Luận án: Tích hợp phát triển kỹ năng tự nhận thức cho học sinh trong dạy học đọc hiểu VBTS ở THCS

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN CHÍNH THÀNH TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VBTS Ở TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN CHÍNH THÀNH TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VBTS Ở TRUNG HỌC CƠ SỞ Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Văn và Tiếng Việt Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SỸ GIÁO DỤC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS HOÀNG THỊ MAI 2.TS PHẠM THỊ THU HƯƠNG HÀ NỘI – 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng, nội dung và kết quả nghiên cứu không trùng với bất cứ công trình nào được công bố trước đó. Hà Nội, Ngày 12 tháng 08 năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Chính Thành DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT Viết đầy đủ Viết tắt 1 đối chứng ĐC 2 giáo viên GV 3 học sinh HS 4 kĩ năng sống KNS 5 kĩ năng tự nhận thức KN TNT 6 nhà xuất bản NXB 7 phương pháp dạy học PPDH 8 sách giáo khoa SGK 9 sách giáo viên SGV 11 tự nhận thức TNT 12 trung học cơ sở THCS 13 trung học phổ thông THPT 14 thực nghiệm TN 15 văn bản VB 16 VBTS VBTS MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Lí do chọn vấn đề nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Đóng góp của luận án. Cấu trúc của luận án.7 Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VBTS Ở THCS. Trên thế giới.Tình hình nghiên cứu về KNS và KN TNT.

Tình hình nghiên cứu về tích hợp phát triển KNS và KN TNT cho HS trong dạy học đọc hiểu VBTS ở nhà trường phổ thông. Tình hình nghiên cứu về KNS và KN TNT. Tình hình nghiên cứu về dạy học đọc hiểu VBTS và tích hợp phát triển KNS, KN TNT cho HS trong dạy học đọc hiểu VBTS ở nhà trường phổ thông.17 Kết luận chương 1.22 Chương 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VBTS Ở THCS. Kĩ năng tự nhận thức và tầm quan trọng của việc phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh THCS.

Một số khái niệm cơ bản. Đặc điểm, biểu hiện của kĩ năng tự nhận thức. Yêu cầu phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Tầm quan trọng của việc phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh THCS.

Tích hợp và dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn trước bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Khái niệm tích hợp. Khái niệm dạy học tích hợp. Đặc điểm của dạy học tích hợp.

Nội dung, yêu cầu tích hợp trong dạy học Ngữ văn hiện nay. VBTS, dạy học đọc hiểu VBTS với việc tích hợp phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh THCS. Khái niệm đọc hiểu và dạy học đọc hiểu. Khái niệm VBTS.

Đặc điểm cơ bản của VBTS. Khả năng của phần VBTS và việc dạy học đọc hiểu VBTS ở THCS trong việc phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh. Đặc điểm tâm sinh lí và trí tuệ của học sinh THCS - cơ sở để phát triển kĩ năng tự nhận thức. Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh THCS.

Nhu cầu nhận thức, khả năng tư duy của học sinh THCS. Thực trạng tự nhận thức và việc tích hợp phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh THCS trong dạy học đọc hiểu VBTS. Mục đích khảo sát. Nội dung khảo sát.

Đối tượng, phạm vi khảo sát. Phương pháp khảo sát. Miêu tả và đánh giá thực trạng.60 Kết luận chương 2.68 Chương 3 NGUYÊN TẮC, BIỆN PHÁP TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VBTS Ở THCS. Nguyên tắc tích hợp phát triển kĩ năng tự nhận thức cho học sinh trong dạy học đọc hiểu VBTS ở THCS.

Phát triển kĩ năng tự nhận thức phải được tích hợp linh hoạt và gắn với mục tiêu, đặc trưng của giờ đọc hiểu VBTS. Đảm bảo cho học sinh được trải nghiệm có chiều sâu và tương tác tích cực trong quá trình đọc hiểu để có cơ hội tự nhận thức. Đảm bảo tác động lên cả quá trình tự nhận thức của HS trong quá trình đọc hiểu: nhận thức giá trị - hình thành thái độ - thay đổi hành vi. Biện pháp tích hợp phát triển kĩ năng tự nhận thức cho HS THCS trong dạy học đọc hiểu VBTS.

Tạo cơ hội để HS nếm trải các tình huống trong VBTS nhằm giúp các em nhận ra bản lĩnh, ý chí, năng lực giải quyết vấn đề của chính mình. Hướng dẫn HS đánh giá và trải nghiệm tính cách, số phận nhân vật tự sự để từ đó nhận ra điểm mạnh, điểm yếu trong tâm hồn, tính cách, cá tính của bản thân mình. Tổ chức cho HS thảo luận về kết cục cuộc đời nhân vật và kết thúc truyện để hình thành mục tiêu, lí tưởng sống của bản thân. Tạo môi trường thực tế để HS thực hành các hành vi ứng xử dựa trên nền tảng giá trị.102 Kết luận chương 3.112 CHƯƠNG 4 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.

