Luận án tiến sĩ nghiên cứu tác động ứng phó và phục hồi sinh kế của hộ khai thác

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NGUYỄN NGỌC TRUYỀN NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG, ỨNG PHÓ VÀ PHỤC HỒI SINH KẾ CỦA HỘ KHAI THÁC THUỶ SẢN VEN BIỂN BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG BIỂN FORMOSA 2016 TẠI THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ NÔNG NGHIỆP HUẾ, NĂM 2020 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NGUYỄN NGỌC TRUYỀN NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG, ỨNG PHÓ VÀ PHỤC HỒI SINH KẾ CỦA HỘ KHAI THÁC THUỶ SẢN VEN BIỂN BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG BIỂN FORMOSA 2016 TẠI THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ NÔNG NGHIỆP Ngành: Phát triển nông thôn Mã số: 9620116 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRƯƠNG VĂN TUYỂN PGS. NGUYỄN VIẾT TUÂN HUẾ, NĂM 2020 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiên dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trương Văn Tuyển và PGS.

Nguyễn Viết Tuân, cùng sự giúp đỡ của đồng nghiệp và các em sinh viên ngành Khuyến nông và Phát triển Nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Huế. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận án này hoàn toàn trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Người viết cam đoan Nguyễn Ngọc Truyền ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên với tình cảm sâu sắc và chân thành nhất, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn đến tất cả các cá nhân và tổ chức đã tạo điều kiện hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài này.

Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập tại trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế đến nay, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy/Cô, bạn bè đồng nghiệp cùng với các em sinh viên Khoa Khuyến nông và Phát triển nông thôn. Với lòng kính trọng và sự biết ơn, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới thầy giáo PGS. Trương Văn Tuyển và PGS. Nguyễn Viết Tuân, quý thầy/cô và các em sinh viên Khoa Khuyến nông và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế đã dành thời gian, tâm huyết để chỉ dẫn, giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành tốt luận án này.

Tôi xin cảm ơn UBND xã Quảng Công, UBND xã Phú Diên, UBND thị trấn Lăng Cô đã tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu và hỗ trợ tôi hoàn thành luận án tốt nghiệp. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý thầy/cô để kiến thức của tôi trong lĩnh vực này được hoàn thiện hơn đồng thời có điều kiện bổ sung, nâng cao năng lực nghiên cứu của mình. Tôi xin chân thành cảm ơn! Thừa Thiên Huế, tháng 12 năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Truyền iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỬ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG.vii DANH MỤC HÌNH ẢNH.viii DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ.viii MỞ ĐẦU.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng thể của đề tài. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn.3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Sự cố bất lợi, thảm họa. Năng lực chống chịu xã hội (Social Resilience). CƠ SỞ THỰC TIỄN.

Bối cảnh ngành thủy sản và cộng đồng thủy sản biển. Những sự cố/ thảm họa và tác động đến sinh kế của ngư dân ven biển. Vấn đề xã hội trong nghiên cứu liên quan đến sự cố bất lợi, thảm họa. Kinh nghiệm về nghiên cứu năng lực chống chịu thông qua ứng phó và phục hồi sinh kế.

Bài học kinh nghiệm cho ứng phó và phục hồi thảm họa/ sự cố bất lợi. Hạn chế trong nghiên cứu về ứng phó và phục hồi đối với sự cố/ thảm họa. Tóm tắt sự cố môi trường biển Formosa 2016 tại các tỉnh miền Trung, Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI.

CÁCH TIẾP CẬN:. KHUNG PHÂN TÍCH VÀ CÁC CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU CHÍNH. GIẢ THUYẾT CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI:. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Điểm nghiên cứu:. Mẫu nghiên cứu:. Phương pháp thu thập số liệu:.68 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THUỶ SẢN TẠI THỪA THIÊN HUẾ.

