Phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT qua hóa học phi kim

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI LƯƠNG QUỐC THÁI PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HOÁ HỌC PHI KIM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI LƯƠNG QUỐC THÁI PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HOÁ HỌC PHI KIM Chuyên ngành : LL&PPDH bộ môn Hoá học Mã số : 91.111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Trần Trung Ninh HÀ NỘI, 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi và tất cả các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này đều trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào của người khác. Tôi cam kết tuân thủ nguyên tắc đạo đức và quy tắc nghiên cứu khoa học, bao gồm sự trung thực, minh bạch và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Hà Nội, tháng 7 năm 2023 Tác giả Lương Quốc Thái ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn của tôi - PGS. Trần Trung Ninh, người đã luôn tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Sự hướng dẫn và kiến thức sâu sắc của thầy đã là nguồn động lực lớn để tôi vượt qua những khó khăn và hoàn thiện công trình nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Khoa Hóa học, Bộ môn Phương pháp dạy học hóa học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cùng các nhà khoa học đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Sự hỗ trợ và tạo điều kiện của các cơ quan này đã đóng góp quan trọng vào thành công của công trình nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy/Cô giáo và các em học sinh ở các trường Trung học phổ thông đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm.

Sự đồng hành và cống hiến của các Thầy/Cô và các em đã tạo điều kiện thuận lợi và đáng kể cho việc thu thập dữ liệu và tiến hành các phương pháp đánh giá. Tôi xin trân trọng cảm ơn cơ quan, các bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Sự đồng hành, sự khích lệ và tình cảm của các bạn và gia đình đã trở thành nguồn động lực mạnh mẽ, giúp tôi vượt qua những khó khăn và hoàn thành công việc nghiên cứu này. Tôi biết ơn tất cả những người đã đóng góp và hỗ trợ trong quá trình nghiên cứu này, và tôi hy vọng rằng công trình nghiên cứu này sẽ có ý nghĩa và mang lại đóng góp cho cộng đồng khoa học và giáo dục.

Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 7 năm 2023 Tác giả Lương Quốc Thái iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.vii DANH MỤC CÁC BẢNG.viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Điểm mới của luận án. Cấu trúc của luận án. 4 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HÓA HỌC PHI KIM. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Nghiên cứu về phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT. Nghiên cứu về dạy học chủ đề, dạy học tích hợp, dạy học chủ đề tích hợp hóa học. Nghiên cứu về dạy học dự án, dạy học WebQuest. Một số lý thuyết nền tảng cho dạy học phát triển năng lực cho học sinh.

Thuyết nhận thức. Thuyết kiến tạo. Thuyết vùng phát triển gần của Vygotsky. Thuyết kết nối.

Thuyết đa trí tuệ. Năng lực, năng lực tự học của học sinh. Tự học và năng lực tự học. Vai trò của tự học.

Khung năng lực tự học. Đánh giá năng lực tự học. Chủ đề, tích hợp, dạy học chủ đề tích hợp hóa học. Chủ đề và dạy học theo chủ đề.

Tích hợp và dạy học tích hợp. Dạy học chủ đề tích hợp phần hoá học. Tổ chức dạy học chủ đề tích hợp hóa học nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh. Cơ sở thực tiễn của việc phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT thông qua dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim.

Mục tiêu khảo sát. Nội dung, phương pháp khảo sát. Chọn mẫu địa bàn và đối tượng khảo sát. Phương pháp xử lý số liệu và các thang đánh giá.

Phân tích kết quả khảo sát. Đánh giá kết quả nghiên cứu thực trạng và những vấn đề cần giải quyết.61 Tiểu kết chương 1.64 CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HÓA HỌC PHI KIM. Phân tích chương trình phần hóa học phi kim THPT. Chương trình phần hoá học phi kim THPT.

Phương pháp dạy học phần hóa học phi kim. Xây dựng khung và công cụ đánh giá năng lực tự học cho học sinh THPT trong dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim. Nguyên tắc xây dựng khung năng lực tự học. Quy trình xây dựng khung năng lực tự học.

Khung năng lực tự học của học sinh THPT trong dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực tự học cho học sinh THPT trong dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim. Đề xuất chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim để tổ chức dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT. Nguyên tắc xây dựng chủ đề.

