Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa, leptin, IL-1β huyết tương ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ---  --- NGUYỄN THỊ THANH MAI NGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA, NỒNG ĐỘ LEPTIN, IL-1β HUYẾT TƯƠNG Ở BỆNH NHÂN THOÁI HÓA KHỚP GỐI NGUYÊN PHÁT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ---  --- NGUYỄN THỊ THANH MAI NGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA, NỒNG ĐỘ LEPTIN, IL-1β HUYẾT TƯƠNG Ở BỆNH NHÂN THOÁI HÓA KHỚP GỐI NGUYÊN PHÁT Chuyên : Nội khoa ngành Mã số : 9 72 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Đào Hùng Hạnh HÀ NỘI LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành với rất nhiều sự giúp đỡ to lớn, sự chỉ dạy tận tình của quí Thầy Cô Học viện Quân y, trường Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Bạch Mai. Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: Đảng ủy, Ban Giám đốc, Phòng Đào tạo sau đại học, Bộ môn Khớp - Nội Tiết, Bộ môn Sinh lý bệnh Học viện Quân y là các cơ sở đào tạo đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: Đảng ủy, Ban Giám đốc, Khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu Bệnh viện Bạch Mai là đơn vị công tác đã cho phép, động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi học tập.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến: PGS. Đỗ Trung Quân - Trưởng khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu Bệnh viện Bạch Mai - Giảng viên cao cấp trường Đại học Y Hà Nội và PGS. Đào Hùng Hạnh - Phó trưởng khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu Bệnh viện Bạch Mai là những người thầy đã dày công hướng dẫn, truyền dạy cho tôi nhiều kinh nghiệm quí báu trong nghiên cứu khoa học và thực hành lâm sàng. Tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến: GS.

Nguyễn Lĩnh Toàn, Trưởng phòng Đào tạo sau đại học. Đoàn Văn Đệ, nguyên chủ nhiệm bộ môn; PGS. Nguyễn Thị Phi Nga chủ nhiệm bộ môn; PGS. Nguyễn Minh Núi phó chủ nhiệm bộ môn; PGS.

Nguyễn Ngọc Châu phó chủ nhiệm bộ môn Khớp - Nội Tiết, Học viện Quân y cùng toàn thể quí Thầy, Cô trong các Hội đồng chấm và phản biện, đã dành nhiều thời gian và công sức, tận tình góp ý giúp tôi hoàn thiện bản luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới TS. Bùi Tuấn Anh trưởng khoa Hóa sinh Bệnh viện Bạch Mai, TS. Bùi Hải Bình, TS.

Hoàng Văn Dũng, TS. Nguyễn Huy Thông, TS. Hoàng Trung Dũng, nghiên cứu sinh Ngô Thu Hằng cùng nhiều quí đồng nghiệp đã trực tiếp giúp đỡ tôi thực hiện luận án. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới tập thể người bệnh đã đồng ý tham gia, các bác chính là động lực thôi thúc tôi thực hiện nghiên cứu này.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới cha mẹ cùng chồng và các con là những người luôn động viên, cổ vũ tôi, là động lực thúc đẩy tôi trong suốt chặng đường dài vừa qua. Nguyễn Thị Thanh Mai LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học. Luận án chưa từng được công bố.

Nếu có điều gì sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Mai MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt trong luận án Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các sơ đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. ĐẠI CƯƠNG VỀ BỆNH THOÁI HÓA KHỚP. Tiêu chuẩn chẩn đoán thoái hóa khớp gối.

Quan điểm mới trong cơ chế bệnh sinh của thoái hóa khớp. HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA. Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa. Bệnh nguyên, yếu tố thuận lợi, sinh lý bệnh của hội chứng chuyển hóa.

Vai trò của leptin trong hội chứng chuyển hóa. LIÊN QUAN GIỮA HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA VÀ THOÁI HÓA KHỚP. Béo phì và thoái hóa khớp. Đường huyết, kháng insulin và thoái hóa khớp.

Lipid máu và thoái hóa khớp. Tăng huyết áp và thoái hóa khớp. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA, LEPTIN, IL-1β Ở BỆNH NHÂN THOÁI HÓA KHỚP GỐI. Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa và thoái hóa khớp.

Nghiên cứu leptin và thoái hóa khớp. Nghiên cứu leptin, hội chứng chuyển hóa và thoái hóa khớp. Nghiên cứu IL-1β và thoái hóa khớp. Tình hình nghiên cứu hội chứng chuyển hóa, leptin, IL-1β và thoái hóa khớp gối tại Việt Nam và trong năm năm gần đây.36 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu.

Các chỉ tiêu nghiên cứu và tiêu chuẩn sử dụng. Đạo đức nghiên cứu. PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU.65 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CÁC NHÓM NGHIÊN CỨU.

TỈ LỆ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI CÁC GIAI ĐOẠN THOÁI HÓA KHỚP GỐI NGUYÊN PHÁT. Tỉ lệ hội chứng chuyển hoá. Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa với giai đoạn thoái hóa khớp gối. NỒNG ĐỘ LEPTIN VÀ IL-1β HUYẾT TƯƠNG.

So sánh một số đặc điểm giữa các nhóm nghiên cứu. Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin trong bệnh thoái hóa khớp gối nguyên phát, so sánh với nhóm chứng. Liên quan giữa nồng độ leptin, IL-1β huyết tương, IL-1β/leptin với một số chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát.87 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA NHÓM BỆNH NHÂN THOÁI HÓA KHỚP GỐI.

Các đặc điểm nhân trắc. Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng. HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI CÁC GIAI ĐOẠN THOÁI HÓA KHỚP GỐI NGUYÊN PHÁT. Tỉ lệ hội chứng chuyển hóa trong bệnh thoái hóa khớp gối.

