Luận án phát triển năng lực dạy học cho sinh viên CĐSP qua dạy học vi mô

BỘ GIÁO GỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ---------- UÔNG THỊ LÊ NA Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên cao đẳng sư phạm qua dạy học vi mô G Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục Mã số: 62.02 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Tình PGS. TS Hoàng Thanh Thúy Hà Nội - 2017 LỜI CAM ĐOAN Luận án giáo dục học “Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên cao đẳng sư phạm qua dạy học vi mô”. Các số liệu khảo sát và thực nghiệm là kết quả nghiên cứu trung thực và chưa công bố ở các tài liệu khác. Tác giả luận án xin cam đoan về sự trung thực của công trình! Tác giả luận án Uông Thị Lê Na 1 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy giáo, cô giáo đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo, cán bộ, giáo viên, sinh viên trường Cao đẳng sư phạm Bình Phước, trường CĐSP Thái Bình, Khoa sư phạm – Hệ CĐSP trường đại học Phạm Văn Đồng đã hợp tác, giúp đỡ, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình điều tra thực trạng và thực nghiệm tại trường. Xin chân thành cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp trong khóa NCS K33 đã cùng tôi vượt mọi khó khăn thử thách và giúp đỡ nhau trong học tập và nghiên cứu. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới giảng viên PGS.TS Nguyễn Thị Tình và PGS.TS Hoàng Thanh Thúy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, động viên, truyền lửa nhiệt huyết cho tôi vượt qua khó khăn trong quá trình nghiên cứu.

Để hoàn thành luận án này còn có sự ủng hộ, động viên, cổ vũ, là chỗ dựa vững chắc về vật chất và tinh thần vô cùng to lớn của gia đình. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình và những người thân yêu của tôi. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện luận án một cách tận tâm nhất. Song trong quá trình nghiên cứu khoa học sẽ không tránh khỏi những thiếu sót mà bản thân chưa nhận ra.

Rất mong được sự góp ý thiện chí của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp để luận án của tôi hoàn chỉnh hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! 2 BẢNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Stt Chữ viết tắt Viết đầy đủ 1 BHVM Bài học vi mô 2 CĐSP Cao đẳng Sư phạm 3 DH Dạy học 4 DHVM Dạy học vi mô 5 GV, SV Giảng viên, Sinh viên 6 GA Giáo án 7 KTĐG Kiểm tra đánh giá 8 KTDH Kỹ thuật dạy học 9 NVSP Nghiệp vụ sư phạm 10 NLDH Năng lực dạy học 11 NL Năng lực 12 PPDH Phương pháp dạy học 13 PTNL Phát triển năng lực 14 RLNVSP Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm 15 SVCĐSP Sinh viên cao đẳng sư phạm 3 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Với triết lý giáo dục “lấy việc hình thành năng lực người học làm trung tâm, làm mục tiêu đào tạo thay cho truyền thụ kiến thức”, ngày 4/11/2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số số 29- NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Như vậy, đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục chính là chuyển giáo dục sang hướng tiếp cận năng lực.

Nội dung chủ yếu là “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Mục tiêu đào tạo giáo viên trường sư phạm, trước hết là đào tạo những giáo viên và những nhà giáo dục nắm vững tri thức chuyên môn, có khả năng hoạt động giáo dục, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, tâm huyết với nghề, có đạo đức trong sáng, có lập trường tư tưởng vững vàng, có nghiệp vụ sư phạm, giảng dạy và học tập suốt đời, có nhân cách và những phẩm chất của người thầy, nhằm cung cấp nguồn nhân lực có trình độ cao cho xã hội, bồi dưỡng giáo viên của thời kỳ đổi mới, nội dung, chương trình, phương pháp… nhằm làm cho người học hứng thú phát huy được năng lực dạy học của mình trong lĩnh vực giáo dục, dạy học, đáp ứng nhu cầu học tập và giảng dạy ở các trường sư phạm. Trong những năm qua các trường cao đẳng sư phạm trong cả nước có nhiều đổi mới về nội dung, chương trình, PPDH, hình thức dạy học.

nhằm phát triển NLDH cho SVCĐSP, góp phần tích cực vào quá trình đổi mới nền giáo dục nước nhà. Tuy nhiên, chất lượng đầu ra của SVCĐSP vẫn còn những hạn chế. Điều này đòi hỏi các trường sư phạm phải đẩy mạnh cải tiến hơn nữa về phương pháp, nội dung đào tạo theo hướng tăng cường rèn luyện NVSP, phát triển cho SV những năng lực cốt lõi, khi ra trường có thể vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong quá trình dạy học ở phổ thông. Giáo viên có ảnh hưởng rất lớn đến đối tượng là người học, GV là người trực tiếp hướng dẫn, gợi mở, điều khiển, điều chỉnh…quá trình nhận thức của người học và cũng là người có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của người học.

