Luận án Tiến sĩ: Phân tích tác động của tiếp xúc đa thị trường lên cạnh tranh, rủi ro và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH TÁC ĐỘNG CỦA TIẾP XÚC ĐA THỊ TRƢỜNG LÊN CẠNH TRANH, RỦI RO TÍN DỤNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2020 ii TÓM TẮT Luận án đƣợc thực hiện nhằm mục tiêu phân tích tác động của tiếp xúc đa thị trƣờng lên cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam cùng với các yếu tố có liên quan đến các ngân hàng thƣơng mại. Nghiên cứu đƣợc tiến hành trong giai đoạn từ 2008 – 2017 với phƣơng pháp định lƣợng gồm các bƣớc phân tích nhƣ sau: (i) Đo lƣờng tác động của tiếp xúc đa thị trƣờng và các yếu tố liên quan tác động đến cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại thông qua chỉ số LERNER. (iv) Áp dụng phƣơng pháp GMM cho dữ liệu bảng không cân bằng, phân tích tác động của tiếp xúc đa thị trƣờng, cạnh tranh và rủi ro tín dụng, đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu cho thấy tiếp xúc đa thị trƣờng có tác động đến cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam; Thông qua MMC1 và MMC2 cho thấy sự hiện diện ngày càng tăng của các ngân hàng ở các khu vực khác nhau đã gây ra sự sụt giảm chung về thị phần và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. MỤC LỤC MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT. vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH.

vii DANH MỤC BẢNG, HÌNH. viii CHƢƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài.

Quy trình nghiên cứu. Kết cấu nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG, CẠNH TRANH, TIẾP XÚC ĐA THỊ TRƢỜNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Cạnh tranh và tiếp xúc đa thị trường .2 Tiếp xúc đa thị trƣờng.

Rủi ro, rủi ro tín dụng. Hiệu quả và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. Hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại. Các lý thuyết có liên quan đến cạnh tranh, rủi ro và hiệu quả hoạt động.

Giả thuyết Cấu trúc- Thực hiện - Hiệu quả (SCP). Giả thuyết nhượng bộ lẫn nhau. Giả thuyết cuộc sống yên tĩnh (Quiet Life -QL). Lý thuyết về tác động của cạnh tranh đến rủi ro của các ngân hàng thương mại17 2.

Lý thuyết về đa dạng hóa. Lý thuyết quá lớn để sụp đổ “Too-big-to-fail”. Các yếu tố ảnh hƣởng đến cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại. Nhân tố chủ quan.

Nhân tố khách quan. Các nghiên cứu có liên quan về tác động tác động của tiếp xúc ra thị trƣờng lên cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các nghiên cứu về tiếp xúc đa thị trường và cạnh tranh. Các nghiên cứu liên quan đến tiếp xúc đa thị trường, cạnh tranh, rủi ro và hiệu quả hoạt động.

Một số nghiên cứu khác có liên quan .1 Các nghiên cứu về ảnh hƣởng của quy mô đến rủi ro tín dụng ngân hàng .2 Các nghiên cứu về ảnh hƣởng của đa dạng hóa đến rủi ro ngân hàng .3 Các nghiên cứu về ảnh hƣởng của tập trung doanh thu đến rủi ro ngân hàng 45 2.4 Các nghiên cứu về ảnh hƣởng của vốn ngân hàng đến rủi ro ngân hàng. Các phƣơng pháp đo lƣờng cạnh tranh, tiếp xúc đa thị trƣờng, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động. Phương pháp đo lường cạnh tranh. Phương pháp đo lường tiếp xúc đa thị trường.

Phương pháp đo lường rủi ro tín dụng. Phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động. Các mô hình đo lƣờng tiếp xúc đa thị trƣờng, cạnh tranh, rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại .1 Nghiên cứu của Delis (2002) .2 Mô hình nghiên cứu của Coccorese và Pellecchia (2009) .3 Nghiên cứu của Coccorese và Pellecchia (2013) .4 Nghiên cứu của Degl’Innocenti và cộng sự (2014) .6 Mô hình của Bana Abuzayed và ctg (2018). Khoảng trống nghiên cứu .72 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Lựa chọn mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu (MH1). Mô hình nghiên cứu đối với mục tiêu nghiên cứu 1. Mô hình nghiên cứu.

Xác định biến số trong nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đối với mục tiêu nghiên cứu 2 (MH2). Mô hình nghiên cứu. Xác định các biến số trong nghiên cứu.

Mô hình nghiên cứu đối với mục tiêu nghiên cứu 3 (MH3). Mô hình nghiên cứu. Xác định các biến số trong nghiên cứu. So sánh với các mô hình nghiên cứu trước.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. Xử lý dữ liệu nghiên cứu. Phương pháp ước lượng hồi quy .92 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .95 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Kết quả thống kê mô tả.2 Kết quả đo lƣờng tiếp xúc đa thị trƣờng tác động đến cạnh tranh (MH1).

Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy mô hình 1 (MH1) .3 Kết quả đo lƣờng tiếp xúc đa thị trƣờng tác động đến rủi ro tín dụng (MH2). Kiểm tra đa cộng tuyến mô hình. Kết quả ước lượng mô hình mô hình 2 (MH2) .4 Kết quả đo lƣờng tác động tiếp xúc đa thị trƣờng đến hiệu quả hoạt động (MH3)112 4.