Mục đích, yêu cầu thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm.

Thời gian thực nghiệm, đối chứng. Biện pháp, quy trình thực nghiệm. Quy trình thực nghiệm. Biện pháp kiểm chứng.

Thiết kế giáo án thực nghiệm. Tổ chức dạy học thực nghiệm. Tổ chức dạy học thực nghiệm, đối chứng. Tổ chức kiểm tra, đánh giá sau dạy học thực nghiệm, đối chứng.

Đánh giá kết quả thực nghiệm. Đánh giá về mặt định tính. Đánh giá về mặt định lượng. Một số kết luận rút ra từ thực nghiệm.

GV chưa thực sự hiểu và chú ý tích hợp phát triển KN TNT cho HS. HS chưa quen được học trong môi trường học tập tương tác và chia sẻ nên khó thực hiện mục tiêu phát triển KN TNT. Tích hợp phát triển KN TNT trong dạy học đọc hiểu VBTS sẽ đạt được mục tiêu kép.145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.147 PHẦN PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các biểu hiện của kĩ năng tự nhận thức.

Các tiêu chí đánh giá kĩ năng tự nhận thức ở HS THCS trong dạy học đọc hiểu VBTS. Yêu cầu cần đạt về năng lực chung của học sinh. Các VBTS trong chương trình SGK hiện hành (Xem phụ lục 1). Danh sách các trường THCS được khảo sát (Xem phụ lục 2 ).

Nhận thức của GV và HS về nội dung khái niệm kĩ năng tự nhận thức (Xem phụ lục 3). Nhận thức của GV và HS về tầm quan trọng của việc phát triển kĩ năng tự nhận thức (Xem phụ lục 4). Kết quả khảo sát về khả năng TNT của HS (Xem phụ lục 5). Các biện pháp tích hợp phát triển kĩ năng tự nhận thức cho HS THCS trong dạy đọc hiểu VBTS (Xem phụ lục 6).

Bảng tổng hợp đối tượng, địa bàn thực nghiệm và đối chứng tại các trường THCS, Năm học 2018-2019. Bảng tổng hợp đối tượng, địa bàn thực nghiệm và đối chứng tại các trường THCS, Năm học 2019-2020. Kết quả kiểm tra đầu vào của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng. Kết quả kiểm tra đầu ra của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng.

Kết quả kiểm tra đầu vào và đầu ra của nhóm thực nghiệm.140 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Biểu đồ đánh giá của giáo viên về khả năng TNT của HS. Biểu đồ mức độ tự nhận thức điểm mạnh, điểm yếu của HS. Biểu đồ thể hiện mức độ thường xuyên rèn luyện kĩ năng tự nhận thức cho HS trong đọc hiểu VBTS.

Biểu đồ mức độ sử dụng phương pháp giảng bình, thuyết trình trong dạy đọc hiểu VBTS. Biểu đồ mức độ sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy đọc hiểu VBTS. Sơ đồ quy trình tự nhận thức trong đọc hiểu VBTS. Phẩm chất và tính cách của nhân vật chị Dậu.

Chủ đề trải nghiệm sáng tạo khi dạy học cụm văn bản Tức nước vỡ bờ, Lão Hạc. Sơ đồ đánh giá kết quả xử lí tình huống của giáo viên và học sinh. Phân phối điểm của hai nhóm HS ở giai đoạn đầu vào. Lũy tích điểm của hai nhóm HS ở giai đoạn đầu vào.

Phân phối điểm của hai nhóm HS ở giai đoạn đầu ra. Biểu đồ lũy tích điểm của hai nhóm HS ở giai đoạn đầu ra. Phân phối điểm của nhóm TN đầu vào và nhóm TN đầu ra. Phân phối điểm theo học lực của nhóm TN đầu vào và nhóm TN đầu ra.

Biểu đồ lũy tích điểm của nhóm TN đầu vào và Nhóm TN đầu ra.142 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn vấn đề nghiên cứu 1. Phát triển phẩm chất, năng lực HS là mục tiêu cơ bản của đổi mới giáo dục ở nhà trường phổ thông Việt Nam hiện nay Để hội nhập với giáo dục thế giới, giáo dục phổ thông Việt Nam đang thực hiện bước chuyển từ trọng tâm giáo dục kiến thức sang trọng tâm phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Bước đổi mới này là sự cụ thể hóa quan điểm, đường lối chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung, giáo dục trung học nói riêng đã được trình bày trong nhiều văn bản, đặc biệt là trong các văn bản: Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, góp phần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Quyết định số 404/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, Luật Giáo dục năm 2019, Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học,.

Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo ghi rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.