Liên quan giữa béo phì và thoái hóa khớp gối. Liên quan giữa tăng huyết áp và thoái hóa khớp gối. Liên quan giữa đường huyết, kháng insulin và thoái hóa khớp gối. Liên quan giữa rối loạn lipid và thoái hóa khớp gối.

NỒNG ĐỘ LEPTIN, IL-1β HUYẾT TƯƠNG VÀ TỈ SỐ IL-1β/LEPTIN. So sánh một số đặc điểm giữa nhóm bệnh, nhóm bệnh*, nhóm chứng. Nồng độ leptin huyết tương trong bệnh thoái hóa khớp gối. Nồng độ IL-1β huyết tương trong bệnh thoái hóa khớp gối.135 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1.

ADAMTS A Disintegrin And Metalloproteinase with Thrombospondin motif 2. AGEs Advanced glycation end products (Sản phẩm glycat hóa bền vững) 3. BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) 4. cs Cộng sự 5.

CRP C-reactive protein (Protein C phản ứng) 6. ELISA Enzyme-linked Immunosorbent assay (Phương pháp miễn dịch hấp thụ liên kết enzyme) 8. FFA Free fatty acid (acid béo tự do) 9. HATT Huyết áp tâm thu 10.

HATTr Huyết áp tâm trương 11. HCCH Hội chứng chuyển hóa 12. HDL-C High Density Lipoprotein - Cholesterol (Cholesterol tỉ trọng cao) 13. HOMA-IR Homeostatic model assessment - insulin resistance (Chỉ số kháng insulin) 14.

IDF International Diabetes Federation (Liên đoàn đái tháo đường quốc tế) 15. LDL-C Low Density Lipoprotein - Cholesterol (Cholesterol tỉ trọng thấp) 17. MMP Matrix Metalloproteinase 18. NCEP National Cholesterol Education Program (Chương trình giáo dục quốc gia về cholesterol) TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 19.

NHANES National Health and Nutrition Examination Survey (Khảo sát sức khỏe và dinh dưỡng quốc gia) 20. NO Nitric Oxide 21. ROS Reactive oxigen species (Các chủng oxy phản ứng) 22. THA Tăng huyết áp 23.

THK Thoái hóa khớp 24. TNF Tumor Necrosis Factor (Yếu tố hoại tử u) 25. VAS Visual Analog Scale (Thang cường độ đau được đánh giá bằng mắt thường) 26. WOMAC The Western Ontario and McMaster Universities Arthritis Index (Thang điểm WOMAC) 27.

XQ X quang DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3. Tuổi, giới, BMI nhóm bệnh nhân thoái hóa khớp. Phân bố bệnh nhân theo số khớp gối bị thoái hoá. Phân bố bệnh nhân theo thời gian phát hiện thoái hóa khớp.

Các triệu chứng cơ năng, thực thể thoái hóa khớp gối. Điểm VAS, điểm WOMAC theo từng bên khớp gối. Đặc điểm phân bố tuổi, chỉ số nhân trắc, xét nghiệm theo giới. Phân bố giai đoạn x quang của các bệnh nhân thoái hóa khớp.

Tỉ lệ hội chứng chuyển hóa và từng thành phần theo giới. Tỉ lệ hội chứng chuyển hóa theo giới và béo phì. Tỉ lệ thoái hóa khớp gối hai bên theo hội chứng chuyển hóa, béo phì. So sánh một số tiêu chí giữa mắc hội chứng chuyển hóa hoặc không.

Phân bố hội chứng chuyển hóa và các thành phần theo giai đoạn thoái hóa khớp gối. Phân bố thành phần hội chứng chuyển hóa theo giai đoạn sớm, muộn. Đặc điểm của nhóm chứng. So sánh nhóm bệnh, nhóm bệnh* và nhóm chứng.

Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin theo giới trong nhóm bệnh*. Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin theo béo phì trong nhóm bệnh*. Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin theo hội chứng chuyển hóa trong nhóm bệnh*. Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương trong nhóm bệnh*theo giới, hội chứng chuyển hóa.83 Bảng Tên bảng Trang 3.

Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương trong nhóm bệnh* theo giới và tình trạng béo phì. Nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin của nhóm chứng theo giới. So sánh nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin giữa nhóm bệnh* và nhóm chứng. So sánh nồng độ leptin, IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin giữa nhóm chứng và thoái hóa khớp mắc hội chứng chuyển hóa hoặc không.

Tương quan giữa nồng độ leptin với các thành phần hội chứng chuyển hóa và một số chỉ tiêu khác. Phương trình hồi qui đa biến giữa leptin và biến độc lập, nhóm nữ. Tương quan giữa nồng độ IL-1β huyết tương và tỉ số IL-1β/leptin với chỉ số viêm CRP và một số chỉ số khác. So sánh nồng độ leptin, IL-1β theo giai đoạn x quang và số tiêu chuẩn hội chứng chuyển hóa trong nhóm bệnh*.

So sánh nồng độ leptin, IL-1β, theo phân nhóm tuổi, nhóm BMI, nhóm số khớp thoái hóa, nhóm thời gian mắc bệnh của nhóm bệnh*. Tỉ lệ một số chỉ số theo phân mức leptin. Tỉ lệ một số chỉ số theo phân mức IL-1β. So sánh điểm VAS, WOMAC trung bình theo mức leptin, IL-1β.

Điểm cắt nồng độ leptin huyết tương dự báo mắc hội chứng chuyển hóa 96 4. Nồng độ leptin trong một số nghiên cứu về thoái hóa khớp gối.117 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.