Luận án tiến sĩ: Việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành Hà Nội - Lê Thị Kim Huệ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ THỊ KIM HUỆ VIỆC LÀM CỦA NỮ THANH NIÊN Ở CÁC HUYỆN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ THỊ KIM HUỆ VIỆC LÀM CỦA NỮ THANH NIÊN Ở CÁC HUYỆN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 62 31 01 02 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN QUANG THUẤN HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào. Tác giả luận án Lê Thị Kim Huệ MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VIỆC LÀM CỦA 8 NỮ THANH NIÊN Ở CÁC HUYỆN NGOẠI THÀNH 1.

Các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan tới đề tài 8 1. Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan tới đề tài 16 1. Tổng quan các kết quả nghiên cứu đã đạt được liên quan tới đề tài và các vấn đề đặt ra 23 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM CỦA NỮ 28 THANH NIÊN Ở CÁC HUYỆN NGOẠI THÀNH 2. Khái niệm và đặc điểm việc làm của nữ thanh niên 28 2.

Vai trò và các nhân tố ảnh hưởng đến việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành 44 2. Phương thức tạo việc làm và tiêu chí đánh giá việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành 53 2. Kinh nghiệm của một số nước và địa phương về giải quyết việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội 65 Chương 3: THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA NỮ THANH NIÊN Ở CÁC 76 HUYỆN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2010 - 2018 3. Những thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội các huyện ngoại thành Hà Nội ảnh hưởng đến việc làm của nữ thanh niên 76 3.

Thực trạng việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành Hà Nội 87 3. Đánh giá chung về việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành Hà Nội 111 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VIỆC LÀM CỦA NỮ THANH NIÊN Ở CÁC HUYỆN NGOẠI THÀNH HÀ 118 NỘI ĐẾN NĂM 2025-2030 4. Phương hướng phát triển việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành Hà Nội 118 4. Những giải pháp chủ yếu để phát triển việc làm của nữ thanh niên ở các huyện ngoại thành Hà Nội 129 KẾT LUẬN 143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 145 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 146 PHỤ LỤC 154 DANH MỤC CÁC VIẾT TẮT BLLĐ : Bộ luật Lao động CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, ĐTH : Công nghiệp hoá, đô thị hoá DNNVV : Doanh nghiệp nhỏ và vừa FAO : Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc GDP : Tổng sản phẩm quốc nội ILO : Tổ chức Lao động quốc tế KCN : Khu công nghiệp KT-XH : Kinh tế - xã hội LĐTB&XH : Lao động, thương binh và xã hội LLLĐ : Lực lượng lao động NTN : Nữ thanh niên NTM : Nông thôn mới PTKT : Phát triển kinh tế THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TNCS HCM : Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh NTNNT : Nữ thanh niên nông thôn TTDVVL : Trung tâm dịch vụ việc làm UBND : Uỷ ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Số lượng và phân bố phần trăm thanh niên đang làm việc 39 Bảng 2.2: Tỷ số việc làm trên dân số của thanh niên và tỷ số việc làm trên dân số của dân số từ 15 tuổi trở lên 40 Bảng 2.3: Cơ cấu tuổi của lao động có việc làm chia theo vị thế việc làm 40 Bảng 3.1: Cơ cấu đất sử dụng tính đến 31/12/2016 78 Bảng 3.2: Một số chỉ tiêu kinh tế chính giai đoạn 2005 - 2016 80 Bảng 3.3: Diện tích, dân số, mật độ dân số và đơn vị hành chính tính đến 31/12/2016 của các huyện ngoại thành thành phố Hà Nội 81 Bảng 3.4: Số người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động chia theo ngành nghề tại các huyện ngoại thành Hà Nội tính đến 01/4/2016 82 Bảng 3.5: Một số chỉ tiêu kinh tế chính giai đoạn 2005 - 2016 85 Bảng 3.6: Dân số từ 15 tuổi trở lên và dân số trong độ tuổi thanh niên có việc làm ở các huyện ngoại thành Hà Nội năm 2016 88 Bảng 3.7: Tỉ lệ biết đọc biết viết của thanh niên các huyện ngoại thành Hà Nội 89 Bảng 3.8: Trình độ học vấn phổ thông của nữ lao động các huyện ngoại thành Hà Nội 91 Bảng 3.9: Thực trạng đi học của nữ thanh niên nông thôn các huyện ngoại thành Hà Nội 91 Bảng 3.10: Trình độ học vấn cao nhất của nữ thanh niên nông thôn các huyện ngoại thành Hà Nội 93 Bảng 3.11: Cơ cấu trình độ chuyên môn kĩ thuật của lao động nữ thanh niên ngoại thành Hà Nội năm 2016 94 Bảng 3.12: Số lao động trong các doanh nghiệp phân theo khu vực kinh tế và đơn vị hành chính tại thời điểm 31/12/2017 98 Bảng 3.13: Số lao động trong các cơ sở kinh doanh siêu nhỏ và hộ gia đình phân theo đơn vị hành chính 100 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH Trang Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ phân bổ lực lượng lao động theo nhóm tuổi và thành thị/nông thôn, năm 2017 41 Biểu đồ 3.1: Mạng lưới các trường học trên địa bàn các huyện ngoại thành Hà Nội 83 Biểu đồ 3.2: Tỉ lệ đi học theo các vùng kinh tế xã hội 90 Biểu đồ 3.3: Lý do chủ yếu các nữ thanh niên nông thôn các huyện ngoại thành Hà Nội trong độ tuổi 16 tới 24 tuổi phải dừng việc học lên cao 92 Biểu đồ 3.4: Cơ cấu việc làm ngành nông nghiệp phân theo mức độ tham gia của thành phố Hà Nội 95 Biểu đồ 3.5: Phân bố lao động nông nghiệp ở các huyện ngoại thành Hà Nội 95 Biểu đồ 3.6: Phân bổ lao động nông nghiệp trẻ ở các huyện ngoại thành Hà Nội 96 Biểu đồ 3.7: Cơ cấu lao động nông nghiệp Hà Nội 2017 96 Biểu đồ 3.8: So sánh cơ cấu lao động nông nghiệp ở huyện Ba Vì và Hoài Đức 97 Hình 3.1: Bản đồ địa giới hành chính các huyện ngoại thành thành phố Hà Nội 77 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Việc làm là một trong những yêu cầu cơ bản nhất của đời sống con người. Đối với quốc gia, việc làm có tác động đối với sự phát triển kinh tế và ổn định đời sống xã hội. của mỗi nước, giúp thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của quốc gia đó. Phát triển việc làm sẽ giải quyết vấn đề thu nhập của người dân, từ đó giúp ổn định cuộc sống, mà bên cạnh đó việc làm là một phần quan trọng của công cuộc phát triển bền vững, đảm bảo an sinh xã hội cũng như ổn định xã hội trong sự phát triển của bất kỳ quốc gia nào.

