Luận án: Phát triển năng lực đọc hiểu Tiếng Việt cho học sinh tiểu học theo mô hình chuyển giao kỹ năng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRỊNH THỊ HƯƠNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG MÔN TIẾNG VIỆT THEO MÔ HÌNH CHUYỂN GIAO KĨ NĂNG Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Văn - Tiếng Việt Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Hồng Nam HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực. Kết quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong các công trình nào khác.

Tác giả Trịnh Thị Hương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, trước hết cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: Cố GS Lê A trường Đại học Sư phạm Hà Nội và PGS. TS Nguyễn Thị Hồng Nam, trường Đại học Cần Thơ đã tận tình hướng dẫn, động viên trong lúc gặp khó khăn và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình thực hiện công trình nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám Hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Ngữ Văn, Bộ môn Phương pháp dạy học Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Sở Giáo dục Cần Thơ, Sóc Trăng và Bến Tre đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong quá trình khảo sát thực tế và thực hiện luận án. Xin gửi lời đặc biệt cám ơn quý Thầy, Cô và bạn bè đồng nghiệp, đặc biệt là đồng nghiệp Lữ Hùng Minh, Bộ môn Giáo dục Tiểu học - Mầm non, Khoa Sư phạm trường Đại học Cần Thơ, những người đã cùng giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm và giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án.

Xin gởi gởi cảm ơn đặc biệt đến BGH trường tiểu học Trần Quốc Toản, trường tiểu học Trung An 1 của thành phố Cần Thơ, đặc biệt là 02 giáo viên dạy thực nghiệm, cô Nguyễn Anh Thi và thầy Phan Thái Châu, đã cùng tham gia nghiên cứu và dạy thực nghiệm theo hướng mà chúng tôi đã đề xuất trong luận án. Các em sinh viên: Võ Hoài Thịnh, Hoàng Thu Hà, Bùi Yến Nhi, Nguyễn Thị Minh Trang, lớp Giáo dục Tiểu học khóa 40 và 41, Trường Đại học Cần Thơ đã nhiệt tình giúp đỡ và hỗ trợ thực hiện một số nội dung nghiên cứu có liên quan đến luận án. Cuối cùng, tôi vô cùng biết ơn gia đình và bạn bè đồng nghiệp gần xa đã động viên khuyến khích, giúp đỡ cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án này. Tác giả Trịnh Thị Hương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Các dữ liệu thu thập. Khả năng đóng góp của đề tài. Giả thuyết khoa học.

Cấu trúc luận án .8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN .10 NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC. Những nghiên cứu về đọc hiểu và phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học. Những nghiên cứu về ĐH. Những nghiên cứu về phát triển NL ĐH cho HS tiểu học.

Những nghiên cứu về mô hình chuyển giao KN trong phát triển NL ĐH cho HS tiểu học .24 Tiểu kết chương 1 .29 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THEO MÔ HÌNH CHUYỂN GIAO KĨ NĂNG. Quan niệm đọc hiểu và năng lực đọc hiểu. Các kĩ năng đọc hiểu. Mô hình chuyển giao kĩ năng trong dạy đọc hiểu cho HS tiểu học.

Đặc điểm môn Tiếng Việt ở tiểu học. Đặc điểm tâm lí và sinh lí của HS tiểu học. Khả năng vận dụng mô hình chuyển giao KN vào phát triển NL ĐH cho HS tiểu học ở Việt Nam .47 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sở thực tiễn.

Chuẩn năng lực đọc ở tiểu học. Khảo sát thực trạng dạy đọc cho HS lớp 5 tại một số tỉnh ĐBSCL. Khảo sát KN ĐH của HS lớp 5 tại một số tỉnh ĐBSCL. Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát .65 Tiểu kết chương 2 .68 CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG MÔ HÌNH CHUYỂN GIAO KĨ NĂNG VÀO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC.

Các nguyên tắc vận dụng mô hình chuyển giao KN vào dạy đọc phát triển NL ĐH cho HS tiểu học. Vận dụng linh hoạt mô hình chuyển giao KN vào dạy đọc trong bối cảnh Việt Nam. Đảm bảo tính tích hợp trong tổ chức dạy đọc hiểu cho HS tiểu học. Bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình mới.

Bám sát đặc điểm thể loại VB. Đảm bảo tính vừa sức với HS tiểu học. Đánh giá thường xuyên và hỗ trợ HS trong suốt tiến trình học. Tiến trình tổ chức dạy đọc hiểu theo mô hình chuyển giao KN.

Giáo viên làm mẫu. Giáo viên hướng dẫn. Học sinh thực hiện đọc độc lập. Một số biện pháp dạy học rèn kĩ thuật đọc hiểu theo mô hình chuyển giao kĩ năng.

