Luận án: Giáo dục hành vi cho học sinh rối loạn tăng động giảm chú ý học hòa nhập đầu cấp tiểu học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ HOA GIÁO DỤC HÀNH VI CHO HỌC SINH RỐI LOẠN TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý HỌC HÒA NHẬP Ở ĐẦU CẤP TIỂU HỌC Chuyên ngành: Giáo dục đặc biệt Mã số : 9.18 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Xuân Hải 2. Đỗ Thị Thảo Hà Nội – 2022 iii LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu của luận án và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Nếu có gì sai, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Tác giả luận án Nguyễn Thị Hoa iv LỜI CẢM ƠN Với sự trân trọng và biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi tới tập thể thầy, cô hướng dẫn là PGS. Nguyễn Xuân Hải (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) và TS. Đỗ Thị Thảo (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) lời cảm ơn vì những định hướng khoa học, sự hướng dẫn, giúp đỡ của các thầy cô trong quá trình học tập, công tác và đặc biệt là trong thời gian em thực hiện luận án này.

Em xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Phòng Tổ chức Cán bộ, Phòng Sau đại học, Khoa Giáo dục đặc biệt, Bộ môn giáo dục trẻ khuyết tật trí tuệ và giáo dục trẻ tự kỉ đã tạo điều kiện cho em trong thời gian học tập và nghiên cứu luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Giám hiệu, tập thể giáo viên và cha mẹ học sinh tại các trường tiểu học hòa nhập - những người đã chia sẻ, cộng tác và tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu luận án. Đặc biệt, cảm ơn Ban Giám hiệu, đội ngũ giáo viên và học sinh trường Tiểu học Đồng Sơn- Thành phố Bắc Giang đã hỗ trợ tôi trong thời gian thực nghiệm luận án. Tôi xin cảm ơn và dành sự yêu thương, kỳ vọng tới 65 học sinh rối loạn AD/HD và đặc biệt 3 học sinh trường Tiểu học Đồng Sơn- TP Bắc Giang tham gia thực nghiệm suốt một năm học cùng chúng tôi.

Quá trình làm việc với các học sinh đã cho tôi những trải nghiệm quý giá, tiếp thêm đam mê, mở rộng thế giới quan khoa học để tôi hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Thị Hoa v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh Attention Deficit Hyperactivity AD/HD Tăng động giảm chú ý Disorder Attention Deficit Hyperactivity Thang đánh giá chẩn đoán tăng ADHDT2 Disorder Test, the Second động giảm chú ý phiên bản 2 Edition American Psychological APA Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ Association CBT Trị liệu hành vi nhận thức Cognitive Behavioral Therapy Sổ tay chẩn đoán và thống kê các Diagnostis Statistical Manual of DSM rối nhiễu tinh thần Mental Disorders GDHN Giáo dục hòa nhập Inclusive Education GDHV Giáo dục hành vi Behavior Education HVPH Hành vi phù hợp Appropriate behavior HVKPH Hành vi không phù hợp Inappropriate behavior Bảng phân loại bệnh quốc tế lần International Classification of ICD 11 thứ 11 Diseases –11 KHGDCN Kế hoạch giáo dục cá nhân Individual Edcuation Plan KTTT Khuyết tật trí tuệ Intellectual Disability KNXH Kĩ năng xã hội Social Skill KTĐG Kiểm tra đánh giá Assessment STN Sau thực nghiệm After experiment TTN Trước thực nghiệm Before experiment Thang đo trí thông minh Wechsler Wechsler Intelligence Scale for WISC 4 dành cho trẻ em phiên bản 4 Children- Fouth Edition vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iii LỜI CẢM ƠN .iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .vi MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Giới hạn phạm vi nghiên cứu. Các cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Luận điểm bảo vệ.

Cấu trúc luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC HÀNH VI CHO HỌC SINH TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý HỌC HÒA NHẬP Ở ĐẦU CẤP TIỂU HỌC. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu về rối loạn AD/HD.

Nghiên cứu về hành vi của HS rối loạn AD/HD. Nghiên cứu về GDHV cho HS rối loạn AD/HD. Nghiên cứu về GDHV cho HS rối loạn AD/HD trong môi trường GDHN ở tiểu học. Đánh giá chung về các kết quả nghiên cứu.

Học sinh tăng động giảm chú ý. Khái niệm tăng động giảm chú ý. Phân loại, tiêu chí chẩn đoán tăng động giảm chú ý. Học sinh tăng động giảm chú ý học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học.

Đặc điểm của HS rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học. Lí luận về hành vi của HS tăng động giảm chú ý. Khái niệm hành vi và hành vi tăng động giảm chú ý. Biểu hiện hành vi của học sinh rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học.

Giáo dục hành vi cho học sinh tăng động giảm chú ý học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học. Khái niệm GDHV cho học sinh rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học. Quá trình GDHV cho HS rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học 41 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình GDHV cho HS rối loạn AD/HD học hòa nhập ở tiểu học.

53 Kết luận chương 1. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC HÀNH VI CHO HỌC SINH TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý HỌC HÒA NHẬP Ở ĐẦU CẤP TIỂU HỌC. Tổ chức khảo sát thực trạng. Mục đích khảo sát.

Nội dung và công cụ khảo sát. Phương pháp khảo sát. Khách thể và địa bàn khảo sát. Đánh giá kết quả khảo sát.

Kết quả khảo sát thực trạng. Thực trạng biểu hiện hành vi của HS tăng động giảm chú ý học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học. Thực trạng GDHV cho HS rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học. Đánh giá chung về thực trạng.

