Xây dựng và sử dụng trò chơi kĩ thuật trong dạy học công nghệ - Luận án TS

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ----- c ê d ----- TRỊNH VĂN ĐÍCH XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: LL và PPDH bộ môn Kĩ thuật công nghiệp Mã số : 9 14 01 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐẶNG VĂN NGHĨA HÀ NỘI – 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu trích dẫn trong công trình này là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó. Tôi xin chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Trịnh Văn Đích luan an ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới: Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Trung tâm Thông tin - Thư viện, các Thầy, Cô ở khoa Sư phạm kĩ thuật - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các nhà khoa học đã quan tâm, tạo điều kiện, giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án của mình. Đặc biệt, tác giả xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc PGS.TS Đặng Văn Nghĩa đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành bản luận án này. Tác giả xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô làm công tác quản lí giáo dục, các Thầy, Cô đang giảng dạy môn Công nghệ - phần công nghiệp ở trường trung học phổ thông đã đóng góp những ý kiến quý báu giúp tác giả hoàn thiện luận án của mình. Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các Thầy, Cô ở trường THPT Chí Linh – tỉnh Hải Dương và THPT Nguyễn Hữu Thọ - Tp.

Hồ Chí Minh đã quan tâm, tạo điều kiện và hợp tác cùng tác giả tiến hành thực nghiệm sư phạm trong quá trình thực hiện đề tài luận án của mình. Xin cảm ơn toàn thể gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm giúp đỡ, động viên tác giả! Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Trịnh Văn Đích luan an iii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục .iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục hình .viii MỞ ĐẦU. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC. Tổng quan nghiên cứu về trò chơi. Tổng quan nghiên cứu về trò chơi trong dạy học.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN. Trò chơi dạy học. Trò chơi kĩ thuật. LÍ LUẬN VỀ TRÒ CHƠI DẠY HỌC.

Chơi và hoạt động chơi. 21 luan an iv 1. Phân loại trò chơi. Chức năng dạy học của trò chơi.

Một số vấn đề cơ bản về lí thuyết trò chơi. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Phân loại trò chơi kĩ thuật trong dạy học môn Công nghệ. Đặc điểm và tiêu chí của trò chơi kĩ thuật trong dạy học.

Sử dụng trò chơi kĩ thuật trong dạy học môn Công nghệ. THỰC TRẠNG VỀ XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát. Kết quả khảo sát.

48 Kết luận chương 1. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ. MÔN CÔNG NGHỆ TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Mục tiêu của môn Công nghệ.

Nội dung chính của môn Công nghệ. Đặc điểm của môn Công nghệ. XÂY DỰNG TRÒ CHƠI KĨ THUẬT DÙNG TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ. Xây dựng trò chơi kĩ thuật dùng trong hoạt động khởi động.

Xây dựng trò chơi kĩ thuật dùng trong hoạt động hình thành kiến thức mới. Xây dựng trò chơi kĩ thuật dùng trong hoạt động thực hành, hệ thống hóa, củng cố ôn tập. Xây dựng trò chơi kĩ thuật dùng trong hoạt động vận dụng kiến thức. SỬ DỤNG TRÒ CHƠI KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ.

Sử dụng trò chơi kĩ thuật trong hoạt động khởi động. Sử dụng trò chơi kĩ thuật trong hoạt động hình thành kiến thức. Sử dụng trò chơi kĩ thuật trong hoạt động thực hành, hệ thống hóa, củng cố ôn tập. Sử dụng trò chơi kĩ thuật trong hoạt động vận dụng kiến thức.

Giáo án minh họa. 104 Kết luận chương 2. KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ. MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM NGHIỆM.

Mục đích kiểm nghiệm. Đối tượng kiểm nghiệm. Phương pháp kiểm nghiệm. KIỂM NGHIỆM BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHUYÊN GIA.

Nội dung và tiến trình thực hiện. Kết quả kiểm nghiệm. KIỂM NGHIỆM BẰNG PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM126 3. Nội dung và tiến trình thực nghiệm.

