Luận án Tiến sĩ: Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại tại các tỉnh Tây Nguyên

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI --------------------------- TRẦN MINH TRƯỜNG TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN Ngành: Luật Hiến pháp – Luật Hành chính Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Minh Đức 2. Dương Quỳnh Hoa HÀ NỘI, 2024 LỜI CAM ĐOAN Nghiên cứu sinh xin cam đoan tất cả các thông tin được trích dẫn trong luận án này là các thông tin có nguồn gốc tin cậy. Nghiên cứu sinh cam kết các kết quả nghiên cứu trong luận án này là của riêng nghiên cứu sinh.

Tác giả luận án Trần Minh Trường MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn các tỉnh Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và câu hỏi nghiên cứu. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Nội dung trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại.

Nguyên tắc và phạm vi áp dụng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Hình thức và trình tự, thủ tục áp dụng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Các bảo đảm áp dụng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại. 82 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

THỰC TRẠNG ÁP DỤNG TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH. 87 TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI TẠI CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN 87 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Tình hình áp dụng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại tại các tỉnh Tây Nguyên.

Đánh giá chung về trách nhiệm hành chính trong thương mại tại các tỉnh Tây Nguyên. 105 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN. Phương hướng hoàn thiện trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn các tỉnh Tây Nguyên.

Giải pháp hoàn thiện trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn các tỉnh Tây Nguyên. 132 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Mặc dù chỉ là biện pháp cuối cùng được áp dụng, khi các biện pháp tác động khác không đạt được hiệu quả mong muốn, trách nhiệm pháp lý đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo đảm tuân thủ pháp luật, củng cố trật tự pháp luật.

Trong quản lý hành chính nhà nước nói chung, quản lý hành chính về thương mại nói riêng, thông qua việc áp dụng các chế tài hành chính , trách nhiệm hành chính thực hiện chức năng xử lý các hành vi vi phạm pháp luật nhằm bảo đảm sự tuân thủ pháp luật, củng cố trật tự quản lý, góp phần vào việc bảo vệ quyền và lợi ích của các nhà sản xuất và người tiêu dùng, thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội. Hiện nay, trách nhiệm hành chính được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012. Trên cơ sở Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Chính phủ đã ban hành, sửa đổi, bổ sung các Nghị định liên quan đến trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại (Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 185/2013/NĐ-CP)). Mặc dù, có nhiều điểm tiến bộ nhưng các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành vẫn bộc lộ những tồn tại làm giảm hiệu quả áp dụng pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại.

Ví dụ, các quy định pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều điểm chưa hợp lý về thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính, các chế tài hành chính lạc hậu, không theo kịp sự phát triển không ngừng của nền kinh tế. Trong những năm qua, đặc biệt khi nước ta mở cửa hội nhập kinh tế với các nước trên thế giới và trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới, tình hình vi phạm pháp luật hành chính nói chung, các vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại nói riêng đã và đang diễn ra hết sức phức 1 tạp. Nạn buôn lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả, hàng hóa kém chất lượng, các vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm, vi phạm sở hữa trí tuệ. có chiều hướng gia tăng.

Phải chăng các biện pháp phòng, chống vi phạm hành chính, trong đó có trách nhiệm hành áp dụng đối các hành vi vi phạm này hiệu quả còn thấp, chưa đủ tính răn đe đối với các đối tượng vi phạm. Qua nghiên cứu thực tiễn áp dụng trách nhiệm hành chính trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, nghiên cứu sinh nhận thấy bên cạnh những kết quả đạt được rất đáng khích lệ, vẫn tồn tại những hạn chế nhất định. Tiêu biểu là tình trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại ở Tây Nguyên ngày càng gia tăng về số lượng và phức tạp về tính chất và thủ đoạn. Các vụ việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn tỉnh Tây Nguyên chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Nguyên nhân của những hạn chế trên bao gồm nguyên nhân khách quan, nguyên nhân chủ quan và các vướng mắc, tồn tại của pháp luật. Về nguyên nhân khách quan, địa bàn các tỉnh Tây Nguyên rộng, với nhiều rừng núi hiểm trở, gây khó khăn trong việc triển khai công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Bên cạnh đó, ý thức pháp luật và nhận thức của một bộ phận không nhỏ người dân trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên cũng góp phần gây khó khăn, hạn chế cho công tác đấu tranh đấu tranh phòng, chống vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Về nguyên nhân chủ quan, cũng không thể phủ nhận rằng vẫn còn một bộ phận không nhỏ những cán bộ, công chức trong lực lượng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại có năng lực chuyên môn hạn chế.

Đây cũng là nguyên nhân góp phần làm giảm hiệu quả áp dụng trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Về những vướng mắc, hạn chế của pháp luật, thực tiễn trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên cho thấy các biện pháp chế tài vẫn chưa đủ sức răn đe (hình thức phạt cảnh cáo chưa thực chất và chưa hiệu quả, hình thức phạt tiền quá nhẹ…); còn thiếu các chế tài đối với các hành vi phạm trên không gian mạng; việc phân định thẩm quyền chưa hợp lý dẫn đến thực trạng cán bộ trực tiếp xử lý không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong khi đó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh phải trực tiếp xử phạt vi phạm hành chính dẫn đến công 2 việc quá tải; còn nhiều chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định của pháp luật dẫn đến khó khăn, lúng túng trong áp dụng; Như vậy, rất cần những nghiên cứu để làm rõ những vấn đề lý luận về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại, trên cơ sở đó tìm ra những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật hiện hành về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại cũng như đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn các tỉnh Tây Nguyên. Với các lý do đã trình bày trên tôi chọn đề tài “Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn các tỉnh Tây Nguyên” để làm đề tài luận án tiến sĩ luật học. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.

Về đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm - Các quan điểm khoa học về vi phạm hành chính, trách nhiệm hành chính nói chung và trong lĩnh vực thương mại nói riêng. - Các chủ trương, chính sách, pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại ở Việt Nam. - Pháp luật luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại ở một số nước trên thế giới. - Tình hình áp dụng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.

Về phạm vi nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu trách nhiệm hành chính và chế tài hành chính áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Đề tài tập trung nghiên cứu những nguyên tắc, tiêu chuẩn chi phối việc thiết lập và thực hiện thủ tục xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại. Trong phạm vi của luận án, khái niệm lĩnh vực thương mại cũng được tiếp cận theo nghĩa hẹp. Khái niệm lĩnh vực thương mại sẽ được nghiên cứu sinh làm sáng tỏ trong nội dung chính của luận án.

3 Về không gian, đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng áp dụng pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn 05 tỉnh khu vực Tây Nguyên. Thời gian nghiên cứu: từ năm 2010 đến năm 2023. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể 3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về trách nhiệm hành chính và thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại tại các tỉnh Tây Nguyên, luận án đề xuất các giải pháp về hoàn thiện các quy định của pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn các tỉnh Tây Nguyên.