghiên cứu, nhận thức và vận dụng một cách khoa học nhất để điều chỉnh kịp thời nền kinh tế khi có những biến động, đảm bảo ổn định và tăng trưởng bền vững. Từ những vấn đề nêu trên, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn về CSTK cùng với những tác động của nó tới nền kinh tế là cần thiết khách quan, qua đó, làm rõ những luận cứ khoa học và thực tiễn trong việc hoàn thiện CSTK, đảm bảo góp phần giải quyết những vấn đề trong PTKT Việt Nam hiện nay. Chính vì vậy, nghiên cứu sinh đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Chính sách tài khóa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam” nhằm góp phần nhất định vào nghiên cứu, nhận thức và vận dụng một cách khoa học nhất CSTK trong thực tiễn ở Việt Nam hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Hệ thống hóa, luận giải để góp phần hoàn thiện, nâng cao nhận thức lý luận về CSTK và TTKT.

Phân tích các tác động của CSTK tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. - Tìm hiểu kinh nghiệm của các nước trên thế giới trong việc hoạch định và sử dụng CSTK, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm vận dụng cho Việt Nam. - Phân tích, đánh giá thực trạng của CSTK và tác động của CSTK trong việc thúc đẩy TTKT ở Việt Nam giai đoạn 1991 - 2017; chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế về CSTK nhằm thúc đẩy TTKT. - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện CSTK trong việc thúc đẩy TTKT Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Đối tượng nghiên cứu Xuất phát từ sự cần thiết của vấn đề cần nghiên cứu, trên cơ sở yêu cầu và với khả năng nghiên cứu, luận án lựa chọn đối tượng nghiên cứu chính là tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: Chính sách tài khóa bao gồm hoạt động thu ngân sách và chi tiêu của Chính phủ, cân đối và xử lý cân đối NSNN. Đây là một nội 3 dung rộng, liên quan đến nhiều mặt của đời sống kinh tế và xã hội. Bên cạnh đó, TTKT thể hiện sự thay đổi về lượng của nền kinh tế.