Quy trình xây dựng chủ đề phần hóa học phi kim. Cấu trúc chung của chủ đề. Minh họa cách xây dựng một chủ đề phần hóa học phi kim theo quy trình 7 bước. Đề xuất chủ đề phần hóa học phi kim nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT.

Một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT thông qua dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim. Biện pháp 1: Tổ chức dạy học dự án theo chủ đề phần hóa học phi kim để phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT. Biện pháp 2: Tổ chức dạy học WebQuest theo chủ đề phần hóa học phi kim để phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT. Mối quan hệ giữa việc phát triển năng lực tự học và dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim trong dạy học dự án và dạy học WebQuest.

Mối quan hệ giữa năng lực tự học với các phương pháp dạy học dự án, dạy học WebQuest. Mối quan hệ giữa dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim với các phương pháp dạy học dự án, WebQuest.139 Tiểu kết chương 2.141 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm. Mục đích thực nghiệm sư phạm.

Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm. Đối tượng, địa bàn và nội dung thực nghiệm sư phạm. Đối tượng thực nghiệm sư phạm. Địa bàn thực nghiệm sư phạm.

Nội dung thực nghiệm sư phạm. Tiến trình thực nghiệm sư phạm. Phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm. Kết quả thực nghiệm sư phạm.

Kết quả định lượng. Kết quả định tính. Kết quả thăm dò ý kiến.167 Tiểu kết chương 3.169 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.171 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.173 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. PL-1 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ DHDA Dạy học dự án NL Năng lực DHTH Dạy học tích hợp NLTH Năng lực tự học ĐC Đối chứng PPDH Phương pháp dạy học ĐHSP Đại học Sư phạm SGK Sách giáo khoa GDPT Giáo dục phổ thông STĐ Sau tác động GV Giáo viên THPT Trung học phổ thông HS Học sinh TTĐ Trước tác động KTKN Kiến thức kỹ năng TN Thực nghiệm KTĐG Kiểm tra đánh giá TNSP Thực nghiệm sư phạm vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Cơ cấu mẫu nghiên cứu phân chia theo địa bàn khảo sát. Nhận thức của GV về vai trò của việc phát triển NLTH cho HS. Mức độ rèn luyện NLTH cho HS của GV THPT. Mức độ thực hiện các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hóa học.

So sánh mức độ phù hợp và mức độ thực hiện các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hóa học. Mức độ thường xuyên sử dụng các công cụ đánh giá HS trong dạy học hóa học. Các nguyên nhân gây khó khăn cho GV trong việc dạy học chủ đề tích hợp phần hoá học. Các KTKN hiện có của HS liên quan đến NLTH.

Kết quả điều tra HS về việc tự học môn Hoá học. Mô hình phong cách học tập. Bảng mô tả tiêu chí đánh giá NLTH của HS THPT. Ma trận phân loại mục tiêu học tập các chủ đề hóa học.

Mức độ và quy chiếu điểm số cho các tiêu chí của thành phần NLTH Xác định mục tiêu học tập. Mức độ và quy chiếu điểm số cho các tiêu chí của NL thành phần Định hình phong cách học tập. Mức độ và quy chiếu điểm số cho các tiêu chí của NL thành phần Lập kế hoạch học tập. Mức độ và quy chiếu điểm số cho các tiêu chí của NL thành phần Triển khai tự học.

Mức độ và quy chiếu điểm số cho các tiêu chí của NL thành phần Đánh giá và điều chỉnh tự học. Minh họa rà soát nội dung kiến thức liên quan chủ đề hóa học“Clo và nước sinh hoạt”. Minh họa cách thức lên ý tưởng xây dựng chủ đề. Minh họa các bước tổ chức hoạt động với nội dung chủ đề “Clo và nước sinh hoạt”.

Minh họa cách xác định mục tiêu về kiến thức cho dạy học chủ đề “Clo và nước sinh hoạt”. Minh họa xây dựng nội dung các hoạt động học tập chủ đề. Chương trình hoá học phi kim lớp 10. Chương trình hoá học phi kim lớp 11.

Các chủ đề phần hóa học phi kim đề xuất trong DHTH nhằm phát triển NLTH của HS. Minh họa đề cương dự án. Mối quan hệ giữa các thành tố của NLTH với tiến trình thực hiện DHDA và WebQuest. Nội dung thực nghiệm sư phạm.

Cách thức xây dựng kế hoạch dạy học TN với các giáo án ĐC. Thống kê thông tin thực nghiệm thăm dò.