Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục: Phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm ngữ văn - Nguyễn Thế Hưng, ĐH Sư phạm Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THẾ HƯNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN ĐA PHƯƠNG THỨC CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM NGỮ VĂN Chuyên ngành: LL&PP Dạy học bộ môn Văn - Tiếng Việt Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. PHẠM THỊ THU HƯƠNG HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, những vấn đề viết trong luận án là nghiên cứu của bản thân. Các số liệu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan. Kết quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào khác.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những gì đã cam đoan. Tác giả luận án Nguyễn Thế Hưng LỜI CẢM ƠN Sau quá trình học tập, nghiên cứu với sự giúp đỡ tận tình của các thầy giáo, cô giáo, các cơ sở giáo dục và bạn bè đồng nghiệp, tôi đã hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành nhất đối với PGS.TS Phạm Thị Thu Hương, người trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, kiến thức, phương pháp luận và hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này. Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Ngữ văn, phòng Sau đại học trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tận tình quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi vô cùng cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ có hiệu quả của các nhà khoa học, các chuyên gia nghiên cứu giáo dục, các giảng viên, sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Quy Nhơn, Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh cùng người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi và đóng góp ý kiến giúp tôi hoàn thành luận án. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn không thể tránh khỏi thiếu sót, kính mong nhận được sự góp ý của các nhà khoa học, các bạn đồng nghiệp, để tôi hoàn thành tốt luận án này. Xin trân trọng cảm ơn.

Hà Nội, ngày 5 tháng 6 năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thế Hưng i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt Chương trình giáo dục phổ thông CTGDPT Công nghệ thông tin CNTT Dạy học DH Giảng viên GgV Giáo viên GV Học sinh HS Lớp học đảo ngược LHĐN Nghiên cứu khoa học NCKH Năng lực NL Năng lực dạy học NLDH Sách giáo khoa SGK Sau thực nghiệm lần 1 STN 1 Sau thực nghiệm lần 2 STN 2 Sinh viên SV Trung học cơ sở THCS Trung học phổ thông THPT Thực nghiệm TN Thực tập sư phạm TTSP Trước thực nghiệm TTN Văn bản VB Văn bản thông tin VBTT Văn bản đa phương thức VBĐPT ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Những luận điểm khoa học được đưa ra bảo vệ. Đóng góp của luận án.

Cấu trúc luận án .8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN ĐA PHƯƠNG THỨC CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM NGỮ VĂN. Nghiên cứu về năng lực dạy học và vấn đề phát triển năng lực dạy học. Nghiên cứu về năng lực dạy học. Nghiên cứu về vấn đề phát triển năng lực dạy học.

Nghiên cứu về văn bản đa phương thức và hoạt động đọc hiểu văn bản đa phương thức. Nghiên cứu về văn bản đa phương thức. Nghiên cứu về hoạt động đọc hiểu văn bản đa phương thức. Nghiên cứu về năng lực dạy học đọc hiểu văn bản và năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức.

Nghiên cứu về năng lực dạy học đọc hiểu văn bản. Nghiên cứu về năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức .38 Tiểu kết chương 1 .40 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN ĐA PHƯƠNG THỨC CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM NGỮ VĂN. Năng lực dạy học và phát triển năng lực dạy học. Năng lực dạy học.

Vấn đề phát triển năng lực dạy học. Văn bản đa phương thức và đọc hiểu văn bản đa phương thức. Văn bản đa phương thức. Đọc hiểu văn bản đa phương thức.

Năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức. Đặc điểm của sinh viên sư phạm Ngữ văn với vấn đề phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức. Thực trạng phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản và năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn. Khái quát chung về khảo sát thực trạng.

Kết quả khảo sát thực trạng. Nhận xét chung về kết quả khảo sát thực trạng .83 Tiểu kết chương 2 .85 CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN ĐA PHƯƠNG THỨC CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM NGỮ VĂN. Các yêu cầu trong phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn. Các biện pháp phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn.

Xây dựng chuẩn đánh giá năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn. Trang bị tri thức nền nhằm phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn. Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn. Tổ chức trải nghiệm dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức trong môi trường giáo dục phổ thông cho sinh viên sư phạm Ngữ văn.

Hướng dẫn sinh viên sư phạm Ngữ văn phát hiện và giải quyết vấn đề về dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học. Kết hợp đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết trong phát triển năng lực dạy học đọc hiểu văn bản đa phương thức cho sinh viên sư phạm Ngữ văn .133 Tiểu kết chương 3 .139 CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích, đối tượng, nội dung và thời gian thực nghiệm. Kế hoạch thực nghiệm.

