Luận án: Đánh giá tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn Mũi Cà Mau do biến đổi khí hậu

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU NGUYỄN THỊ NGỌC ÁNH NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LUẬN ÁN TIẾN SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Hà Nội, 2022 BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU NGUYỄN THỊ NGỌC ÁNH NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ngành: Biến đổi khí hậu Mã số: 9440221 LUẬN ÁN TIẾN SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Tác giả luận án Đại diện tập thể hướng dẫn Nguyễn Thị Ngọc Ánh TS. Nguyễn Trung Thắng Hà Nội, 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả. Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong Luận án này là trung thực, không sao chép từ bất kỳ nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào. Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định.

Tác giả Luận án Nguyễn Thị Ngọc Ánh ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Trung Thắng và TS. Đỗ Nam Thắng, hai người thầy hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Biến đổi khí hậu (IMHEN), các cán bộ của Bộ môn Biến đổi khí hậu, Phòng Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế đã tạo điều kiện và nhiệt tình hướng dẫn trong quá trình học tập; Lãnh đạo Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường (ISPONRE) và các đồng nghiệp đã động viên, ủng hộ và đóng góp những ý kiến quý báu để tác giả hoàn thiện nội dung nghiên cứu.

Tác giả trân trọng cảm ơn GS. Trần Thục đã có những ý kiến đóng góp quý báu giúp tác giả hoàn thành Luận án. Xin chân thành cảm ơn các Sở/ngành của tỉnh Cà Mau, Uỷ ban nhân dân xã Đất Mũi và Ban Quản lý Vườn quốc gia Mũi Cà Mau; chị Lê Phương Hà, em Trần Đăng Hùng (IMHEN) đã nhiệt tình hỗ trợ, cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu. Tác giả chân thành cảm ơn đề tài “Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, đề xuất phương pháp đánh giá tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra ở Việt Nam” (Mã số TNMT.03) đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả tham gia và sử dụng thông tin, số liệu của đề tài.

Cuối cùng, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến bố mẹ và gia đình đã luôn quan tâm, động viên, khích lệ, ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi để tác giả yên tâm thực hiện và hoàn thành Luận án. Tác giả luận án iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG BIỂU.

viii DANH MỤC HÌNH VẼ. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. 3 1) Đối tượng nghiên cứu.

3 2) Phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Luận điểm nghiên cứu của Luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

5 1) Ý nghĩa khoa học. 5 2) Ý nghĩa thực tiễn. Đóng góp mới của Luận án. Kết cấu của Luận án.

TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU. Cơ sở lý luận về đánh giá tổn thất và thiệt hại liên quan đến biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn. Tổn thất và thiệt hại liên quan đến biến đổi khí hậu. Hệ sinh thái rừng ngập mặn và vai trò trong ứng phó với biến đổi khí hậu.

Đánh giá tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu. Tổng quan chính sách, pháp luật của Việt Nam về đánh giá tổn thất và thiệt hại liên quan đến biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn. Chính sách pháp luật về đánh giá tổn thất và thiệt hại liên quan đến biến đổi khí hậu. Chính sách, pháp luật về rừng ngập mặn ở Việt Nam.

Tổng quan các nghiên cứu của quốc tế về đánh giá tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu. Nghiên cứu đánh giá tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu. Nghiên cứu sử dụng phương pháp lượng giá kinh tế. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam về đánh giá tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu.

Tổng quan về khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội. Hệ sinh thái rừng ngập mặn. Những thiếu hụt và vấn đề cần nghiên cứu.

Tiểu kết Chương 1. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU. Cách tiếp cận. Phương pháp luận nghiên cứu tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái.

Phương pháp tổng quan tài liệu. Phương pháp điều tra xã hội học. Phương pháp viễn thám và Hệ thống thông tin địa lý (GIS). Phương pháp xử lý và phân loại ảnh.

Phân tích biến động đường bờ. Phương pháp lượng giá. Phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích. Phương pháp chuyên gia.

