Luận án: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng EBV trong UTVMH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI P Ạ U T N NG NC UĐ CĐ Ể SÀNG C N SÀNG VÀ Đ N Ư NG NỒNG ĐỘ V- N U ẾT TƯ NG TRONG UNG T Ư VÕ ỌNG Chuyên ngành : Tai – Mũi – Họng Mã số : 62720155 TÓ TẮT U N ÁN T ẾN SĨ ỌC À NỘ - 2018 1 Đ T VẤN ĐỀ Ung thư vòm mũi họng (UTVMH) là ung thư thường gặp nhất vùng đầu cổ và mang t nh khu vực. Ở Việt Nam, UTVMH là loại ung thư hay gặp nhất trong các ung thư vùng tai mũi họng và đứng hàng thứ 5 trong 10 loại ung thư phổ biến. UTVMH có li n quan đến nhiều yếu tố, đặc biệt là vai trò sinh bệnh học của Epstein Barr Virus (EBV) trong UTVMH. Nhiều công trình nghi n cứu tr n thế giới đã khẳng định có mối liên quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với đáp ứng điều trị và ti n lượng bệnh.

Ở Việt Nam, đã có những nghi n cứu được thực hiện về ung thư vòm và EBV, tuy nhiêncòn nhiều hạn chế. Ch nh vì vậy chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và định lượng nồng độ EBV-DNA huyết tương trong ung thư vòm mũi họng” với 2 mục ti u ch nh: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của ung thư vòm mũi họng. Định lượng nồng độEBV-DNA huyết tương trước và sau điều trị, đánh giá mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị ung thư vòm mũi họng.

Những đóng góp mới của uận án: 1. Nghiên cứu xác định được nồng độ EBV-DNA trung bình của bệnh nhân UTVMH tại Việt Nam. Nghi n cứu tiến hành theo d i nồng độ EBV-DNA của bệnh nhân UTVMH ở cả trước và sau điều trị để tìm ra sự thay đổi nồng độ EBV-DNA ở bệnh nhân ung thư vòm mũi họng. Nghi n cứu đã chứng minh được mối li n quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với giai đoạn bệnh theo T, N và tổng hợp giai đoạn theo TNM, nồng độ EBV-DNA cũng là yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc xác lập thể t ch điều trị xạ trị.

Nghi n cứu đã chứng minh được mối li n quan giữa nồng độ EBV-DNA huyết tương với đáp ứng điều trị và ti n lượng của bệnh nhân ung thư vòm mũi họng tại Việt Nam. Việc xác định nồng độ EBV-DNA huyết tương đã đóng góp vào hệ thống phân loại chẩn đoán TNM mới nhất hiện nay. ố cục của uận án: Luận án có 118 trang, bao gồm các phần: đặt vấn đề (2 trang), tổng quan (37 trang), đối tượng và phương pháp nghi n cứu (14 trang), kết quả (30 trang), bàn luận (32 trang), kết luận (2 trang), kiến nghị (1 trang). Luận án có 49 bảng, 19 hình.

123 tài liệu tham khảo trong đó có tài liệu tiếng Việt, tài liệu tiếng Anh. Chương 1 TỔNG QU N TÀ ỆU 1. Giải phẫu vòm họng và hạch vùng cổ 1. Sơ lược giải phẫu vòm họng 1.

Giải phẫu hạch cổ 1. ịch tễ học ung thư vòm mũi họng 1. Tỉ lệ mắc bệnh 1. Yếu tố nguy cơ 3 1.

Ch n đoán ung thư vòm mũi họng 1. Chẩn đoán lâm sàng 1. Triệu chứng cơ năng  Các dấu hiệu sớm Thường nghèo nàn, bệnh nhân thường không để ý, dễ bỏ qua.  Các dấu hiệu muộn Do khối u phát triển tại chỗ và xâm lấn lan rộng gây ra: Triệu chứng về hạch cổ; Triệu chứng về mũi; Triệu chứng về tai; Triệu chứng về mắt; Triệu chứng thần kinh sọ não.Thăm hám l m sàng * Nội soi tai mũi họng: Nội soi tai mũi họng kết hợp sinh thiết đóng một vai trò to lớn trong chẩn đoán UTVMH.