Ngành thuỷ sản tại Thừa Thiên Huế. ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG BIỂN FORMOSA TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ. Ảnh hưởng của sự cố đối với các xã nghiên cứu. Ảnh hưởng của sự cố đối với các xã nghiên cứu.

ĐẶC ĐIỂM KT-XH VÀ SINH KẾ CỦA HỘ KTTS VEN BIỂN BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI SỰ CỐ FORMOSA. Đặc điểm hộ KTTS ven biển ở các xã nghiên cứu. Đặc điểm hộ KTTS ven biển theo nhóm chiến lược sinh kế. ẢNH HƯỞNG VÀ TÁC ĐỘNG SINH KẾ CỦA SỰ CỐ ĐỐI VỚI HỘ KTTS VEN BIỂN THỪA THIÊN HUẾ.

Thời gian chịu ảnh hưởng của sự cố. Thiệt hại kinh tế do ảnh hưởng của sự cố của hộ KTTS ven biển. Tác động sinh kế của sự cố đối với hộ KTTS ven biển. Nhận thức người dân đánh giá tác động sinh kế của sự cố.

ỨNG PHÓ CỦA HỘ KHAI THÁC THỦY SẢN VEN BIỂN TRƯỚC TÁC ĐỘNG CỦA SỰ CỐ. Các giải pháp và loại ứng phó của hộ KTTS đã thực hiện. Vai trò các giải pháp ứng phó đã thực hiện đối với phục hồi của hộ. ỨNG PHÓ VÀ HỖ TRỢ PHỤC HỒI SINH KẾ HỘ KTTS VEN BIỂN CỦA CHÍNH PHỦ.

Ứng phó của chính phủ. Tiếp cận hỗ trợ và đền bù thiệt hại của hộ KTTS ven biển Thừa Thiên Huế. Vai trò của hỗ trợ và đền bù đối với phục hồi sinh kế của hộ. PHỤC HỒI SINH KẾ CỦA HỘ KTTS VEN BIỂN BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG BIỂN.

Phục hồi hoạt động KTTS ven biển của hộ. Phục hồi thu nhập hộ KTTS ven biển 30 tháng sau sự cố. Phục hồi chi tiêu của hộ KTTS ven biển sau sự cố 30 tháng. Ý kiến đánh giá mức độ phục hồi sinh kế và đời sống của hộ KTTS ven biển 136 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN 146 TÀI LIỆU THAM KHẢO.161 vi DANH MỤC CÁC CHỬ VIẾT TẮT BĐKH : Biến đổi khí hậu CNH : Công nghiệp hóa DFID : Bộ Phát triển Quốc tế Anh HĐH : Hiện đại hóa HĐSK : Hoạt động sinh kế KHCN : Khoa học Công nghệ KTTS : Khai thác thủy sản KT-NTTS : Khai thác và nuôi trồng thủy sản KT-DVTS : Khai thác và dịch vụ thủy sản KT-NN-NN : Khai thác, nông nghiệp và ngành nghề phi nông nghiệp KT-XH : Kinh tế - Xã hội NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTTS : Nuôi trồng thủy sản MTB : Môi trường biển PTKT : Phương tiện khai thác PTSH : Phương tiện sinh hoạt PTSXKD : Phương tiện sản xuất kinh doanh TN&MT : Tài nguyên và Môi trường TNBQ : Thu nhập bình quân TSC : Trước sự cố vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Phân tích phục hồi xã hội trong bối cảnh tổn thương và sốc của những ngư dân. Tổng hợp các nghiên cứu về khả năng phục hồi và ứng phó của ngư dân. Tình hình khai thác thủy sản biển của tỉnh Thừa Thiên Huế.

Tình hình thuỷ sản tại vùng nghiên cứu. Ảnh hưởng của sự cố MTB đến tỉnh Thừa Thiên Huế. Ảnh hưởng của sự cố môi trường biển đến cộng đồng KTTS ven biển tỉnh Thừa Thiên Huế. Đặc điểm của hộ KTTS ven biển.

