Thiết kế mô hình dạy học hợp tác tiểu học trong luận án tiến sĩ Nguyễn Hồng Thúy, ĐHSP Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN HỒNG THÚY THIẾT KẾ MÔ HÌNH DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TIỂU HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN HỒNG THÚY THIẾT KẾ MÔ HÌNH DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TIỂU HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Chuyên ngành Lí luận và lịch sử giáo dục Mã số 9 14 01 02 Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Từ Đức Văn 2.TS Đặng Thành Hưng HÀ NỘI, 2019 LỜI CẢM ƠN Trước tiên tôi xin được chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS. Từ Đức Văn và PGS. Đặng Thành Hưng, hai nhà khoa học đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin được trân trọng cảm ơn các cán bộ quản lý, giảng viên; các phòng ban chức năng, trực tiếp là phòng Sau Đại học, khoa Tâm lí - Giáo dục học và bộ môn Lý luận dạy học trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tận tình hỗ trợ, tạo mọi điều kiện và khuyến khích tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận án.

Xin cảm ơn các đồng chí cán bộ quản lý, giáo viên các trường Tiểu học thành phố Hà Nội (7 quận, huyện), thành phố Đà Nẵng, tỉnh Đồng Nai đã giúp tôi tiến hành khảo sát thực trạng; đặc biệt là lãnh đạo và các đồng nghiệp của tôi tại Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội đã tạo điều kiện, nhiệt tình tham gia góp ý kiến, cung cấp tư liệu, hợp tác hiệu quả với tôi trong quá trình khảo sát và thực nghiệm phục vụ nghiên cứu đề tài. Cảm ơn bạn bè đồng nghiệp và gia đình đã động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi trong học tập, nghiên cứu và cuộc sống. Hà Nội, tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Hồng Thúy ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Hồng Thúy iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC THIẾT KẾ MÔ HÌNH DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TIỂU HỌC. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Những nghiên cứu về học tập và dạy học hợp tác. Những nghiên cứu về thiết kế dạy học và bài học.

Những khái niệm cơ bản. Học tập hợp tác và dạy học hợp tác. Mô hình và mô hình dạy học. Thiết kế dạy học và bài học.

Dạy học hợp tác ở Tiểu học. Những đặc điểm sư phạm của dạy học hợp tác ở Tiểu học. Những nguyên tắc của dạy học hợp tác ở Tiểu học. Dạy học hợp tác và kết quả học tập của học sinh ở Tiểu học.

Đặc điểm của học sinh Tiểu học và mối quan hệ với dạy học hợp tác. Đặc điểm tâm lí. Đặc điểm sinh học. Đặc điểm xã hội.

Đặc điểm học tập trong môi trường dạy học hợp tác. 41 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1………………………………………………………. THỰC TRẠNG DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TIỂU HỌC. Thực trạng chương trình Tiểu học và khả năng vận dụng dạy học hợp tác ở Tiểu học.

Đặc điểm chương trình các môn học ở Tiểu học. Những khả năng vận dụng dạy học hợp tác ở Tiểu học. Thực trạng dạy học hợp tác ở trường Tiểu học qua khảo sát bằng phiếu hỏi. Khái quát về khảo sát thực trạng.

Kết quả khảo sát thực trạng. Thực trạng dạy học hợp tác qua phỏng vấn cán bộ quản lí giáo dục. 71 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2……………………. THIẾT KẾ MÔ HÌNH DẠY HỌC HỢP TÁC Ở TIỂU HỌC.

Những yêu cầu chung khi thiết kế mô hình dạy học hợp tác ở Tiểu học. Đảm bảo mục tiêu giáo dục Tiểu học và xu hướng đổi mới GDPT nói chung, GDTH nói riêng. Đảm bảo bám sát những nguyên tắc lí luận, những yêu cầu và kĩ thuật về dạy học hợp tác. Đảm bảo tính hệ thống, tính khoa học.

Đảm bảo phù hợp với thực tiễn dạy học ở trường Tiểu học Việt Nam. Đảm bảo phù hợp đặc điểm học sinh Tiểu học. Đảm bảo phù hợp với định hướng phát triển giáo dục hiện nay. Kĩ thuật thiết kế mô hình dạy học hợp tác.

Nguyên tắc thiết kế. Qui trình thiết kế mô hình. Nội dung và cấu trúc của mô hình dạy học hợp tác. Xác định mục tiêu dạy học.

Nghiên cứu học sinh. Lựa chọn phương pháp và kĩ thuật dạy học. Lựa chọn phương tiện và học liệu. Ghép nhóm học tập.

Xác định vấn đề, nhiệm vụ học tập. Phân công nhiệm vụ học tập. Giải quyết vấn đề, nhiệm vụ học tập. Đánh giá và tự đánh giá kết quả học tập.

Thiết kế bài học theo mô hình dạy học hợp tác ở Tiểu học. Qui tắc thiết kế bài học hợp tác. Qui trình thiết kế bài học hợp tác. Những yêu cầu khi thực hiện mô hình dạy học hợp tác.

Minh họa việc thiết kế và triển khai mô hình dạy học qua các môn học ở Tiểu học 96 3. Môn Toán lớp 4. Môn Toán lớp 5. Môn Tiếng Việt lớp 4 (Phân môn Luyện từ và câu).

Môn Tiếng Việt lớp 5 (Phân môn Luyện từ và câu). Môn Khoa học lớp 4. Môn Khoa học lớp 5. 110 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3…………………………………………… ….

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Tổ chức thực nghiệm. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm. Qui trình và nội dung thực nghiệm sư phạm.