* Th m khám hạch cổ *Th m khám các dây thần kinh sọ * Th m khám toàn trạng 1. Chẩn đoán cận lâm sàng 1. Ch n oán h nh ảnh * -qu ng quy ư c * Ch p cắt l p vi tính sọ n o; Ch p c ng hư ng t : Giúp đánh giá chính xác vị tr , k ch thước, mức độ xâm lấn của khối ung thư vòm. Ngoài ra còn giúp đánh giá tổn thương di c n xa ở phổi, não, gan.

* Siêu m v ng cổ: Phát hiện các tổn thương hạch vùng cổ và hướng dẫn chọc dò sinh thiết hạch. * Ch p S ECT, PET/CT: Giúp phát hiện các thay đổi về bệnh học ở mức độ chuyển hóa phân tử * Các t nghiệm hác 1. Ch n oán EBV: Định liều tải lượng virus huyết thanh: 4 1. Ch n oán giải phẫu bệnh lý: Hay gặp nhất là ung thư biểu mô không biệt hóa 1.

Chẩn đoán ác định dựa vào kết quả mô bệnh học 1. Chẩn đoán giai đo n Ch n oán gi i oạn theo ph n loại AJCC7th 2010 1. Ngu n tắc điều t ị Điều trị UTVMH cũng giống như các bệnh ung thư khác là điều trị đa mô thức tùy thuộc vào giai đoạn bệnh  Giai đoạn sớm: Xạ trị là phương pháp điều trị chính  Giai đoạn trung gian và giai đoạn tiến triển: phác đồ hóa xạ trị đồng thời.  Giai đoạn di c n: Điều trị hóa chất toàn thân 1.

Virus EBV và ung thư vòm mũi họng 1. Cấu t o virus EBV EBV là một virus trong nhóm gammaherpesvirus, cấu trúc gồm 4 phần (nhân chứa vật chất di truyền; vỏ protein; vỏ trung gian; vỏ ngoài) 1. Giả thuyết về cơ chế bệnh sinh EBV và UTVMH 1. EBV như là m t yếu tố phát sinh và phát triển UTVMH 1.

Nhiễm EBV của tế bào biểu mô. Biểu l EBV hối u vòm họng 1. Sinh học ph n t và sắp ếp gen củ EBV trong UTV 1. Các kỹ thuật sinh học phân tử ác định EBV 1.

Kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction) Nguy n tắc của phản ứng PCR dựa tr n cơ sở t nh chất biến t nh, hồi t nh của DNA và nguy n lý tổng hợp DNA nhờ hoạt t nh của các DNA polymerase. Kỹ thuật CR ịnh lượng (Re ltime-PCR) Kỹ thuật PCR định lượng (real-time PCR) là phản ứng khuếch đại gen mà sản phẩm khuếch đại của phản ứng được hiển thị và có thể xác định được ngay trong quá trình phản ứng thông qua hệ thống nhận biết của máy. Ứng dụng chẩn đoán và điều trị dựa trên mối liên quan giữa EBV và UTVMH 1. Ứng d ng trong ch n oán Các nghiên cứu gần đây tr n thế giới đều đang hy vọng dùng các test để sàng lọc và phát hiện sớm ung thư vòm mũi họng thông qua các test với EBV.

Ứng d ng trong iều trị bệnh a) Nồng EBV là yếu tố tiên lượng trư c iều trị b) Nồng EBV trư c, trong và s u iều trị c) Điều trị miễn dịch dựa trên EBV Chương 2 ĐỐ TƯ NG VÀ P Ư NG P ÁP NG NC U 2. Đối tượng nghi n cứu Đối tượng nghi n cứu gồm 119 bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị Ung thư vòm mũi họng tại bệnh viện K, Bệnh viện Đại Học Y Hà nội và trung tâm Gen Protein Trường Đại học Y Hà Nội. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân + Có chẩn đoán xác định dựa vào tiêu chuẩn vàng của chẩn đoán mô bệnh học là ung thư vòm mũi họng. 7 + Có chẩn đoán tổn thương vòm và lan tràn rộng khối u tr n phim chụp CT scan hoặc MRI vòm mũi họng theo quy chuẩn.

+ Có chẩn đoán lâm sàng qua nội soi vòm mũi họng, sinh thiết vòm dưới nội soi, th m khám hạch cổ, thần kinh sọ và toàn thân. + Chẩn đoán phát hiện di c n xa qua si u âm, hình ảnh và PET-CT. + Định lượng nồng độ EBV-DNA huyết tương truớc và sau điều trị. + Được phân loại giai đoạn bệnh theo TNM - AJCC 2010.

+ Điều trị đầy đủ theo phác đồ của Bệnh viện K trong giai đoạn 2013-2016. + Được theo d i và th m khám đánh giá kết quả đáp ứng trong và sau quá trình điều trị. Tiêu chuẩn lo i trừ + Điều trị khác với phác đồ kể tr n, điều trị ở bệnh viện khác. + Hồ sơ bệnh án thiếu các tiêu chí về lâm sàng, hình ảnh và mô bệnh học.

+ Các bệnh nhân không tuân thủ hết liệu trình điều trị. + Bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu. Phương pháp nghi n cứu 2. Thiết kế nghiên cứu Mô tả chùm bệnh có theo dõi dọc 2.

Cỡ m u Cỡ mẫu: 8 Để t nh cỡ mẫu nghi n cứu, chúng tôi sử dụng công thức t nh cỡ mẫu áp dụng cho việc ước t nh tỷ lệ trong quần thể. p: là tỷ lệ bệnh nhân có nồng độ EBV-DNA dương t nh trong điều trị (p= 0,5). δ: là độ lệch tuyệt đối y u cầu là ± 10% (0,10) Áp dụng công thức tr n thu được kết quả: p (1  p) 0,5  0,5 n  Z12 / 2 1,96 2  97 2 0,12 Ước t nh tỷ lệ bỏ cuộc sau 2 n m: 10% => số lượng đối tượng nghi n cứu cần khảo sát n ≥ 100bệnh nhân. Các biến số, chỉ số và nội nghiên cứu 2.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng 2. Định lượng nồng độ EBV-DNA trước, sau điều trị và mối liên quan với các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị 9 2. Các bước tiến hành nghiên cứu  Bước 1: Khai thác thông tin hành chính và các triệu chứng lâm sàng  Bước 2: Thu thập các chỉ số cận lâm sàng, lập quy trình định lượng và đánh giá nồng độ EBV-DNA huyết tương  Bước : Chẩn đoán  Bước : Thực hiện điều trị  Bước 5: Đánh giá đáp ứng điều trị  Bước 6: Thu thập các thông số nghiên cứu, đánh giá kết quả và viết luận án.

Các kỹ thuật xét nghiệm đã sử dụng trong nghiên cứu Quy trình định lượng nồng độ EBV-DNA trong huyết tương trước và sau điều trị bằng kỹ thuật realtime PCR Tiêu chuẩn đánh giá đáp ứng RECIST 2. Phương tiện nghi n cứu 2. Trang thiết bị và phương tiện nghiên cứu t i bệnh viện K Trung ương, ệnh viện Đ i học y hà nội 2. Dụng cụ, trang thiết bị và hoá chất nghiên cứu t i Labo trung tâm nghiên cứu Gen-Protein trường Đ i Học Y Hà Nội 2.