Luận án tiến sĩ: Tác động của tín dụng vi mô đối với thu nhập hộ nghèo ở Đông Nam Bộ

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------------------------------------------- NGUYỄN HỒNG THU TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG VI MÔ ĐỐI VỚI THU NHẬP CỦA CÁC HỘ NGHÈO Ở KHU VỰC ĐÔNG NAM BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9 34 02 01 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018 i NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------------------------------------------- NGUYỄN HỒNG THU TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG VI MÔ ĐỐI VỚI THU NHẬP CỦA CÁC HỘ NGHÈO Ở KHU VỰC ĐÔNG NAM BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng Mã số: 9 34 02 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học 1: TS. PHAN NGỌC MINH Ngƣời hƣớng dẫn khoa học 2: PGS. ĐINH PHI HỔ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018 ii MỤC LỤC Danh mục các từ viết tắt.v Danh mục bảng biểu. vi Danh mục các hình.

vii Tóm tắt luận án.viii Lời cảm ơn. x CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài.

Khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phạm vi về không gian. Phạm vi về thời gian. Cách tiếp cận, phƣơng pháp nghiên cứu, nguồn dữ liệu nghiên cứu. Cách tiếp cận.

Phƣơng pháp phân tích nghiên cứu. Nguồn dữ liệu nghiên cứu. Những điểm mới và đóng góp của luận án. Đóng góp về mặt thực tiễn.

Đóng góp về mặt lý luận. Kết cấu của luận án.13 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÍN DỤNG VI MÔ VỚI THU NHẬP CỦA HỘ NGHÈO. Tổng quan chung về tín dụng vi mô. Vai trò của tín dụng vi mô đối với giảm nghèo.

Khái quát hoạt động tín dụng vi mô ở các nƣớc trên thế giới. Các vấn đề chung về nghèo. Chuẩn nghèo của một số quốc gia trên thế giới. Chuẩn nghèo của Việt Nam.

Các vấn đề chung về thu nhập. Các yếu tố ảnh hƣởng đến thu nhập. Tín dụng vi mô đối với hoạt động tạo thu nhập. Các vấn đề chung về tiếp cận tín dụng và các rào cản hạn chế tiếp cận tín dụng.

Thông tin bất cân xứng trong giao dịch tín dụng và hạn chế tín dụng. Vốn xã hội, đo lƣờng vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng.Đặc điểm của hộ gia đình, yếu tố môi trƣờng và các chính sách với tiếp cận tín dụng42 2. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu có liên quan.Tín dụng vi mô với thu nhập. Tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình.

Cơ sở lý luận hình thành khung lý thuyết nghiên cứu và thiết lập các giả thuyết nghiên cứu. Kết luận chƣơng 2.65 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu.

Mô hình tín dụng vi mô tác động đến thu nhập của các hộ nghèo (NH1). Mô hình các yếu tố ảnh hƣởng đến tiếp cận tín dụng vi mô (MH2). Xây dựng cơ sở chọn biến và đo lƣờng các biến trong các mô hình nghiên cứu. Mô hình tín dụng vi mô tác động đến thu nhập (MH1).

Mô hình tiếp cận tín dụng vi mô (MH2). Dữ liệu nghiên cứu. Tổng quát chung về nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định tính.

Phương pháp nghiên cứu định lượng. Xác định kích thƣớc mẫu. Quy trình chọn mẫu và thu thập dữ liệu nghiên cứu. Điều tra sơ bộ.

Kết luận chƣơng 3.92 CHƢƠNG 4: HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VI MÔ TẠI KHU VỰC VÀ CÁC KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH. Khái quát chung về đặc điểm kinh tế-xã hội của khu vực Đông Nam Bộ. Khái quát và mô tả mẫu khảo sát ở khu vực. Đặc điểm hộ nghèo.

Tình trạng nhà ở, đất sản xuất của hộ nghèo. Khái quát hoạt động tín dụng vi mô ở Việt Nam và trong khu vực. Tín dụng vi mô tại Việt Nam. Tín dụng vi mô tại khu vực Đông Nam Bộ.

Khái quát các chính sách giảm nghèo của khu vực. Một số tồn tại của công tác giảm nghèo trong khu vực. Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu. Mô hình 1: Tín dụng vi mô với thu nhập của hộ nghèo.

Mô hình 2: Mô hình tiếp cận tín dụng vi mô. Kiểm định kết quả nghiên cứu.1 Kết quả mô hình tác động TDVM đến thu nhập. Kiểm định mô hình nghiên cứu. Thảo luận kết quả hệ số hồi quy MH1: Tác động của tín dụng vi mô đến thu nhập hộ nghèo 132 4.

Giả định sự khác biệt về thu nhập giữa 2 nhóm hộ. Kết quả kiểm định mô hình tiếp cận tín dụng vi mô (MH2). Kết quả kiểm định. Thảo luận kết quả nghiên cứu MH2: Mô hình tiếp cận tín dụng vi mô.

Kết luận chƣơng 4.146 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GIẢI PHÁP. Nhóm giải pháp nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo thông qua hoạt động của tín dụng vi mô. Nhóm giải pháp nâng cao tiếp cận tín dụng cho các hộ nghèo. Đề xuất các giải pháp khác.

