Nghiên cứu tác động biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng Việt Nam và giải pháp ứng phó

0 BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP LÊ SỸ DOANH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NGUY CƠ CHÁY RỪNG Ở VIỆT NAM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ Chuyên ngành: Lâm sinh Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HÀ NỘI - 2014 1 BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP LÊ SỸ DOANH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NGUY CƠ CHÁY RỪNG Ở VIỆT NAM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ Chuyên ngành: Lâm sinh Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TRẦN QUANG BẢO 2. VƢƠNG VĂN QUỲNH HÀ NỘI - 2014 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án Tiến sĩ Lâm nghiệp mang tên “Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam và đề xuất giải pháp ứng phó” mã số 62.05 là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác dưới mọi hình thức.

Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng Bảo vệ Luận án Tiến sĩ về lời cam đoan của mình. Xuân Mai, tháng 08 năm 2014 Tác giả luận án Lê Sỹ Doanh iii LỜI CẢM ƠN Luận án Tiến sĩ mang tên “Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng ở Việt nam và đề xuất giải pháp ứng phó” mã số 62.05 là công trình nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam về tác động của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng một cách hệ thống. Trong quá trình thực hiện tác giả đã gặp không ít những khó khăn, nhưng với sự nỗ lực của bản thân và sự giúp đỡ tận tình của các Thầy, Cô giáo cùng các đồng nghiệp và Gia đình đến nay Luận án đã hoàn thành nội dung nghiên cứu và mục tiêu đặt ra. Nhân dịp này, Tôi xin đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hai Thầy giáo hướng dẫn GS.

Vương Văn Quỳnh và PGS. Trần Quang Bảo; cùng các chuyên gia GS. Ngô Quang Đê, PGS. Bế Minh Châu, PGS.

Nguyễn Đăng Quế, PGS. Nguyễn Viết Lành, TS. Phạm Ngọc Hưng, PGS. Phạm Văn Điển, PGS.

Bùi Thế Đồi, PGS. Phùng Văn Khoa, TS. Lê Xuân Trường, TS. Nguyễn Trọng Bình, TS.

Lưu Cảnh Trung đã hết lòng dìu dắt, định hướng, tận tình hướng dẫn và cung cấp nhiều tài liệu có giá trị khoa học và thực tiễn để tôi hoàn thành Luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Khoa Sau Đại học, Viện Sinh thái rừng và Môi trường, Bộ môn Công nghệ Môi trường …đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện và dành thời gian cung cấp thông tin cho tôi trong thời gian tôi thực hiện Luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới toàn thể gia đình và những người thân đã luôn động viên và tạo điều kiện thuận lợi về vật chất, tinh thần cho tôi trong suốt thời gian qua. Xuân Mai, tháng 08 năm 2014 Lê Sỹ Doanh iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt/ký hiệu Nội dung diễn giải ADB Ngân hàng Phát triển châu Á AIACC Đánh giá tá động và thích ứng với biến đổi khí hậu BĐKH Biến đổi khí hậu Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn CCAM Mô hình khí tượng ba chiều COP Hội nghị các bên CSIRO Tổ chức nghiên cứu khoa học, sức khỏe cộng đồng và công nghiệp Úc Dc Độ cao ĐP Địa phương Ect Chỉ số hiệu quả canh tác EFFIS Hệ thống thông tin cháy rừng châu Âu GIS Hệ thống thông tin địa lý GPS Hệ thống định vị toàn cầu IPCC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu Kd Kinh độ KB Kịch bản KNK Khí nhà kính Mtk Khối lượng thảm khô (kg/ha) Mtt Khối lượng thảm tươi (kg/ha) NCCR Nguy cơ cháy rừng LDLR Loại đất loại rừng PCCCR Phòng cháy chữa cháy rừng Pi Chỉ số khí hậu phản ánh nguy cơ cháy rừng PP Phương pháp PTLN Phát triển lâm nghiệp Snc45 Số ngày có nguy cơ cháy rừng cao và rất cao UNEP Chương trình môi trường Liên Hợp Quốc v Viết tắt/ký hiệu Nội dung diễn giải UNDP Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc UNFCCC Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu Vd Vĩ độ VLC Vật liệu cháy VST Vùng sinh thái WFAS Hệ thống đánh giá cháy rừng Mỹ WMO Tổ chức Khí tượng thế giới W13 (%) Độ ẩm thảm khô lúc 13 giờ (%) Cm Cen ti mét Km Ki lô mét Mm Mi li mét Ppm Phần triệu Ppb Phần tỷ vi MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA.i LỜI CAM ĐOAN.

ii LỜI CẢM ƠN. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT. iv MỤC LỤC. vi DANH MỤC CÁC BẢNG.

ix DANH MỤC CÁC HÌNH. xii MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của luận án. Về phương pháp nghiên cứu.

Về cơ sở lý luận và khoa học. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu về BĐKH và tác động của BĐKH đến lâm nghiệp. Thực trạng và xu hướng BĐKH trên thế giới.