Hướng dẫn HS dự đoán. Hướng dẫn HS làm sáng tỏ. Hướng dẫn HS đặt câu hỏi. Hướng dẫn HS tóm tắt.

Hướng dẫn HS đọc trải nghiệm. Kích hoạt kiến thức nền trong dạy ĐH .4 Điều kiện vận dụng mô hình chuyển giao KN vào dạy đọc cho HS tiểu học.105 Tiểu kết chương 3 .107 CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .108 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm và phạm vi thực nghiệm.

Đối tượng thực nghiệm. Phạm vi thực nghiệm. Các tiêu chí đánh giá kĩ năng đọc thành tiếng và ĐH của HS. Tiêu chí đánh giá kết quả đọc thành tiếng.

Tiêu chí đánh giá kết quả KN đọc hiểu. Kết quả khảo sát NL đọc của học sinh trước thực nghiệm. Về KN đọc thành tiếng. Về các kĩ năng đọc hiểu.

Kết quả của quá trình dạy thực nghiệm. Hiểu nghĩa từ trong ngữ cảnh. KN suy luận. KN xác định nội dung chính và chi tiết chính.

KN nhận diện thể loại và đặc điểm thể loại. Kết quả khảo sát sau thực nghiệm. Kết quả đọc thành tiếng. Nhận xét, đánh giá kết quả nghiên cứu .144 Tiểu kết chương 4 .147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .152 TÀI LIỆU THAM KHẢO .154 PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2.

Quan niệm ĐH của DfES. Sự giao thoa giữa mô hình chuyển giao KN với các thuyết học tập. Mô hình chuyển giao KN (Pearson và Gallagher, 1983; trường hợp đánh dấu sao (*) được Au & Raphael, 1998 bổ sung và hoàn thiện thêm). Mô hình chuyển giao KN, Doug Fisher và Nancy Frey (2007) [47; tr.

Tiến trình dạy đọc truyền thống. Tiến trình dạy đọc tổ chức theo VNEN. Sự chi phối của quan điểm dạy đọc. Tiến trình dạy đọc theo mô hình chuyển giao KN.

Tổ chức nhóm trong mô hình chuyển giao KN .89 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trên thế giới đến việc hình thành và phát triển năng lực đọc hiểu cho người học Đọc là một trong những kĩ năng (KN) quan trọng, cần thiết đối với mỗi người trong học tập và trong cuộc sống. Đối với học sinh (HS), đọc không những là mục đích, là phương tiện hữu hiệu và thiết yếu để HS mở rộng vốn từ vựng, thu thập được nhiều nguồn thông tin mà còn là phương tiện để phát triển tư duy đồng thời phát triển KN đọc để học tốt các môn khác và để tham gia vào xã hội.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu về đọc và xây dựng các biện pháp dạy đọc nhằm hình thành và phát triển năng lực (NL) đọc cho HS đã và đang nhận được sự quan tâm sâu sắc của nhà giáo dục trên thế giới, cụ thể là các nghiên cứu về các khía cạnh của đọc như quan điểm đọc, đọc hiểu (Smith, 1973; Fry, 1997; Anderson, 1976, 1985; Rumelhart, 1994; Durkin, 1993; Pressley, 2000; McKeown, Beck, và Blake 2009; Wood, Bruner và Ross, 1976), các cơ chế của đọc, (Anderson, 1976; Li và Wang, 2007), các mô hình dạy đọc như đọc để tìm thông tin, đọc để giải mã VB, mô hình đọc tương tác (Walker, 1989). Trong đó, các phương pháp dạy đọc, hỗ trợ người đọc hình thành và phát triển các kĩ năng (KN) đọc hiểu (ĐH) trong suốt tiến trình đọc như kích hoạt kiến thức nền, dự đoán, tóm tắt, suy luận, đặt câu hỏi. để giúp HS đọc sâu văn bản (VB), gia tăng khả năng đọc độc lập qua đó hình thành và phát triển NL đọc cho HS được quan tâm nhiều trong dạy đọc ở các nước trên thế giới. Sự cần thiết phát triển NL đọc hiểu trong dạy học cho học sinh ở Việt Nam Tại Việt Nam, vấn đề phát triển NL cho người học đã được đặt ra trong các văn kiện của Đảng, trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể và Chương trình môn học, cụ thể: Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 8 của Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông đã nêu rõ giáo dục phổ thông phải “tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, NL công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS.

Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 tin học, NL và KN thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” … “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, NL của người học”. (Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành T.Ư khóa XI) Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) tổng thể do Bộ GD&ĐT (2017) ban hành nêu rõ mục tiêu của chương trình và sách giáo khoa mới là phát triển phẩm chất và NL cho HS.