Tổ chức hoạt động trải nghiệm dạy học Lịch sử Việt Nam THCS tại Hà Nội - Luận án TS

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI -------------------------------- NGUYỄN THỊ THANH THÖY TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HÀ NỘI Chuyên ngành: Lí luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Lịch sử Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Xuân Trƣờng Hà Nội - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực. Các tài liệu tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. Tác giả NGUYỄN THỊ THANH THÖY luan an LỜI CẢM ƠN Luận án đã được hoàn thành tại Bộ môn Phương pháp dạy học lịch sử, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã nhận được những sự giúp đỡ vô cùng quý báu từ các tập thể và cá nhân. Tôi xin bày lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy hướng dẫn khoa học: TS.

Nguyễn Văn Ninh và TS. Nguyễn Xuân Trường đã tận tâm giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài. Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS. Trịnh Đình Tùng, GS.

Nguyễn Thị Côi đã gợi ý cho tôi những ý tưởng quý báu trong trình thực hiện đề tài này. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô, các nhà khoa học trong Tổ Bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học lịch sử, Ban Chủ nhiệm Khoa cùng các thầy cô Khoa Lịch sử, Phòng sau đại học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy (cô) giáo, các em học sinh ở trường THCS tại Hà Nội đã tham gia vào quá trình khảo sát và thực nghiệm sư phạm, các giáo viên đã gửi ý kiến đóng góp để luận án được hoàn thiện hơn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Ban Chủ nhiệm Khoa, các thầy cô giáo và đồng nghiệp trong Khoa Khoa học xã hội, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, người thân và bạn bè đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và hoàn thành đề tài luận án. Hà Nội, tháng 9 năm 2019 Tác giả luận án NGUYỄN THỊ THANH THÚY luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Viết đầy đủ 01 DHLS Dạy học lịch sử 02 GV Giáo viên 03 GVLS Giáo viên Lịch sử 04 HS Học sinh 05 HĐTN Hoạt động trải nghiệm 06 LS Lịch sử 07 NXB Nhà xuất bản 08 SGK Sách giáo khoa 09 SGKLS Sách giáo khoa Lịch sử 10 THCS Trung học cơ sở luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. ngh a khoa học và thực tiễn của đề tài.

Đóng góp của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong l nh vực tâm lí học, giáo dục học.

Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài. Nghiên cứu của các tác giả trong nước. Các công trình nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong l nh vực giáo dục lịch sử. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài.

Nghiên cứu của các tác giả trong nước. Khái quát các kết quả nghiên cứu, những vấn đề luận án kế thừa và tiếp tục giải quyết. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG. Quan niệm về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử.

Phân loại hoạt động trải nghiệm. Bản chất và quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Xuất phát điểm của vấn đề nghiên cứu. Vai trò, ý ngh a của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.

Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học. Khái quát thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học ở Việt Nam. Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở tại Hà Nội.

CÁC HÌNH THỨC, BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HÀ NỘI. Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của chương trình lịch sử Việt Nam ở bậc trung học cơ sở. Những nội dung lịch sử có thể tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở tại Hà Nội. Yêu cầu, điều kiện tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở.

Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THCS tại Hà Nội. Các biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học cơ sở tại Hà Nội. Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học bài lịch sử nội khóa trên lớp. Vận dụng quy trình của dạy học dự án vào tổ chức hoạt động trải nghiệm trong các buổi tham quan học tập.

Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa lịch sử. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Đối tượng và địa bàn. Đối tượng thực nghiệm.

Phương pháp tiến hành. Thực nghiệm bài nội khóa ở trên lớp. Thử nghiệm với hoạt động tham quan học tập. Thử nghiệm với hoạt động ngoại khóa.

Kết quả thực nghiệm sư phạm. Đối với bài nội khóa ở trên lớp. Đánh giá hiệu quả của biện pháp vận dụng qui trình dạy học dự án vào tổ chức hoạt động trải nghiệm trong buổi tham quan học tập chủ đề “Cổ Loa – vùng đất lịch sử và truyền thuyết”. Đánh giá hiệu quả của biện pháp tổ chức dạ hội LS "Vũ khúc xanh" (chủ đề “Tết chia sẻ, Tết yêu thương”) .146 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Bảng tổng hợp kế hoạch giáo dục cấp Trung học cơ sở. Những chủ đề giúp học sinh hiểu sâu kiến thức cơ bản trong SGK. Những chủ đề giúp học sinh mở rộng kiến thức trong SGK. Tổng hợp kết quả thực nghiệm từng phần biện pháp “Tổ chức học sinh trao đổi, thảo luận để tạo tình huống có vấn đề và nêu bài tập nhận thức đầu giờ”.

Tổng hợp kết quả thực nghiệm từng phần biện pháp “Tổ chức làm việc nhóm để học sinh được trải nghiệm hoạt động tương tác học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên”. Tổng hợp kết quả thực nghiệm từng phần biện pháp “Tổ chức học sinh đóng vai để trải nghiệm không khí lịch sử”. Tổng hợp kết quả thực nghiệm từng phần biện pháp “Tổ chức tranh luận để học sinh được trải nghiệm công tác nghiên cứu của nhà sử học”. Tổng hợp kết quả thực nghiệm từng phần biện pháp “Tổ chức trò chơi lịch sử để kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh”.

Mẫu kế hoạch thực hiện dự án (theo nhóm). Mẫu kế hoạch thực hiện dự án (cá nhân). Mẫu nhật kí theo dõi hoạt động của học sinh (dành cho giáo viên). Mẫu tiêu chí đánh giá sản phẩm của dự án.

Mẫu tiêu chí đánh giá sự chuyên cần của học sinh. Mẫu lịch trình chi tiết cho buổi tham quan học tập. Nhật kí đọc sách .Bảng lịch trình chi tiết cho buổi tham quan học tập (xem phụ lục 2b). Bảng phân phối tần số điểm tại các giá trị.

Tổng hợp kết quả thử nghiệm biện pháp vận dụng quy trình dạy học dự án vào tổ chức hoạt động trải nghiệm trong buổi tham quan học tập chủ đề “Cổ Loa – vùng đất lịch sử và truyền thuyết”. Tổng hợp kết quả thử nghiệm biện pháp tổ chức dạ hội LS "Vũ khúc xanh" (chủ đề “Tết chia sẻ, Tết yêu thương”) .147 luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Mô hình học tập trải nghiệm của David Kolb. Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.

Biểu đồ thể hiện chất lượng việc học tập bộ môn Lịch sử hiện nay. Biểu đồ thể hiện quan niệm của GV về tổ chức HĐTN cho HS trong DHLS. Biểu đồ thể hiện lí do học sinh không thích học Lịch sử. Biểu đồ thể hiện kết quả kiểm tra bài kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.140 luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Bước sang thế kỉ XXI, thế giới chứng kiến những biến đổi sâu sắc về mọi mặt của nhân loại. Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 ra đời, kinh tế tri thức phát triển mạnh đem lại nhiều cơ hội, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với mỗi quốc gia, nhất là những quốc gia đang phát triển và chậm phát triển. Trong bối cảnh đó, giáo dục Việt Nam đã không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực theo hướng chú trọng phát triển các phẩm chất, năng lực và hứng thú của người học, giúp người học có khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn. Cụ thể, Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo” nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.

Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực.