Luận án tiến sĩ phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học hóa học hữu cơ lớp 11

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI VƯƠNG CẨM HƯƠNG Ph¸t triÓn n¨ng lùc tù häc cho häc sinh th«ng qua d¹y häc hãa häc h÷u c¬ LíP 11 ë trêng Trung häc phæ th«ng Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Hoá học Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Cương HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả của luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả Vương Cẩm Hương LỜI CẢM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ vô cùng quý báu của các tập thể và cá nhân. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến GS.

Nguyễn Cương người đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, các thầy cô ở Bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học hóa học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, khoa Hoá - Sinh - Môi trường Trường Đại học Phạm Văn Đồng - Quảng Ngãi đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các giáo viên và các em học sinh tại 7 trường THPT Mai Anh Tuấn - Thanh Hóa, Tư Nghĩa 1 - Quảng Ngãi, Trần Quốc Tuấn - Quảng Ngãi, Huỳnh Thúc Kháng - Khánh Hòa, Dầu Giây - Đồng Nai, Tam Phú - Tp Hồ Chí Minh, Trưng Vương - Tp Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi tiến hành thực nghiệm đề tài. Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã động viên, khuyến khích và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, tháng 10 năm 2019 Tác giả Vương Cẩm Hương MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của đề tài.

Cấu trúc của luận án.4 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Lịch sử vấn đề nghiên cứu về phát triển năng lực tự học cho học sinh phổ thông. Các nghiên cứu trên thế giới. Các công trình nghiên cứu trong nước.

Năng lực và năng lực tự học của học sinh Trung học phổ thông. Tổng quan về năng lực. Khái niệm năng lực. Cấu trúc của năng lực.

Quá trình hình thành năng lực. Đánh giá năng lực. Khái niệm đánh giá năng lực. Mục đích đánh giá năng lực.

Một số công cụ đánh giá năng lực. Tổng quan về tự học. Khái niệm về tự học. Các hình thức tự học.

Năng lực tự học của học sinh Trung học phổ thông. Khái niệm về năng lực tự học. Cấu trúc của năng lực tự học. Một số lí thuyết học tập định hướng phát triển năng lực tự học.

Lí thuyết hoạt động. Lí thuyết nhận thức. Lí thuyết kiến tạo. Một số phương pháp và mô hình dạy học định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh.

Phương pháp dạy học theo hợp đồng. Khái niệm dạy học theo hợp đồng. Quy trình thực hiện dạy học theo hợp đồng. Ưu điểm và hạn chế.

Sử dụng tài liệu hướng dẫn tự học. Định nghĩa tài liệu hướng dẫn tự học. Sử dụng tài liệu hướng dẫn tự học. Mô hình dạy học kết hợp (Blended learning).

Khái niệm “dạy học kết hợp”. Mô hình dạy học kết hợp. Hệ thống quản lý học tập moodle. Thực trạng về tự học và phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học hóa học hữu cơ ở trường Trung học phổ thông.

Mục đích điều tra. Đối tượng điều tra. Nội dung và phương pháp điều tra. Nội dung điều tra.

Phương pháp điều tra. Kết quả điều tra. Các kết quả điều tra đối với giáo viên. Các kết quả điều tra đối với học sinh.

Nhận xét chung.43 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. 44 CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Phân tích chương trình hóa học hữu cơ trung học phổ thông. Cấu trúc và nội dung.

Phương pháp dạy học. Cấu trúc năng lực tự học trong dạy học hóa học hữu cơ của học sinh trường trung học phổ thông. Quy trình xây dựng cấu trúc năng lực tự học trong dạy học hóa học hữu cơ của học sinh trường THPT. Cấu trúc năng lực tự học của học sinh THPT.

Các tiêu chí đánh giá năng lực tự học của học sinh THPT. Các mức độ biểu hiện năng lực tự học của học sinh trường THPT. Một số biện pháp phát triển năng lực tự học trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 11 Trung học phổ thông. Thiết kế và sử dụng tài liệu hướng dẫn tự học hóa học hữu cơ cho HS lớp 11 trường THPT.

Định hướng thiết kế tài liệu hướng dẫn tự học. Quy trình xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học. Thiết kế hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh tự học theo tài liệu. Tiến trình tổ chức các hoạt động tự học theo tài liệu hướng dẫn.

Nội dung tài liệu hướng dẫn tự học và hoạt động dạy học theo tài liệu. Thiết kế khóa học trực tuyến trên hệ thống moodle và vận dụng mô hình Blended learning vào trong dạy học. Định hướng khi thiết kế khóa học trực tuyến. Tiến trình thiết kế khóa học trên hệ thống quản lý học tập Moodle.

Hoạt động của HS và GV trong khóa học. Vận dụng mô hình Blended learning vào khóa học “Hóa hũu cơ 11”. Đánh giá năng lực tự học của học sinh trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 11 trường trung học phổ thông. Mục tiêu đánh giá NLTH.

Sử dụng phiếu đánh giá năng lực. Phiếu đánh giá NLTH của học sinh dành cho giáo viên. Phiếu tự đánh giá của học sinh. Sử dụng phiếu hỏi giáo viên.115 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.116 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.

Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm. Nhiệm vụ thực nghiệm. Địa bàn, đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm.

Chọn địa bàn thực nghiệm. Chọn đối tượng thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm sư phạm. Phương pháp TNSP và thu thập xử lí số liệu TNSP.

Phương pháp TNSP. Thu thập xử lí số liệu TNSP. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm. Thực nghiệm thăm dò (năm học 2016-2017).

Thực nghiệm sư phạm vòng 1 (năm học 2017-2018). Thực nghiệm sư phạm vòng 2 (năm học 2018-2019). Kết quả thực nghiệm sư phạm. Kết quả định tính.

Kết quả định lượng.128 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.143 KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ.144 TÀI LIỆU THAM KHẢO .145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ.151 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮTi STT Chữ viết tắt Đọc là 1 BTHH Bài tập hóa học 2 BH Biểu hiện 3 CT Công thức 4 CTCT Công thức cấu tạo 5 CTPT Công thức phân tử 6 CNTT Công nghệ thông tin 7 DH Dạy học 8 ĐC Đối chứng 9 ĐG Đánh giá 10 ĐTB Điểm trung bình 11 GV Giáo viên 12 HĐ Hoạt động 13 HHC Hóa học hữu cơ 14 HCHC Hợp chất hữu cơ 15 HS Học sinh 16 KHBH Kế hoạch bài học 17 KN Kĩ năng 18 NL Năng lực 19 NLTH Năng lực tự học 20 NXB Nhà xuất bản 21 PP Phương pháp 22 PPDH Phương pháp dạy học 23 PTHH Phương trình hóa học 24 SGK Sách giáo khoa 25 STĐ Sau tác động 26 STT Số thứ tự 27 TB Trung bình 28 TH Tự học 29 THPT Trung học phổ thông 30 TN Thực nghiệm 31 TTĐ Trước tác động DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Bảng tổng hợp phương thức kết hợp. Mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học trong dạy học hóa học. Mức độ thường xuyên sử dụng các công cụ ĐG trong dạy học hóa học.

Phương pháp tổ chức cho HS tự học. Phương pháp tự học môn Hóa học. Cấu trúc NLTH của HS trường THPT. Bảng đánh giá mức độ phát triển NLTH của HS.

Bản hợp đồng học tập bài 27. Luyện tập ankan. Giới thiệu khóa học “Hóa hữu cơ 11”. Thống kê thông tin trường thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm sư phạm. Bảng thống kê thông tin thực nghiệm thăm dò. Những thay đổi, điều chỉnh sau TNSP thăm dò. Thống kê thông tin thực nghiệm sư phạm vòng 1.

Thống kê thông tin thực nghiệm sư phạm vòng 2. Bảng đánh giá mức độ ảnh hưởng của Hopkins. Thống kê điểm TB các tiêu chí NLTH của HS qua 5 KHBH áp dụng biện pháp 1(theo 2 vòng TN). Các tham số đặc trưng qua 5 KHBH đối với biện pháp 1 – vòng 1.

Các tham số đặc trưng qua 5 KHBH đối với biện pháp 1 – vòng 2. Thống kê điểm TB các tiêu chí NLTH của HS qua 3 KHBH áp dụng biện pháp 2 (theo 2 vòng TN). Các tham số đặc trưng qua 3 KHBH đối với biện pháp 2 (theo 2 vòng TN). Đồ thị đường phát triển NLTH của HS qua các KHBH- vòng 1.

Đồ thị đường phát triển NLTH của HS qua các KHBH- vòng 2. Ý kiến của HS về biện pháp 1 ở thời điểm trước và sau tác động. Ý kiến của HS về biện pháp 2 ở thời điểm trước và sau tác động. Kết quả HS đạt điểm xi qua 2 vòng thực nghiệm.

Phân phối tần suất lũy tích điểm bài kiểm tra qua 2 vòng thực nghiệm. Tổng hợp các tham số đặc trưng. Kết quả HS đạt điểm xi qua 2 vòng thực nghiệm. Phân phối tần suất lũy tích điểm bài kiểm tra qua 2 vòng thực nghiệm.

Tổng hợp các tham số đặc trưng.141 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Các phẩm chất và năng lực của HS phổ thông. Bốn mô hình dạy học kết hợp. Sơ đồ bố trí dành cho mô hình linh hoạt.

Bản đồ ứng dụng Moodle trên thế giới (các vùng có chấm màu vàng). Nhận thức của GV về các biểu hiện NLTH của HS THPT. GV đánh giá NLTH của HS THPT. Các khó khăn thường gặp của HS trong quá trình tự học môn Hóa học.

Quy trình xây dựng cấu trúc NLTH của HS THPT. Tiến trình tổ chức các hoạt động tự học trong dạy học HHC. Trang website chứa khóa học. Thiết lập thông tin khóa học.

Nội dung các chương trong khóa học. Danh sách thành viên của khóa học. Quy trình tổ chức dạy học “Hóa hữu cơ 11” theo mô hình Blended-Learning. Bài giảng trong khóa học.

Bài kiểm tra trực tuyến 15 phút. Biểu đồ điểm của các thành viên tham gia khóa học. HS lớp 11B6-Trường Huỳnh Thúc Kháng, Khánh Hòa trình bày kết quả TH.