Thực trạng và xu hướng BĐKH ở Việt Nam. Chiến lược, chính sách liên quan đến BĐKH ở Việt Nam. Tổng quan nghiên cứu về phương pháp dự báo cháy rừng. Phương pháp dự báo cháy rừng trên thế giới.

Phương pháp dự báo cháy rừng ở Việt Nam. Tổng quan nghiên cứu về tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy. Tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng trên thế giới. Tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam.

Nhận xét chung. NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận.

Cách tiếp cận hệ thống. Cách tiếp cận đa ngành. Cách tiếp cận nghiên cứu phát triển. Cơ sở dữ liệu của luận án.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp xây dựng chỉ tiêu khí hậu phản ánh nguy cơ cháy rừng. Phương pháp đánh giá tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy. Phương pháp nghiên cứu tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng theo kịch bản BĐKH trung bình B2.

Đề xuất giải pháp ứng phó với tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Chỉ tiêu khí hậu phản ánh nguy cơ cháy rừng. Đặc điểm biến đổi của các chỉ tiêu khí hậu.

Chỉ số khí hậu phản ánh nguy cơ cháy rừng. Đặc điểm biến đổi nguy cơ cháy rừng theo điều kiện khí hậu. Chỉ tiêu khí hậu và ngưỡng phân cấp phản ánh mức độ của nguy cơ cháy rừng. Phương pháp đánh giá tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng.

Đặc điểm biến đổi của chỉ số khí hậu phản ánh nguy cơ cháy rừng theo không gian. Đặc điểm biến đổi của chỉ số khí hậu phản ánh nguy cơ cháy rừng theo thời gian. Đặc điểm biến đổi của nguy cơ cháy rừng theo loại trạng thái. Phương pháp đánh giá tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy 90 viii 3.

Đánh giá tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng theo kịch bản BĐKH trung bình B2. Thực trạng cháy rừng ở các địa phương trong cả nước. Đặc điểm nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam năm 2020. Đặc điểm nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam năm 2050.

Đặc điểm nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam năm 2090. Đề xuất giải pháp ứng phó với tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng. Vùng Đồng Bằng Bắc bộ. Vùng Đông Bắc bộ.

Vùng Tây Bắc bộ. Vùng Bắc Trung bộ. Vùng Nam Trung bộ. Vùng Tây Nguyên.

Vùng Đông Nam bộ. Vùng Tây Nam bộ .134 KẾT LUẬN – TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ. Tồn tại và Khuyến nghị. 139 CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.

140 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 141 ix DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang Bảng 2. Công thức xác chỉ tiêu khí hậu Qi phản ánh nguy cơ cháy rừng. Danh sách các trạng thái rừng thuộc phạm vi nghiên cứu.

Danh sách các tỉnh trọng điểm cháy rừng trong giai đoạn 2002 – 2011. Phân bố các ô tiêu chuẩn theo trạng thái và địa điểm nghiên cứu. Đặc điểm của khối lượng thảm khô, thảm tươi và độ ẩm vật liệu cháy của các trạng thái rừng. Chỉ số fij và chỉ số Ect cho từng yếu tố và từng trạng thái rừng.

Phân cấp nguy cơ cháy cho các nhóm trạng thái rừng ở vùng đồi núi Việt Nam. Một số chỉ tiêu thống kê về biến đổi nhiệt độ không khí liên quan đến nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam [3]. Sự gia tăng của nhiệt độ không khí theo thời gian. Nhiệt độ không khí trung bình ở các vùng sinh thái.

Nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất ở các vùng sinh thái. Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất ở các vùng sinh thái. Nhiệt độ trung bình năm ở các vùng sinh thái. Biến đổi độ ẩm không khí trung bình tháng (%) ở Việt Nam.

Biến đổi độ ẩm không khí trung bình năm ở các vùng sinh thái. Biến đổi lượng mưa trung bình tháng ở Việt Nam. Biến đổi lượng mưa trung bình năm ở các vùng sinh thái. Số ngày trung bình có nguy cơ cháy rừng cao ở các địa phương.

Sự phù hợp của Qi với chỉ số Snc45 theo hệ số β. Sự phù hợp của Qi với chỉ số Snc45 theo hệ số β, µ. Sự phù hợp của Qi với chỉ số Snc45 theo hệ số α. Sự phù hợp của Qi với chỉ số Snc45 theo hệ số α, β.

Sự phù hợp của Qi với chỉ số Snc45 theo hệ số µ. Công thức xác định hệ số K hiệu chỉnh theo lượng mưa. Số ngày có nguy cơ cháy rừng cao trong năm ở các vùng sinh thái 73 x TT Tên bảng Trang Bảng 3. Số ngày có nguy cơ cháy rừng cao trung bình trên cả nước.

Cấp nguy cơ cháy rừng xác định theo số ngày có nguy cơ cháy cao và rất cao trong một tháng. Liên hệ của chỉ số Snc45 với các yếu tố ảnh hưởng. Diễn biến số ngày có nguy cơ cháy rừng cao Snc45 qua các thời kỳ .