Phân tích lựa chọn phương pháp, quy trình đánh giá tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu. Xác định phương pháp phù hợp để đánh giá. Xác định quy trình đánh giá. Tiểu kết Chương 2.

KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU. Kết quả đánh giá theo phương pháp dựa vào cộng đồng. Về biểu hiện của biến đổi khí hậu. Về tổn thất và thiệt hại dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Về các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Đánh giá chung về mức độ tổn thất và thiệt hại dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn của Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau. Kết quả đánh giá theo phương pháp viễn thám/GIS kết hợp lượng giá kinh tế. Đánh giá diễn biến thay đổi rừng ngập mặn thông qua biến động đường bờ khu vực Vườn quốc gia Mũi Cà Mau dưới tác động của nước biển dâng.

Ước tính tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn thông qua lượng giá kinh tế. Đánh giá chung về tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu. Những vấn đề còn chưa chắc chắn của quá trình đánh giá. Đề xuất giải pháp giảm thiểu tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu.

Đánh giá chung về công tác ứng phó với biến đổi khí hậu và các tổn thất và thiệt hại ở Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau. Dự báo xu thế về biến động hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu. Đề xuất giải pháp giảm thiểu tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu. Tiểu kết Chương 3.

141 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN. 146 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PHIẾU ĐIỀU TRA, KHẢO SÁT.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH THỰC ĐỊA. 7 vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BĐKH Biến đổi khí hậu CCA Thích ứng với biến đổi khí hậu COP Hội nghị các bên tham gia Công ước Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu DSAS Hệ thống phân tích đường bờ kỹ thuật số DRR Giảm thiểu rủi ro thiên tai ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐDSH Đa dạng sinh học HST Hệ sinh thái IPCC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu L&D Tổn thất và thiệt hại NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn RNM Rừng ngập mặn TEV Tổng giá trị kinh tế UBND Uỷ ban nhân dân UNFCCC Công ước khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu VQG Vườn quốc gia viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Các loại hình dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn. Tóm tắt sự thay đổi của rừng ngập mặn.

Xác định thông tin cần thu thập cho các chỉ số tổn thất, thiệt hại rừng ngập mặn. Một số phương pháp lượng giá hệ sinh thái rừng ngập mặn. Dịch vụ hệ sinh thái của Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau. Dữ liệu ảnh được sử dụng trong nghiên cứu.

Tổng hợp phiếu điều tra theo khu vực. Thông tin về đối tượng khảo sát. Tổng hợp phương pháp lượng giá áp dụng trong Luận án. Nhận diện TT&TH đối với HST RNM do BĐKH.

Tổng hợp cường độ tác động của thiên tai tại Cà Mau. Tổng hợp kết quả khảo sát về mức độ tổn thất và thiệt hại dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau. Đánh giá mức độ ảnh hưởng do biến đổi khí hậu và các yếu tố khác đến Mũi Cà Mau và vùng Tây Nam Bộ. Tổng hợp xu hướng sạt lở và bồi tụ tại khu vực nghiên cứu tại Vườn quốc gia Mũi Cà Mau (giai đoạn 1989-2020).

Giá trị dòng tiền đưa về năm cơ sở (năm 2022). Tổng hợp đánh giá thu nhập của hộ gia đình. Mức độ suy giảm thu nhập về nuôi trồng, đánh bắt thuỷ, hải sản trong khoảng 20-30 năm. Các văn bản liên quan quản lý hệ sinh thái rừng ngập mặn trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại Cà Mau.

Mực nước biển dâng tại khu vực Mũi Cà Mau theo các kịch bản. Xu hướng biến động diện tích rừng ngập mặn theo kịch bản RCP 8. Ước tính sạt lở tại bờ Đông năm 2050 theo kịch bản BĐKH và NBD 2020. Ước tính sạt lở tại bờ Đông năm 2100 theo kịch bản BĐKH và NBD 2020 .