Kết quả thực nghiệm. 128 Kết luận chương 3. 138 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

142 PHỤ LỤC luan an vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ ĐC Đối chứng ĐCĐT Động cơ đốt trong GV Giáo viên HS Học sinh MBA Máy biến áp NXB Nhà xuất bản PPDH Phương pháp dạy học TCKT Trò chơi kĩ thuật THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm luan an vii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1. Kết quả khảo sát về sử dụng trò chơi trong dạy môn Công nghệ. Kết quả giả định của các nhóm. Danh mục thuật ngữ giả định của các nhóm.

Thông tin về lớp thực nghiệm và đối chứng. Đánh giá quy trình xây dựng, sử dụng và chất lượng TCKT. Ý kiến về những TCKT đã được sử dụng trong quá trình dạy học. Mẫu bảng thống kê kết quả kiểm tra.

Kết quả kiểm tra của hai lớp đối chứng và thực nghiệm. Bảng tính toán kết quả kiểm tra lớp đối chứng. Bảng tính toán kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm. Kết quả phân tích số liệu thực nghiệm sư phạm qua kiểm tra.

133 luan an viii DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1. Quy trình xây dựng trò chơi kĩ thuật dùng trong dạy học. Quy trình sử dụng trò chơi kĩ thuật trong giờ học trên lớp. Các biểu đồ thể hiện đối tượng khảo sát.

Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và cơ cấu phân phối khí. Các thẻ hình dùng trong TCKT số 5. Ví dụ về kết quả trò chơi vẽ kĩ thuật: tìm hình chiếu cạnh. Sơ đồ hệ thống bôi trơn.

Các thẻ chữ dùng trong TCKT số 6. Sơ đồ nguyên lí mạch tạo xung đa hài dùng tranzito. Sơ đồ lắp ráp mạch tạo xung đa hài dùng tranzito. Hộp linh kiện điện tử.

Sơ đồ hệ thống làm mát bằng nước. Các thẻ chữ dùng trong TCKT số 7. Sơ đồ hệ thống nhiên liệu động cơ điêzen. Các thẻ chữ dùng trong TCKT số 8.

Hình minh họa dùng trong khâu công bố trò chơi. Hình dùng cho đề bài: tìm hình chiếu cạnh. Ô chữ từ khóa: CHỈNH LƯU. Sơ đồ nguyên lí mạch tạo xung đa hài dùng tranzito.

Đồ thị tần suất số học sinh đạt điểm Xi. Đồ thị tần suất số học sinh đạt điểm Xi trở xuống. Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra (X) sau thực nghiệm sư phạm. 136 luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Xuất phát từ định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục của Đảng và Nhà nước Tại Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XII, về nhiệm vụ “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực”, Đảng ta đã xác định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề. Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người.

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học, hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan” [16; tr. Một trong những biện pháp nhằm thực hiện phát triển phẩm chất, năng lực của người học là chú trọng tới việc tích cực hóa người học, tạo ra những cơ hội và điều kiện học tập thuận lợi cho người học phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo. Đồng thời, để người học phát triển toàn diện, phát triển năng lực nhận thức và năng lực hành động, việc tạo ra những hình thức tổ chức dạy học phong phú, hấp dẫn cũng là một hoạt động giáo dục được nhà trường và các thầy cô giáo quan tâm. Chơi là một nhu cầu không thể thiếu được trong cuộc sống, hầu như tất cả mọi người đều ít nhiều hứng thú với các trò chơi.

Trong dạy học ở phổ thông, nếu dựa trên một số nội dung dạy học để xây dựng thành các trò chơi sẽ tạo cho học sinh có hứng thú trong học tập. Thông qua việc tham gia các luan an 2 trò chơi, học sinh được cung cấp kiến thức, rèn luyện kĩ năng một cách tự giác và tích cực. Như vậy, học thông qua “chơi” sẽ tạo được hứng thú cho học sinh, tạo được tâm lí “được” học nên chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học sẽ được nâng cao. Dạy học thông qua trò chơi còn có ích lợi trong việc triển khai thực hiện dạy học theo nhóm, đặc biệt đối với các trò chơi đòi hỏi phải có sự hợp tác trong nhóm nhỏ.

Ngày 2 tháng 11 năm 2012, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT về quy chế Cuộc thi khoa học kĩ thuật dành cho học sinh trung học (tiếng Anh là: Vietnam Science and Engineering Fair - ViSEF).