Luận án Tiến sĩ: Ứng dụng mô hình CAMELS trong kiểm định tăng trưởng cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN HOÀNG DIỆU HIỀN ỨNG DỤNG MÔ HÌNH CAMELS TRONG KIỂM ĐỊNH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN HOÀNG DIỆU HIỀN ỨNG DỤNG MÔ HÌNH CAMELS TRONG KIỂM ĐỊNH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng Mã số: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đặng Văn Dân TP.HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. Tác giả Nguyễn Hoàng Diệu Hiền ii LỜI CÁM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài “Ứng dụng mô hình CAMELS trong kiểm định các yếu tố tác động đến tăng trưởng cho vay của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam”, Tôi đã nhận được rất nhiều sự hỗ trợ và tạo điều kiện của tập thể Ban Giám hiệu, Khoa Sau Đại học, Khoa Tài chính - Ngân hàng, giảng viên, cán bộ các phòng, ban chức năng Trường Đại học Ngân Hàng Thành phố Hồ Chí Minh.

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới người thầy, PGS.TS Đặng Văn Dân, đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo cho Tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp của Tôi tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại Học Quốc Gia Thành phố Hồ Chí Minh và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ Tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tác giả Nguyễn Hoàng Diệu Hiền iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Luận án phân tích thực nghiệm tác động của các nhân tố nội tại ngân hàng đối với tăng trưởng cho vay trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Bộ khung CAMELS được sử dụng để xác định một cách có hệ thống các nhân tố nội tại ngân hàng cần khảo sát. Số liệu tài chính từ 31 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2019 được sử dụng cho nghiên cứu. Với các mục tiêu nghiên cứu được đề ra cụ thể, luận án qua đó đã cho thấy nhiều kết quả quan trọng như sau: (i) Bộ đệm vốn lớn hơn có xu hướng thúc đẩy các ngân hàng mở rộng hoạt động cho vay nhanh hơn; (ii) Chất lượng tài sản cao có thể đóng góp tích cực vào tăng trưởng cho vay cao. Nói cách khác, các ngân hàng chịu nhiều rủi ro tín dụng hơn thường không được khuyến khích mở rộng cho vay nhanh hơn; (iii) Các ngân hàng được quản lý kém hiệu quả có nhiều khả năng áp dụng chiến lược cho vay tăng trưởng nhanh, qua đó nêu bật các vấn đề rủi ro đạo đức và quản lý kém của các ngân hàng Việt Nam; (iv) Các ngân hàng có lợi nhuận cao hơn với nhiều lợi thế cạnh tranh tốt hơn có thể mở rộng hoạt động cho vay của họ đến một mức độ lớn hơn; (v) Thanh khoản có tương quan tích cực có ý nghĩa đến tăng trưởng cho vay của các ngân hàng; (vi) Rủi ro lãi suất có xu hướng kìm hãm tăng trưởng cho vay khi mà các ngân hàng nhạy cảm với lãi suất có thể lo ngại về tác động bất lợi của những thay đổi bất lợi khó lường của lãi suất trong tương lai.

Các kết quả nghiên cứu của luận án là rất đáng tin cậy khi đảm bảo được tính vững với lần lượt các thủ tục kiểm định như sau: (i) Áp dụng nhiều biến thay thế cho cùng một tiêu chí CAMELS nhờ vào dữ liệu hiện có; (ii) Kết hợp các nhóm biến khác nhau trên cùng mô hình ước lượng (từng nhân tố CAMELS và tổng hợp tất cả nhân tố); và (iii) Thay đổi phương pháp ước lượng từ bảng động GMM sang bảng tĩnh FEM/REM ước lượng bởi OLS/GLS. Từ đó, luận án đã chỉ ra nhiều hàm ý quan trọng về mặt chính sách cho cơ quan quản lý và về chiến lược kinh doanh cho các ngân hàng Việt Nam. Từ khoá: Bộ khung CAMELS; Ngân hàng thương mại; Tăng trưởng cho vay; Việt Nam. iv ABSTRACT The study empirically analyzes the impact of bank-specific factors on the loan growth of the Vietnamese banking system.

The CAMELS framework is used to identify the bank- specific factors to be investigated systematically. Financial data from 31 Vietnamese commercial banks from 2007 to 2019 are used for the study. With specific research objectives, the thesis has shown significant results as follows: (i) Larger capital buffers tend to encourage banks to expand lending more quickly; (ii) High asset quality can positively impact loan growth. In other words, banks that are more exposed to credit risk are generally discouraged from expanding lending more quickly; (iii) Inefficiently managed banks are more likely to adopt a fast-growing lending strategy, highlighting the moral hazard and mismanagement issues of Vietnamese banks; (iv) More profitable banks can expand their lending to a greater extent, due to their more competitive advantages; (v) Liquidity has a significant positive association with bank loan growth; (vi) Interest rate risk tends to depress loan growth as banks that are sensitive to interest rates may be concerned about the impact of unpredictable adverse changes in interest rates in the future.

