Luận án: Xây dựng và sử dụng Giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất đào tạo GV Địa lí - ĐH Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI LÊ VĂN NHƯƠNG XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ KHOA HỌC TRÁI ĐẤT TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC (Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN ĐỊA LÍ) HÀ NỘI – 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI LÊ VĂN NHƯƠNG XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ KHOA HỌC TRÁI ĐẤT TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN ĐỊA LÍ Mã số: 62.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.GVCC NGUYỄN TRỌNG PHÚC 2. ĐÀO NGỌC CẢNH HÀ NỘI – 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả LÊ VĂN NHƯƠNG ii LỜI CÁM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án, tôi nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ người hướng dẫn khoa học, các nhà quản lí, các thầy, cô giáo và các em sinh viên.

Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến hai thầy hướng dẫn khoa học là PGS.GVCC Nguyễn Trọng Phúc và TS. Đào Ngọc Cảnh đã tận tình hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành tốt nhất luận án của mình. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo của Khoa Địa lí - Trường ĐH Sư phạm Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ và đóng góp những ý kiến quý báu trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, các Phòng, Ban chức năng của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi trong công tác liên hệ và giải quyết các thủ tục học tập tại Trường.

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo của bộ môn Sư phạm Địa lí và các bộ môn khác thuộc Khoa Sư phạm của Trường Đại học Cần Thơ, Khoa Sư phạm Ngữ Văn – Lịch sử - Địa lí của Trường Đại học Đồng Tháp, Bộ môn Địa lí – Khoa Sư phạm của Trường Đại học An Giang đã nhiệt tình giúp đỡ tôi hoàn thành các phiếu khảo sát. Chân thành cảm ơn các em sinh viên đã hợp tác trong suốt quá trình thực nghiệm và hoàn thành các phiếu điều tra thực nghiệm. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè đã ủng hộ, giúp đỡ và chia sẻ với tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Chân thành cảm ơn các ý kiến đóng góp qúy báu của người đọc để luận án được hoàn thiện hơn.

Tác giả LÊ VĂN NHƯƠNG iii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. viii MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước.

Giả thuyết khoa học của đề tài. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của đề tài. Cấu trúc luận án.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ KHOA HỌC TRÁI ĐẤT TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ. Định hướng đổi mới trong giáo dục và đào tạo ở Việt Nam. Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Đổi mới trong đào tạo và bồi dưỡng giáo viên.

Tăng cường ứng dụng CNTT và truyền thông trong dạy học. Giáo trình điện tử. Quan niệm về Giáo trình điện tử. Ưu điểm và hạn chế của Giáo trình điện tử.

Vai trò của Giáo trình điện tử trong dạy học. Yêu cầu về hình thức và nội dung của một Giáo trình điện tử. Phân loại Giáo trình điện tử. Dạy học kết hợp giáo trình điện tử với Hệ thống quản lí dạy học trực tuyến.

Định nghĩa về hệ thống quản lí dạy học trực tuyến (LMS). Công cụ và chức năng hỗ trợ dạy học của một LMS. Hệ thống quản lí dạy học MOODLE và DOKEOS. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học.

Khái niệm Năng lực. Cấu trúc của Năng lực. Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực người học.

Dạy học kết hợp (Blended Learning). Khái niệm Dạy học kết hợp. Các thành tố của Dạy học kết hợp. Các mức độ kết hợp trong dạy học.

Quy trình tổ chức hoạt động Dạy học kết hợp. Tâm sinh lí và khả năng nhận thức của sinh viên Sư phạm Địa lí trường Đại học Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Vị trí, mục tiêu, nội dung học phần Khoa học Trái Đất trong chương trình đào tạo Cử nhân Sư phạm Địa lí của Trường Đại học Cần Thơ. Hiện trạng sử dụng GTĐT trong tổ chức dạy học ở trường Đại học Cần Thơ.

53 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ KHOA HỌC TRÁI ĐẤT TRONG DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ. Mục tiêu, nguyên tắc và yêu cầu trong xây dựng GTĐT Khoa học Trái Đất. Xây dựng giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất.

Quy trình xây dựng giáo trình điện tử. Xây dựng nội dung giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất. Sử dụng GTĐT Khoa học Trái Đất trong Dạy học kết hợp cho SV Sư phạm Địa lí. Đăng kí tài khoản và truy cập GTĐT Khoa học Trái Đất trên hệ thống quản lí dạy học trực tuyến DOKEOS.

Sử dụng một số phương pháp trong dạy học kết hợp mặt đối mặt và trực tuyến giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất. Phương pháp tự học với giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất. 115 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.

Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm. Nguyên tắc thực nghiệm sư phạm. Đối tượng thực nghiệm sư phạm. Nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạm.

Tổ chức thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm. Kết quả khảo sát ý kiến của giảng viên và sinh viên về chất lượng GTĐT Khoa học Trái Đất. Thực nghiệm tổ chức dạy học giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất.

132 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 147 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

160 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ CNTT Công nghệ thông tin CTĐT Chương trình đào tạo DH Dạy học ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐC Đối chứng ĐH Đại học ĐHCT Đại học Cần Thơ GD&ĐT Giáo dục và đào tào GTĐT Giáo trình điện tử GV Giáo viên HTLM HyperText Markup Language (Ngôn ngữ Đánh dấu Siêu văn bản) HTTC Hệ thống tín chỉ ICT Information and Communication Technology (Công nghệ thông tin và truyền thông) LMS Learning Management System (Hệ thống quản lí dạy học trực tuyến) NL Năng lực PDF Portable Document Format (Định dạng tài liệu di động) PPDH Phương pháp dạy học SV Sinh viên TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm vii DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1. So sánh giữa đánh giá năng lực và đánh giá kiến thức, kĩ năng. Nguồn tài liệu dùng trong học tập của sinh viên sư phạm Địa lí. Cấu trúc học phần Khoa học Trái Đất.

Kịch bản thiết kế nội dung giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất. Phiếu tổng hợp kết quả đánh giá quá trình thực hiện dự án. Sĩ số sinh viên các nhóm thực nghiệm và đối chứng. Đánh giá của SV và GV về hình thức của GTĐT Khoa học Trái Đất.

Đánh giá của SV và GV về nội dung của GTĐT Khoa học Trái Đất. Đánh giá của SV và GV về hiệu quả hỗ trợ học tập của GTĐT Khoa học Trái Đất. Điểm tổng kết học phần trong lần thực nghiệm đối chứng thứ nhất. Các chỉ số thống kê trong lần thực nghiệm đối chứng thứ nhất.

Các đại lượng kiểm định trong lần thực nghiệm đối chứng thứ nhất. Điểm tổng kết học phần trong lần thực nghiệm đối chứng thứ hai. Các chỉ số thống kê trong lần thực nghiệm đối chứng thứ hai. Các đại lượng kiểm định trong lần thực nghiệm đối chứng thứ hai.

Các mức năng lực trong TN đánh giá sau tác động lần thứ nhất. Các đại lượng kiểm định sự khác biệt về trung bình chỉ số năng lực của nhóm TN và ĐC trong TN đánh giá sau tác động lần thứ nhất (do SV tự đánh giá). Các đại lượng kiểm định sự khác biệt về trung bình chỉ số năng lực của nhóm TN và ĐC trong TN đánh giá sau tác động lần thứ nhất (do GV đánh giá). Các mức năng lực trong TN đánh giá sau tác động lần thứ hai.

Các đại lượng kiểm định sự khác biệt về trung bình chỉ số năng lực của nhóm TN và ĐC trong TN đánh giá sau tác động lần thứ hai (do SV tự đánh giá). Các đại lượng kiểm định sự khác biệt về trung bình chỉ số năng lực của nhóm TN và ĐC trong TN đánh giá sau tác động lần thứ hai (do GV đánh giá).145 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Tên hình Trang Hình 1. Sơ đồ các chức năng cơ bản của DOKEOS. Cấu trúc thành phần của năng lực và các trụ cột của UNESCO.

Quy trình tổ chức các hoạt động Dạy học kết hợp trong một khóa học. Banner chính của giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất. Giao diện chung cho các trang của giáo trình điện tử Khoa học Trái Đất. Trình bày trang hướng dẫn tự học tuần 4.

Trình bày trang “Dạng cầu”. Trang trình bày các câu hỏi trắc nghiệm ôn tập chương 3. Các công cụ được sử dụng để tổ chức dạy học trực tuyến GTĐT Khoa học Trái Đất. Các gói dữ liệu của GTĐT Khoa học Trái Đất sau khi tải lên DOKEOS.

Công cụ quản lí sinh viên được sử dụng trên hệ thống DOKEOS. Các nhóm SV được tạo ra bằng công cụ “Nhóm” trên hệ thống DOKEOS. Chủ đề thảo luận được xây dựng trên Diễn đàn của DOKEOS. Các câu hỏi trắc nghiệm 4 lựa chọn được tạo ra trên DOKEOS.

Thư mục cá nhân và nhóm được tạo trên DOKEOS. Đăng kí tham gia vào khóa học Khoa học Trái Đất trên DOKEOS .