Luận án tiến sĩ: Tích hợp giáo dục phát triển bền vững trong dạy học địa lý 10 - Đoàn Thị Thanh Phương, ĐHSP Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ĐOÀN THỊ THANH PHƯƠNG TÝCH HîP NéI DUNG GI¸O DôC PH¸T TRIÓN BÒN V÷NG TRONG D¹Y HäC §ÞA LÝ 10 ë TR¦êNG TRUNG HäC PHæ TH¤NG C u uậ v ọ Đị Mã số 9.11 UẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trầ T ị T T ủ HÀ NỘI - 2020 luan an i ỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu đƣợc trích dẫn trong công trình này là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã đƣợc công bố trƣớc đó.

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình. TÁC GIẢ Đo T ịT P luan an ii ỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy cô giáo hƣớng dẫn khoa học là PGS.TS Đặ Vă Đứ và TS.Trầ T ị T T ủ đã hƣớng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện để em thực hiện luận án này. Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học - Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội; tác giả xin chân thành cảm ơn thầy cô khoa Địa lí, Bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học Địa lí của Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các giáo viên môn Địa lí Trƣờng THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, Thành phố Hà Nội; Trƣờng THPT Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dƣơng; Trƣờng THPT Nguyễn Lƣơng B ng, tỉnh Yên Bái đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực nghiệm đề tài.

Xin g i lời tri ân đến gia đình, bạn b và nh ng ngƣời thân yêu đã luôn động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu hoàn thành luận án tiến s. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ Đo T ịT P luan an iii MỤC ỤC Trang MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu.

Ý ngh a khoa học và nh ng điểm mới của luận án. Cấu trúc luận án .18 C 1: CƠ SỞ LÍ UẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG DẠ HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. N ữ vấ đề về đổi ới i o ụ ổt. Đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông.

Đổi mới phƣơng pháp dạy học. Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh. Mục tiêu phát triển bền v ng. Gi o ụ vì sự t triể ề vữ.

Mục tiêu giáo dục vì sự phát triển bền v ng. Sự cần thiết phải Giáo dục vì sự phát triển bền v ng. Nội dung cơ bản về Giáo dục vì sự phát triển bền v ng. T ợ Gi o ụ t triể ề vữ tro ọ đị ở tr ờ Tru ọ ổt .32 luan an iv 1.

Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp. Mục tiêu của dạy học tích hợp. Mức độ tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền v ng trong dạy học Địa lí 10. ngh a của việc tích hợp Giáo dục phát triển bền v ng trong dạy học ở trƣờng phổ thông.

Đặ điể tâ sinh v k ả ă ậ t ứ ủ ọ si ớ 10 Trung ọ ổt. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 10. Khả n ng nhận thức của học sinh lớp 10. Mục tiêu của chƣơng trình Địa lí 10.

Nội dung chƣơng trình Địa lí 10. Khả n ng tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền v ng trong dạy học Địa lí 10. T ự tr t ợ i u Gi o ụ t triể ề vữ tro ọ Đị 10 ở tr ờ Tru ọ ổt. Đối với giáo viên.

Đối với học sinh .53 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .60 C 2: QU TRÌNH VÀ BIỆN PHÁP TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG DẠ HỌC ĐỊA Í 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. N u tắ v u ầu đối với việ t ợ i u Gi o ụ t triể ề vữ tro ọ Đị 10 ở tr ờ Tru ọ ổt. Nguyên tắc tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền v ng trong dạy học Địa lí 10. Yêu cầu đối với việc tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền v ng trong dạy học Địa lí 10.

đị i u t ợ Gi o ụ t triể ề vữ tro ọ Đị 10. Cơ sở để lựa chọn nội dung tích hợp GDPTBV trong dạy học Địa lí 10. Nội dung và địa chỉ tích hợp GDPTBV trong dạy học Địa lí 10. Qu trì tổ ứ ọ T ợ i u Gi o ụ t triể ề vữ tro trì Đị 10 ở tr ờ Tru ọ ổ t ông.

Giai đoạn 1: Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp nội dung GDPTBV. Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học tích hợp nội dung GDPTBV. Đánh giá kết quả học tập của HS. Biệ t ợ i u Gi o ụ t triể ề vữ tro ọ Đị 10.

Vận dụng phƣơng pháp và k thuật dạy học tích cực để tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền v ng trong môn Địa lí 10. Mô hình tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền v ng trong dạy học Địa lí 10. T ng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học tích hợp nội dung GDPTBV ở Địa lí 10. Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học tích hợp nội dung GDPTBV ở Địa lí 10.

T iết kế v tổ ứ ọ t ợ i u Gi o ụ t triể ề vữ t số i ọ / ủ đề tro Đị 10. ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP. CHỦ ĐỀ: MÔI TRƢỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.115 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. 127 C 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.