Kết quả thực nghiệm. Phương pháp, kĩ thuật phân tích kết quả thực nghiệm. Kết quả phân tích thực nghiệm ở các môn học. 121 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4…………………………….

146 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CBQL Cán bộ quản lí DHHT Dạy học hợp tác GV Giáo viên GVTH Giáo viên Tiểu học GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo HS Học sinh HSTH Học sinh Tiểu học HTHT Học tập hợp tác QLGD Quản lý giáo dục PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học TKBH Thiết kế bài học TKDH Thiết kế dạy học vii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU STT Tên bảng biểu Bảng số Trang 1 Phân phối chương trình Tiểu học 2.1 46 2 Nội dung có thể học hợp tác 2.2 47 3 Trình độ đào tạo của đối tượng khảo sát 2.3 50 4 Nhận thức của CBQL, GV về dạy học hợp tác 2.4 53 Giá trị trung bình mức độ hiệu quá của việc dạy học 5 2.5 57 hợp tác Mức độ đạt kết quả mà dạy học hợp tác mang lại cho 6 2.6 58 học sinh Ý kiến của CBQL, GV Tiểu học về những yếu tố ảnh 7 2.7 61 hưởng đến kết qủa dạy học hợp tác Những khó khăn của GV khi dạy học hợp tác ở Tiểu 8 2.8 62 học Ý kiến đánh giá của CBQL, GV Tiểu học về khả năng 9 2.9 65 và nhu cầu học tập hợp tác của HS Tiểu học Nhận thức của GV về khả năng và nhu cầu HTHT của 10 2.10 67 HS Tiểu học Những biện pháp gây hứng thú cho HS trong giờ học 11 2.11 68 của GV Nhận thức của GV về biện pháp gây hứng thú cho HS 12 2.12 69 trong giờ học Những phương tiện mà GV sử dụng để hỗ trợ cho bài 13 2.13 70 giảng 14 Thiết kế các hoạt động của người dạy 3.1 94 15 Đối tượng tham gia đánh giá thực nghiệm 4.1 116 Kết quả bài kiểm tra môn Toán lớp 5 trước thực 16 4.2 121 nghiệm viii Tham số kiểm định thống kê của hai nhóm thực 17 4.3 123 nghiệm và đối chứng Kết quả bài kiểm tra môn Tiếng Việt lớp 5 trước thực 18 4.4 123 nghiệm Tham số kiểm định thống kê của hai nhóm thực 19 4.5 125 nghiệm và đối chứng Kết quả bài kiểm tra môn Khoa học lớp 5 trước thực 20 4.6 125 nghiệm Tham số kiểm định thống kê của hai nhóm TN và đối 21 4.7 127 chứng 22 Kết quả bài kiểm tra môn Toán lớp 5 sau thực nghiệm 4.8 128 Xếp loại học lực của học sinh của hai nhóm thực 23 4.9 130 nghiệm và đối chứng sau thực nghiệm môn Toán Tham số kiểm định thống kê của hai nhóm thực 24 4.10 131 nghiệm và đối chứng sau thực nghiệm sư phạm 25 Kết quả bài kiểm tra môn Tiếng Việt lớp 5 sau thực nghiệm 4.11 131 Xếp loại học lực của học sinh của hai nhóm thực 26 4.12 133 nghiệm và đối chứng sau thực nghiệm môn Tiếng Việt Tham số kiểm định thống kê của hai nhóm thực 27 4.13 134 nghiệm và đối chứng sau thực nghiệm sư phạm Kết quả bài kiểm tra môn Khoa học lớp 5 sau thực 28 4.14 134 nghiệm Xếp loại học lực của học sinh của hai nhóm thực 29 4.15 136 nghiệm và đối chứng sau thực nghiệm môn Khoa học Tham số kiểm định thống kê của hai nhóm thực 30 4.16 136 nghiệm và đối chứng sau thực nghiệm sư phạm Giá trị tương quan giữa các đề kiểm tra trước thực 31 4.17 137 nghiệm và sau thực nghiệm Kết quả bài kiểm tra môn Toán lớp 5 của nhóm thực 32 4.18 138 nghiệm đầu vào và thực nghiệm đầu ra ix Tham số kiểm định thống kê của nhóm thực nghiệm 33 4.19 140 với hai bài kiểm tra đầu vào và đầu ra Kết quả bài kiểm tra môn Tiếng Việt lớp 5 của học 34 4.20 140 sinh thực nghiệm đầu vào và thực nghiệm đầu ra Tham số kiểm định thống kê của nhóm thực nghiệm 35 4.21 142 với hai bài kiểm tra đầu vào và đầu ra Kết quả bài kiểm tra môn Khoa học lớp 5 của nhóm 36 4.22 143 thực nghiệm đầu vào và thực nghiệm đầu ra Tham số kiểm định thống kê của nhóm thực nghiệm 37 4.23 144 với hai bài kiểm tra đầu vào và đầu ra x DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ STT Tên biểu đồ, sơ đồ, đồ thị Số Trang 1 Biểu đồ: Tỉ lệ tham gia khảo sát theo khối lớp 2.1 49 Biểu đồ: Tỉ lệ phần trăm thâm niên công tác của đối 2 2.2 50 tượng khảo sát 3 Biểu đồ: Ý kiến CBQL, giáo viên về đổi mới PPDH 2.3 52 4 Biểu đồ: Ý kiến CBQL, giáo viên về dạy học hợp tác 2.4 54 Biểu đồ: Mức độ vận dụng DHHT trong quá trình 5 2.5 55 giảng dạy Biểu đồ: Tỉ lệ % các mức độ hiệu quả của việc dạy học 6 2.