Vì vậy, trong hầu hết các báo cáo tình hình phát triển KT-XH của các địa phương hay các nước, chỉ tiêu về việc làm đều được đề cập, đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tình hình phát triển về KT-XH của quốc gia đó. Hà Nội là thành phố lớn nhất Việt Nam về diện tích, đồng thời cũng là địa phương đứng thứ nhì về dân số với tổng lượng lao động làm việc trên địa bàn tăng 2 cao theo mỗi năm. Đến nay, thành phố có diện tích là 3.324,3 km , dân số là 7.200 người là điều kiện, tiềm năng vật chất to lớn để thực hiện thắng lợi công nghiệp hoá, đô thị hoá (CNH, ĐTH) để xây dựng thủ đô văn minh, hiện đại. Hà Nội hiện nay có 17 huyện ngoại thành với diện tích tự nhiên 2.841,8 2 km , chiếm 85,5% và dân số 4,07 triệu người chiếm 60,79%.

Cùng với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tốc độ ĐTH nhanh đã làm nảy sinh nhiều vấn đề về kinh tế- xã hội, trong đó có vấn đề việc làm và thu nhập của người lao động ở các huyện ngoại thành: Tỷ lệ thiếu việc làm những năm gần đây luôn ở mức cao từ 10,2% đến 12,1% [32, tr. Trong khi đó, dân số phân theo giới tính ở các huyện ngoại thành tỷ lệ nữ cao hơn nam. Điều đó dẫn đến vấn đề việc làm của lao động nữ nói chung, của nữ thanh niên (NTN) ở các huyện ngoại thành là một nội dung cần nghiên cứu tìm hiểu. Từ khi thành phố Hà Nội mở rộng (2008) đến nay, ở các huyện đã có rất nhiều chương trình phát triển KT-XH và các phong trào hướng đến vấn đề việc làm của NTN và đạt được những kết quả nhất định.

Tuy nhiên, trước sức ép của 2 quá trình ĐTH nhanh và tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4. vấn đề việc làm của NTN ở các huyện ngoại thành thủ đô đang bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập về số lượng thấp, chất lượng không ổn định, cơ cấu mất cân đối, nghề nghiệp chủ yếu là việc lam giản đơn, thu nhập thấp. Mặc dù có lợi thế là lực lượng thanh niên của thủ đô, tuy nhiên NTN ở các huyện ngoại thành phân tán trên địa bàn rộng, trình độ không đều, những vấn đề tập quán, văn hóa vùng miền còn nhiều khác biệt. Mặt khác, xuất phát từ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan ban ngành trong việc thực thi vấn đề việc làm còn nhiều bất cập.

Chất lượng đội ngũ thực hiện công tác phát triển việc làm không đồng đều, vai trò xung kích của tổ chức Đoàn các cấp với vấn đề việc làm của thanh niên còn mờ nhạt và các nội dung, phương thức tạo việc làm của NTN ở các huyện ngoại thành Hà Nội còn nhiều hạn chế. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới, để có cơ sở lý luận và những đánh giá toàn diện, tổng quát dựa trên những căn cứ khoa học khách quan vấn đề việc làm của NTN trong trong bối cảnh mới. Từ đó, soi chiếu vào vấn đề việc làm của NTN ở các huyện ngoại thành.