Mụ đ , iệ vụ, u tắ t ự iệ. Mục đích thực nghiệm. Nhiệm vụ thực nghiệm. Nguyên tắc thực nghiệm.

128 luan an vi 3. Nội dung thực nghiệm. Phƣơng pháp thực nghiệm. Đ i kết quả t ự iệ.

Kết quả đánh giá định lƣợng. Kết quả đánh giá định tính. 140 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 148 KẾT UẬN VÀ KHU ẾN NGHỊ.

149 CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 151 TÀI IỆU THAM KHẢO. 152 PHỤ ỤC luan an vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT C ữ viết tắt C ữ viết đầ đủ ĐC Đối chứng GDPTBV Giáo dục phát triển bền v ng GV Giáo viên HS Học sinh International Union for Conservation of Nature and Natural IUCN Resources (Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên) Organization for Economic Cooperation and Development OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) PTBV Phát triển bền v ng TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sƣ phạm United Nations Environment Programme (Chƣơng trình UNEP Môi trƣờng Liên hợp quốc) United Nations Educational Scientific and Cultural UNESCO Organization (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và V n hóa Liên Hiệp Quốc) World Wide Fund For Nature (Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên WWF nhiên) luan an viii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Khung chƣơng trình GDPTBV của mục tiêu 4 đối với giáo dục trung học.

Mức độ tích hợp trong dạy học địa lí. Nội dung, địa chỉ và mức độ tích hợp nội dung GDPTBV. Tên trƣờng và số lƣợng học sinh tham gia thực nghiệm sƣ phạm. Kiểm chứng để xác định các nhóm tƣơng đƣơng.

Kiểm tra tác động đối với nhóm tƣơng đƣơng. Tần số tích lũy điểm nhóm lớp thực nghiệm và nhóm lớp đối chứng bài thực nghiệm số 1. Tổng hợp kết quả điểm kiểm tra của học sinh bài thực nghiệm số 1. Một số giá trị thống kê mô tả điểm số nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng đối với bài thực nghiệm số 1.

Tần số tích lũy điểm nhóm lớp thực nghiệm và nhóm lớp đối chứng. Tổng hợp kết quả điểm kiểm tra của học sinh sau bài/chủ đề thực nghiệm số 2. Một số giá trị thống kê mô tả điểm số nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng đối với bài/chủ đề thực nghiệm số 2. Phân loại kết quả điểm kiểm tra nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng với bài thực nghiệm số 1 và chủ đề thực nghiệm số 2.

Bảng mô tả giá trị T - test độc lập bài thực nghiệm số 1 và bài/chủ đề thực nghiệm số 2 của các trƣờng thực nghiệm. Bảng mô tả chênh lệch giá trị trung bình chuẩn (SMD) bài thực nghiệm số 1 và bài/chủ đề thực nghiệm số 2 của các trƣờng thực nghiệm. Thái độ của học sinh trong bài dạy thực nghiệm số 1. Thái độ của học sinh trong bài/chủ đề 2.

143 luan an ix DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Sơ đồ nội dung Phát triển bền v ng (IIED,1995). Sơ đồ tƣơng tác gi a ba hệ thống Tự nhiên - Kinh tế - Xã hội và phát triển bền v ng (Jacobs và Sadler, 1990). Sơ đồ các nhân tố của phát triển bền v ng.

Sơ đồ mối quan hệ gi a các yếu tố thông qua chủ đề sông. Biểu đồ thể hiện hứng thú của học sinh đến vấn đề Giáo dục vì sự phát triển bền v ng. Biểu đồ thể hiện mức độ quan tâm của học sinh đến vấn đề Giáo dục vì sự phát triển bền v ng. Biểu đồ thể hiện cách tiếp cận vấn đề giáo dục vì sự phát triển bền v ng của học sinh.

Biểu đồ thể hiện mức độ s dụng các phƣơng pháp dạy học của giáo viên trong dạy học tích hợp Giáo dục vì sự phát triển bền v ng. Sơ đồ mạng nhện về cách lựa chọn nội dung địa lí cho GDPTBV. Sơ đồ cách lựa chọn nội dung và mức độ tích hợp nội dung GDPTBV trong chủ đề Môi trƣờng và sự phát triển bền v ng. Sơ đồ quy trình tích hợp nội dung GDPTBV trong dạy học Địa lí 10 ở trƣờng Trung học phổ thông.

Sơ đồ k thuật ―Kh n trải bàn‖. Sơ đồ k thuật ―Mảnh ghép‖. Mô hình la bàn bền v ng. Mô hình la bàn bền v ng dùng để dạy học về ―Đô thị hóa‖ .