Hạn chế của nghiên cứu và định hƣớng nghiên cứu tiếp theo.160 Các công trình nghiên cứu có liên quan.163 Tài liệu tham khảo tiếng anh. 171 Phụ lục 1: Bảng câu hỏi khảo sát.182 Phụ lục 2: Danh sách phỏng vấn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia.186 Phụ lục 3: Bảng câu hỏi phỏng vấn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia. Bảng câu hỏi phỏng vấn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia.188 Phụ lục 5: Danh sách các cán bộ tập huấn và thực hiện khảo sát.189 Phụ phục 7: Thống kê và kết quả của các mô hình nghiên cứu.194 i DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ tiếng Việt Từ tiếng Anh ADB Ngân hàng Phát triển châu Á The Asian Development Bank BQĐN Bình quân đầu người CEP Quỹ trợ vốn cho người lao động nghèo tự Capital Aid for tạo việc làm Employment of the poor Microfinance Institution Ctg Các tác giả ĐNB Đông Nam Bộ ĐTN Đoàn Thanh niên HPN Hội Phụ nữ HHQTDND Hiệp Hội Quỹ Tín dụng Nhân dân HCCB Hội cựu chiến binh KHKT Khoa học kỹ thuật LĐTBXH Lao động Thương binh Xã hội NHTG Ngân hàng Thế giới NHNN Ngân hàng Nhà nước NHCSXH Ngân hàng Chính sách Xã hội NHHTX Ngân hàng Hợp tác xã NHNNPTNT Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn NGO Tổ chức phi chính phủ Non - Government Organization NT Nông thôn QTDND Quỹ tín dụng nhân dân TCVM Tài chính vi mô TCTK Tổng cục Thống kê TT Thành thị TK&VV Tổ tiết kiện và vay vốn TDVM Tín dụng vi mô UNDP Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc United Nations Development Programme OEDC Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Organization for Economic Co-operation and Development VXH Vốn xã hội v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Chuẩn nghèo của VN giai đoạn năm 2011-2015 27 Bảng 2.

Bảng tổng hợp các kết quả nghiên cứu có liên quan 57 Bảng 3. Tổng hợp cơ sở chọn biến và đo lường các biến mô hình tác động của TDVM với thu nhập 77 Bảng 3. Tổng hợp cơ sở chọn biến và đo lường các biến trong mô hình tiếp cận TDVM 81 Bảng 3. Bảng chọn mẫu khảo sát 90 Bảng 4.

Tỷ lệ hộ nghèo trong khu vực 96 Bảng 4. Tổng hợp các mức chuẩn nghèo của từng địa phương 98 Bảng 4. Xếp hạng hộ nghèo của các địa phương 100 Bảng 4. Thu nhập bình quân đầu người của hộ 102 Bảng 4.

Tổng hợp thống kê mô tả các biến quan sát 104 Bảng 4. Thống kê một số chính sách tín dụng tại khu vực khảo sát 114 Bảng 4. Thống kê báo cáo giảm nghèo trong khu vực khảo sát 117 Bảng 4.8 Thống kê khu vực sinh sống của hộ 128 Bảng 4. Hệ số hồi quy của mô hình TDVM với thu nhập 129 Bảng 4.

Kết quả kiểm định phần số dư thay đổi 131 Bảng 4. Bảng tổng hợp đánh giá tác động của TDVM với thu nhập 136 Bảng 4. Kiểm định sự khác biệt về thu nhập của hai nhóm hộ 139 Bảng 4. Kết quả hồi quy Binary Logistic 140 Bảng 4.14 Tổng hợp kết quả ảnh hưởng của các biến đến tiếp cận TDVM 143 Bảng 4.

Tổng hợp các biến trong mô hình tiếp cận TDVM 145 vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. TDVM đối với thu nhập 34 Hình 2.2 Khung lý thuyết nghiên cứu 63 Hình 3. Quy trình nghiên cứu 66 Hình 3. Mô hình tác động của TDVM đối với thu nhập 72 Hình 3.

Mô hình tiếp cận TDVM 81 Hình 4. Hoạt động TDVM tại VN 105 vi TÓM TẮT LUẬN ÁN Tín dụng vi mô (TDVM) ngày càng khẳng định là công cụ quan trọng trong công tác giảm nghèo. Với sự khởi xướng của giáo sư kinh tế Muhammad Yunus, đến nay mô hình hoạt động của TDVM đang ngày càng được nhân rộng trên toàn thế giới. Đối với các quốc gia đang phát triển, hoạt động của các tổ chức TCVM trong đó hoạt động TDVM ngày càng đóng vai trò chủ lực thực hiện các chính sách giảm nghèo, giúp người nghèo giải quyết các vấn đề khó khăn trong cuộc sống.

Tuy vẫn còn nhiều tranh luận trái chiều về tính hiệu quả của TDVM đối với công tác giàm nghèo, song trong ngắn hạn TDVM đã giúp cho các hộ nghèo vượt qua được cú sốc, các khó khăn và làm giảm các tổn thương trong cuộc sống hàng ngày. Bằng nghiên cứu này, TDVM được khẳng định có sự tác động đến thu nhập của các hộ nghèo tại khu vực Đông Nam Bộ. Thông qua các phân tích kiểm định thống kê với mô hình hồi quy tuyến tính đa biến và hồi quy Binary Logistic, nghiên cứu tiến hành thu thập thông tin của 600 mẫu quan sát là các hộ nghèo trong khu vực, kết quả nghiên cứu cho thấy yếu tố TDVM với biến đại diện là quy mô vốn vay tác động tích cực đến thu nhập của hộ nghèo. Bên cạnh đó, đặc điểm của hộ nghèo thông qua yếu tố quy mô lao động tác động đến nguồn thu nhập của hộ.

Ngoài yếu tố DVM và đặc điểm của hộ nghèo góp phần làm tăng thu nhập, đặc biệt trong nghiên cứu này, luận án đã tìm thấy các chính sách của hoạt động phi tài chính góp phần không nhỏ làm cho thu nhập của hộ nghèo tăng lên đáng kể. Đây được xem là yếu tố mới của luận án mang tính thực tiễn trong khu vực nghiên cứu.