Thiết kế bài dạy thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm. Kết luận thực nghiệm .174 Tiểu kết chương 4 .175 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .176 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC iv DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Phân loại VBĐPT theo một số tiêu chí cơ bản. Biểu hiện các mức độ đạt được của một số thành phần NLDH đọc hiểu VBĐPT. Chỉ số hành vi các thành tố của NLDH đọc hiểu VBĐPT. Các mức độ phát triển NLDH đọc hiểu VBĐPT của SV sư phạm Ngữ văn.

Chuẩn đánh giá NLDH đọc hiểu VBĐPT. Rubric đánh giá mức độ đạt được về khả năng phân tích hoạt động tổ chức DH đọc hiểu VBĐPT của SV. Rubric đánh giá khả năng biên soạn ma trận và đề kiểm tra NL đọc hiểu VBĐPT. Bảng quan sát ví dụ một trường hợp đánh giá định lượng.

So sánh kết quả từng chỉ số hoạt động xây dựng kế hoạch DH đọc hiểu VBĐPT của SV trong bài kiểm tra (TTN). Số SV đạt được theo từng mức đánh giá đối với mỗi tiêu chí (TTN). Kết quả xếp loại của SV ở bài kiểm tra (TTN). So sánh kết quả từng chỉ số hoạt động xây dựng kế hoạch DH đọc hiểu VBĐPT của SV trong bài kiểm tra (STN 1).

Số lượng và tỉ lệ SV theo từng mức đánh giá đối với mỗi tiêu chí (STN 1). Số lượng và tỉ lệ SV được xếp loại sau hai lần kiểm tra (TTN và STN 1). So sánh kết quả từng chỉ số hoạt động xây dựng kế hoạch DH đọc hiểu VBĐPT của SV trong bài kiểm tra (STN 2). Số lượng và tỉ lệ SV theo từng mức đánh giá đối với mỗi tiêu chí (STN 2).

169 v DANH MỤC HÌNH Hình 2. Sơ đồ vị trí của NLDH trong hệ thống những NL của người GV. Sơ đồ năng lực dạy học đọc hiểu văn bản theo mô hình cấu trúc năng lực. Sơ đồ mô hình tảng băng NL nghề nghiệp.

Sơ đồ mô hình tảng băng NLDH đọc hiểu VBĐPT. Biểu đồ nhận thức của GgV/SV về tầm quan trọng của vấn đề phát triển NLDH đọc hiểu VB. Biểu đồ nhận thức của GgV về các nội dung được khảo sát. Biểu đồ nhận thức của SV về các nội dung được khảo sát.

Biểu đồ tần suất sử dụng CTGDPT môn Ngữ văn (2018) của GgV. Biểu đồ thực trạng giới thiệu và sử dụng học liệu của GgV. Biểu đồ thực trạng sử dụng học liệu của SV. Biểu đồ tỉ lệ mức độ đạt được của SV trong một số thành phần NLDH đọc hiểu VBĐPT.

Minh họa đường phát triển NLDH đọc hiểu VBĐPT. Sơ đồ phân loại hệ thống bài tập phát triển NLDH đọc hiểu VBĐPT. Quy trình sử dụng video DH để phát triển NLDH đọc hiểu VBĐPT. Mẫu phiếu dự giờ DH đọc hiểu VBĐPT.

Sơ đồ quy trình thực nghiệm. Biểu đồ số SV đạt được theo từng mức đánh giá đối với mỗi tiêu chí (TTN). Biểu đồ tỉ lệ số SV đạt được ở từng tiêu chí theo mức độ (TTN). Biểu đồ giá trị trung bình mức độ đạt được của SV ở từng tiêu chí (TTN).

Biểu đồ tỉ lệ kết quả xếp loại khả năng của SV ở bài kiểm tra (TTN). Biểu đồ số SV đạt được theo từng mức đối với mỗi tiêu chí (STN 1). Biểu đồ giá trị trung bình mức độ đạt được của SV ở từng tiêu chí sau hai lần kiểm tra (TTN và STN 1). Biểu đồ kết quả xếp loại của SV sau hai lần kiểm tra (TTN và STN 1).

Biểu đồ số SV đạt được theo từng mức đối với mỗi tiêu chí (STN 2). Biểu đồ tỉ lệ SV phân theo mức độ đạt được ở từng tiêu chí (STN 2). Biểu đồ tổng số lượng SV đạt được theo từng mức ở tất cả các tiêu chí sau ba lần kiểm tra (TTN, STN 1, STN 2). Biểu đồ mức độ trung bình đạt được của SV ở mỗi tiêu chí sau ba lần kiểm tra (TTN, STN 1, STN 2).

Biểu đồ phổ điểm trung bình sau ba lần kiểm tra (TTN, STN 1, STN 2) .