99 Kết luận chương 2. BIỆN PHÁP GIÁO DỤC HÀNH VI CHO HỌC SINH TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý HỌC HÒA NHẬP Ở ĐẦU CẤP TIỂU HỌC. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp. Đảm bảo tính mục đích.

Đảm bảo tính khả thi. Đảm bảo phù hợp với đặc điểm HS tiểu học nói chung và HS rối loạn AD/HD nói riêng và đặc điểm cá nhân của HS rối loạn AD/HD. Đảm bảo sự kết hợp giữa giáo dục, can thiệp và trị liệu hành vi. Đảm bảo sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng.

Đề xuất các biện pháp giáo dục hành vi cho HS rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học. Nhóm biện pháp 1: Nhóm biện pháp ngăn ngừa HVKPH. Nhóm biện pháp giảm thiểu HVKPH. Nhóm biện pháp hình thành và phát triển HVPH.

Điều kiện thực hiện các biện pháp. Mối quan hệ giữa các biện pháp. Thực nghiệm sư phạm. Khái quát chung về thực nghiệm.

Kết quả thực nghiệm. 133 Kết luận chương 3. 164 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Đối với GV dạy học hòa nhập HS rối loạn AD/HD.

Đối với nhà trường tiểu học hòa nhập và các cấp quản lý giáo dục. Đối với gia đình HS rối loạn AD/HD. 168 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 169 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Tính cấp thiết của đề tài Luật Người khuyết tật số 51/2010/QH12 khẳng định: “Giáo dục hoà nhập (GDHN) là phương thức giáo dục chủ yếu đối với học sinh khuyết tật” [24]. Đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra lợi thế của GDHN đối với học sinh rối loạn tăng động giảm chú ý (AD/HD). Tác giả Hoàng Thị Hạnh và Trần Văn Công (2018) nhấn mạnh, GDHN giúp học sinh rối loạn AD/HD có nhiều cơ hội hơn đề đạt được các tiêu chuẩn cao hơn và trở thành người học độc lập [13]. Karhu, Närhi và Savolainen (2018) cho thấy rằng với sự hỗ trợ của hệ thống hỗ trợ hành vi tích cực trong GDHN đã mang lại thành công trong việc làm giảm hành vi phá rối của học sinh rối loạn AD/HD [64].

Như vậy có thể thấy, GDHN không chỉ đảm bảo quyền của học sinh mà còn là hình thức giáo dục phù hợp và mang lại hiệu quả cho học sinh rối loạn AD/HD. Thực tế GDHN hiện nay cho thấy, các nhà trường đều đã đón nhận học sinh khuyết tật nói chung và học sinh rối loạn AD/HD nói riêng vào học hòa nhập, tuy nhiên việc đưa ra những hướng dẫn cụ thể cho giáo viên (GV) GDHN để hỗ trợ tốt hơn cho học sinh rối loạn AD/HD còn rất ít. Rối loạn AD/HD là một dạng rối loạn phát triển thường gặp ở trẻ em và có nhiều tác đọng đến quá trình phát triển của trẻ. Đây là rối loạn liên quan đến hành vi.

Các đặc điểm thường được nhắc đến nhất của học sinh rối loạn AD/HD là sự tăng động, thiếu chú ý (hoạt động quá mức và liên tục, chân tay bồn chồn, thường xuyên leo trèo, thời gian tập trung chú ý ngắn, dễ bị xao lãng, thường xuyên quên đồ dùng quan trọng,. Rối loạn AD/HD chiếm khoảng 3-5% học sinh trong độ tuổi học đường (DSM-5, 2013) [39]. Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Vân Thanh và cộng sự (2007), tỉ lệ HS mắc rối loạn này là 3. Như vậy, có thể thấy số lượng học sinh rối loạn AD/HD chiếm tỉ lệ khá cao trong số học sinh cùng độ tuổi.

2 Trong lớp tiểu học hòa nhập, học sinh rối loạn AD/HD thường có một số hành vi như: Khó khăn trong tuân thủ nội quy quy định (cụ thể là nói hoặc trả lời tự do, luôn gây ồn ào, đi ra ngoài tự do…) (DSM- 5, 2013 [39], O’Regan, 2019 [73]); Thiếu chú ý trong học tập (cụ thể là: Không chú ý vào nhiệm vụ/bài tập, khó bắt đầu nhiệm vụ, khó duy trì chú ý vào nhiệm vụ,….) (Pierangelo và Giuliana, 2015; Rief, 2005; Nguyễn Trọng Trung, 2008) [77] [84] [32]; Yếu về kĩ năng tổ chức sắp xếp (cụ thể là để đồ dùng lộn xộn, thực hiện nhiệm vụ một cách lộn xộn, hay tẩy xóa…) (DSM- 5, 2013; Pierangelo và Giuliana, 2015) [39] [77]; Có hành vi chống đối (cụ thể là không làm theo yêu cầu của GV, dễ tức giận và mất bình tĩnh, hay thù hằn….) (Barkley, 2019) [42]; Có rối loạn trong hành vi giao tiếp ứng xử (cụ thể là không chủ động chào hỏi thầy cô; không biết kết bạn (Pierangelo và Giuliana, 2015 [77]); Không hợp tác với bạn trong học tập và vui chơi…. Những hành vi này gây cản trở rất lớn cho học sinh trong quá trình học tập tại lớp học hòa nhập. Do đó giáo dục hành vi cho học sinh rối loạn AD/HD học hòa nhập ở đầu cấp tiểu học là rất cần thiết.