The research results are reliable when ensuring the robustness with the following testing procedures: (i) Multiple alternative measures for the same CAMELS variable are applied; (ii) Different groups of variables on the estimation model are combined (each regression for each CAMELS variable and all CAMELS variables); (iii) Estimation methods are changed from dynamic GMM models to static FEM/REM estimated by OLS/GLS. Ultimately, the thesis has pointed out many important implications for regulators and business strategy for Vietnamese banks. Keywords: CAMELS framework; Commercial banks; Loan growth; Vietnam. v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại TCTD Tổ chức tín dụng DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết tắt Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt CAR Capital Adequacy Ratio Hệ số an toàn vốn DEA Data Envelopment Analysis Phân tích bao dữ liệu FEM Fixed effects model Mô hình tác động cố định GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm quốc nội GLS Generalized least squares Bình phương tối thiểu tổng quát GMM Generalized method of moments Phương pháp moment tổng quát LCR Liquidity Coverage Ratio Tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản NIM Net interest margin Biên lãi ròng NSFR Net Stable Funding Ratio Tỷ lệ quỹ bình ổn ròng OLS Ordinary least squares Bình phương tối thiểu thông thường REM Random effects model Mô hình tác động ngẫu hiên ROA Return on assets Lợi nhuận trên tổng tài sản ROE Return on equity Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu SFA Stochastic Frontier Analysis Phân tích biên ngẫu nhiên Vietnam Asset Management VAMC Công ty Quản lý tài sản Việt Nam Company WDI World Development Indicators Chỉ số Phát triển Thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii TÓM TẮT LUẬN ÁN.iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT.v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.ix DANH MỤC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp của nghiên cứu. Bố cục luận án.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN.1 Tăng trưởng cho vay của ngân hàng. Cho vay của ngân hàng thương mại. Tăng trưởng cho vay. Ý nghĩa của tăng trưởng cho vay.

Bộ khung CAMELS. Các yếu tố trong bộ khung CAMELS. Cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của các nhân tố đặc thù ngân hàng đến tăng trưởng cho vay. Tác động của vốn ngân hàng đến tăng trưởng cho vay.

Tác động của chất lượng tài sản đến tăng trưởng cho vay. Tác động của hiệu quả quản lý đến tăng trưởng cho vay. Tác động của lợi nhuận ngân hàng đến tăng trưởng cho vay. Tác động của thanh khoản ngân hàng đến tăng trưởng cho vay.

Tác động của nhạy cảm rủi ro thị trường đến tăng trưởng cho vay. Đánh giá về tình hình nghiên cứu và khoảng trống có thể khai thác.40 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Các biến nghiên cứu.

Biến tăng trưởng cho vay. Các biến nội tại ngân hàng theo CAMELS. Các biến kiểm soát môi trường vĩ mô. Mô hình nghiên cứu.

Phương pháp ước lượng. Phương pháp GMM cho mô hình bảng động (kiểm định chính). Phương pháp OLS/GLS cho mô hình bảng tĩnh (kiểm định tính vững). Dữ liệu nghiên cứu.60 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đánh giá hệ thống ngân hàng Việt Nam thông qua bộ khung CAMELS. Bối cảnh của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Đánh giá hệ thống ngân hàng Việt Nam với thống kê mô tả của các biến nghiên cứu.

Phân tích tương quan giữa các biến nghiên cứu. Kết quả ước lượng và thảo luận. Tác động của vốn ngân hàng đến tăng trưởng cho vay. Tác động của chất lượng tài sản đến tăng trưởng cho vay.

Tác động của hiệu quả quản lý đến tăng trưởng cho vay. Tác động của lợi nhuận ngân hàng đến tăng trưởng cho vay. Tác động của thanh khoản ngân hàng đến tăng trưởng cho vay. Tác động của nhạy cảm rủi ro thị trường đến tăng trưởng cho vay.

Kết quả tổng hợp trên các mô hình hồi quy đầy đủ các biến CAMELS. Kiểm định tính vững của các kết quả nghiên cứu.99 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Một số hàm ý.

Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo.113 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 115 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 116 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3. Định nghĩa và tác động kỳ vọng của các biến vốn ngân hàng, chất lượng tài sản và hiệu quả quản lý.

Định nghĩa và tác động kỳ vọng của các biến lợi nhuận, thanh khoản và nhạy cảm rủi ro thị trường. Thống kê mô tả. Ma trận hệ số tương quan.Error! Bookmark not defined. Kết quả ước lượng cho từng yếu tố vốn ngân hàng, chất lượng tài sản và hiệu quả quản lý với GMM.

Kết quả ước lượng cho từng yếu tố lợi nhuận, thanh khoản và độ nhạy cảm với rủi ro thị trường với GMM.