Kết quả phân tích tương quan và kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả ước lượng mô hình mô hình 3 (MH3) .113 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 .116 CHƢƠNG 5 : KẾT LUẬN VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ. Một số hàm ý chính sách. Đối với nhà quản trị ngân hàng.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng. Giới hạn và hƣớng nghiên cứu tiếp theo .127 KẾT LUẬN CHƢƠNG 5 .128 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT TỪ VIẾT TẮT CỤM TỪ TIẾNG VIỆT HQHĐ Hiệu quả hoạt động RRTD Rủi ro tín dụng MH Mô hình NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHTM VN Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam TXĐTT Tiếp xúc đa thị trƣờng TTCK Thị trƣờng chứng khoán DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH CHỮ VIẾT TÊN ĐẦY ĐỦ TÊN ĐẦY ĐỦ TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT BẰNG TIẾNG ANH CAR Hệ số an toàn vốn Capital adequacy ratio CDO Nợ thế chấp Colateralized Debt Obligation GCC Các Tiểu vƣơng quốc Ả Rập Gulf Cooperation Council thống nhất GMM Phƣơng pháp ƣớc lƣợng General Method of Moments moment tổng quát OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Organization for Economic Co- Kinh tế operation and Development QL Giả thuyết cuộc sống yên tĩnh Quiet Life NEIO Tổ chức công nghiệp thực The New Empirical Industrial nghiệm mới Organisation NIM Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên Net interest margin SCP Mô hình cấu trúc truyền thống Structure – Conduct- Performance viii DANH MỤC BẢNG, HÌNH Bảng 2.1: Tóm tắt các nghiên cứu về liên quan giữa cạnh tranh, rủi ro và HQHĐ.1: Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu tại mô hình MH1 .2: Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu tại mô hình MH2 .3: Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu tại mô hình MH3 .1: Bảng thống kê mô tả các biến trong nghiên cứu .2: Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến MH1.3: Kết quả hồi quy của mô hình MH1 .4: Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến MH2.5: Kết quả hồi quy của mô hình MH2 .6: Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến mô hình MH3-A (sử dụng MMC1) .7: Kết quả kiểm tra tự đa cộng tuyến mô hình MH3-A (sử dụng MMC2) 102 Bảng 4.8: Kết quả hồi qui mô hình MH3-A (sử dụng MMC1) .9: Kết quả hồi qui mô hình MH3-A (sử dụng MMC2) .10: Bảng tổng hợp kết quả nghiên cứu của MH3 .1: RAROA của các NHTMVN .2 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng cho vay của các NHTMVN. 89 1 CHƢƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn của đề tài Sự gia tăng của toàn cầu hóa cùng với nhu cầu về vốn ngày càng tăng thúc đẩy sự cạnh tranh của ngành ngân hàng ngày càng khốc liệt.

Do đó đã khiến hầu hết các ngân hàng phải nỗ lực để tăng lợi nhuận, điều này đã tạo thêm bất ổn tài chính trong hoạt động kinh tế toàn cầu, đồng nghĩa với các ngân hàng phải đối phó với các điều kiện vất vả trong nỗ lực tăng lợi nhuận, mở rộng mạng lƣới và cơ sở khách hàng của họ để tồn tại, và đây cũng là lĩnh vực thu hút nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu bởi vì tầm quan trọng và tính thời sự của lĩnh vực nghiên cứu này. Thứ nhất, tác động của cạnh tranh ngân hàng đối với rủi ro về tài chính luôn là vấn đề tranh luận cả về mặt học thuật và chính sách, đặc biệt là vấn đề rủi ro tín dụng. Bởi lẽ, RRTD luôn có khả năng xảy ra, nó có tác động tiêu cực không chỉ trực tiếp lên chính ngân hàng đó mà còn ảnh hƣởng lây lan nhanh chóng lên cả thị trƣờng vốn và thị trƣờng tiền tệ (Nhung và ctg, 2017). Nghiêm trọng hơn, nếu một ngân hàng sụp đổ sẽ dẫn đến tác động dây chuyền làm cho hệ thống ngân hàng sụp đổ, gây bất ổn đến quốc gia, nhất là trong giai đoạn hiện nay.

Sự quan tâm về các vấn đề RRTD ngày càng tăng sau khi khủng hoảng tài chính toàn cầu với phạm vi lan tỏa nhanh chóng cùng với những tổn thất lớn. Ƣớc tính tổn thất ở Trung Quốc năm 1999 tƣơng đƣơng 47.4% GDP, hay tổn thất của khủng hoảng tài chính ở Indonesia năm 1997 tƣơng đƣơng 50-55% GDP1. Và sự phá sản năm 2008 của Lehman Brothers - ngân hàng đầu tƣ thành lập năm 1844 - là một trong năm định chế tài chính cho vay lớn nhất nƣớc Mỹ. Tất cả những diễn biến này xuất phát từ một công cụ tài chính phái sinh với tên gọi CDO (Colateralized Debt Obligation) - nợ thế chấp.

Từ công cụ này, "bong bóng" bất động sản và các khoản vay dƣới chuẩn đã bùng nổ, không thể kiểm soát chỉ trong bốn năm, từ 2002 - 2006. Đây có thể xem là cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu “đắt đỏ” với 10.