Đặc điểm của hộ KTTS ven biển theo nhóm chiến lược sinh kế. Thời gian ảnh hưởng của sự cố đến hộ KTTS ven biển (tháng). Thiệt hại kinh tế của hộ KTTS ven biển do ảnh hưởng của sự cố. Mức độ tác động sinh kế của sự cố đối với hộ KTTS ven biển.

Ý kiến hộ đánh giá mức độ tác động của sự cố theo nhóm nghề. Các giải pháp ứng phó của hộ ngư dân KTTS ven biển. Các giải pháp ứng phó của hộ ngư dân KTTS ven biển. Các giải pháp ứng phó của hộ ngư dân KTTS ven biển.

Tỷ lệ hộ đánh giá “Giải pháp ứng phó có kết quả tốt” cho phục hồi sinh kế. Kinh phí bồi thường thiệt hại tại tỉnh Thừa Thiên Huế tính đến 15/03/2018. Tiếp cận hỗ trợ khắc phục sự cố của hộ khai thác thủy sản ven biển. Ý kiến đánh giá tầm quan trọng của các loại hỗ trợ đối với phục hồi của hộ.

Hiện trạng hoạt động KTTS ven biển của hộ 30 tháng sau sự cố. Phục hồi thu nhập của hộ sau sự cố 30 tháng so với trước sự cố. Các biến độc lập của mô hình hồi quy tuyến tính đa biến. Kết quả phân tích hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến sự phục hồi thu nhập của hộ.

Chi tiêu và thay đổi chi tiêu của hộ theo nhóm nghề. Ý kiến đánh giá mức độ phục hồi sinh kế và đời sống của hộ sau sự cố 30 tháng. 137 viii DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 2. Điểm nghiên cứu của đề tài.67 DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1.

Khung lý thuyết về đối phó với các nguồn gây sốc (EP-CBMS Network Coordinating Team (2011)). Khung phân tích “năng lực chống chịu sự cố Formosa”. Sản lượng nuôi trồng và khai thác thủy sản Việt Nam. Mức độ phục hồi của thu nhập từ hoạt động KTTS ven biển của hộ so với trước sự cố.

Tỷ lệ hộ đánh giá mức độ phục hòi đời sống của hộ KTTS ven biển sau sự cố 30 tháng. Đặt vấn đề Cộng đồng thủy sản ở Việt Nam khá đông đảo với khoảng 8 triệu ngư dân là lao động khai thác thủy sản và 12 triệu người có nguồn thu hoặc sản phẩm từ ngành thủy sản. Trong 10 năm qua ngành thủy sản đã có mức tăng trưởng khá lớn kể cả số lượng lao động, số tàu thuyền, và sản lượng khai thác thủy sản (Bộ NN & PTNT 2015). Tuy nhiên, tình trạng nghèo của các hộ ngư dân, đặc biệt ở ở vùng biển bãi ngang vẫn rất nghiêm trọng.

Sinh kế ngư dân ven biển dựa trên các nguồn lực con người, vốn xã hội (mạng lưới xã hội…), vốn thiên nhiên hay tài nguyên (rừng, mặt nước nuôi trồng thủy sản, nguồn lợi biển, sông ngòi, đất canh tác, đa dạng sinh học…), vốn vật chất nhà ở, công cụ sản xuất, phương tiện vận chuyển, cơ sở hạ tầng…), vốn tài chính (tiết kiệm, tín dụng, hàng hóa lưu chuyển…). Sinh kế của hộ luôn bị tác động bởi các yếu tố gây ra tình trạng dễ bị tổn thương, được tạo ra do các biến động (shock) về các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, môi trường, chính trị, hoặc các xu hướng biến đổi của dân số, tài nguyên, quốc tế và trong nước, khoa học kỹ thuật hoặc các yếu tố biến đổi mang tính mùa vụ như: sản xuất, giá cả, sức khỏe, cơ hội việc làm,.