Chính vì vậy việc phát triển NLDH cho SVCĐ sư phạm là vô cùng cần thiết. Giúp SV có một hệ thống những năng lực, tự tin hơn, vững vàng hơn trong việc giảng dạy ở nhà trường phổ thông sau này. Từ những năng lực được phát triển trong giai đoạn này là cơ sở vững chắc cho việc phát triển năng lực người giáo viên trong tương lai. Vậy, vấn đề đặt ra là, làm thế nào để phát triển cho mọi SV có NLDH tốt nhất, linh hoạt nhất, hiệu quả nhất ngay từ khi bắt đầu sự nghiệp giáo dục? Kế thừa và phát huy những thành quả nghiên cứu của các nhà sư phạm lỗi lạc về năng lực, NL sư phạm, NLDH của người giáo viên và xuất phát từ nhu cầu thực tiễn là cần phải đào tạo một đội ngũ những nhà sư phạm có kinh nghiệm, vững vàng trong giảng dạy, hay nói cách khác, là đào tạo được một đội ngũ giáo viên với những NLDH cần thiết và chắc chắn để bước 4 lên bục giảng ở những lớp học thực thụ.

Năm 1960, tại trường đại học Stanford: Dwight Allen, Ryan, cùng Acheson, Bush, Clark, Cooper, Fortune và các đồng nghiệp xướng ra một hình thức nhằm đào tạo trong dịp hè cho một số giáo viên và chuẩn bị cho họ đảm nhiệm một cách hiệu quả hơn trong lớp học thực sự. Đó là hình thức DHVM (micro - teaching). Các nhà đào tạo muốn cải thiện một vấn đề đang đặt ra: Việc chuẩn bị cho giáo viên ra trường thường mang nặng tính lí thuyết, lí thuyết bao trùm và thường chiếm nhiều thời gian trong quá trình đào tạo, khiến giáo viên vào nghề không kiểm soát được các khó khăn gặp phải khi điều khiển một lớp học thực thụ. Do đó, hình thức DHVM bao gồm việc làm cho sinh viên tiếp thu được các cách dạy học, rèn luyện và phát triển NLDH giúp cho việc điều khiển được lớp học một cách dễ dàng.

Dạy học vi mô là hình thức dạy học tổ chức lớp học theo qui mô nhỏ, nhằm phát huy tính tích cực, coi trọng rèn nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên các trường chuyên nghiệp. Trong trường CĐSP, hướng dẫn SV soạn giảng theo hình thức dạy học vi mô mang lại hiệu quả thiết thực nhiều mặt, giúp GV vừa nắm bắt được thực chất tình trạng dạy và học, tạo điều kiện hiểu sâu sắc từng đối tượng SV, có những điều chỉnh kịp thời, vừa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, nâng cao NLDH và PPDH cho sinh viên. Sau nhiều năm trực tiếp giảng dạy ở trường cao đẳng sư phạm, thực tiễn cho thấy việc nghiên cứu, hình thành và phát triển năng lực dạy học cho sinh viên cao đẳng sư phạm qua dạy học vi mô là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, vừa cơ bản, vừa cấp thiết. Do đó, vấn đề này được chọn để làm đề tài luận án cấp tiến sỹ của mình.

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng về phát triển năng lực dạy học cho sinh viên cao đẳng sư phạm qua dạy học vi mô, đề tài thiết kế quy trình dạy học vi mô nhằm phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo giáo viên ở trường Cao đẳng sư phạm nói riêng và đội ngũ giáo viên ở phổ thông nước ta nói chung. Khách thể, đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Quá trình phát triển năng lực dạy học cho sinh viên cao đẳng sư phạm. Đối tượng nghiên cứu Thiết kế qui trình dạy học vi mô phát triển năng lực dạy học cho sinh viên cao đẳng sư phạm 4.

Giả thuyết khoa học Nếu thiết kế quy trình DHVM phát huy tính tích cực chủ động học tập, tạo nhiều cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế, khuyến khích SV học hỏi, hợp tác với nhau thì sẽ phát triển được NLDH của SVCĐSP. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển NLDH cho SVCĐSP qua DHVM 5. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển NLDH của SVCĐSP qua DHVM 5 5.

Thiết kế quy trình DHVM và tiến hành thực nghiệm quy trình DHVM phát triển NLDH cho SVCĐSP qua môn học rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 6. Giới hạn về nội dung nghiên cứu - Thiết kế quy trình dạy học vi mô phát triển năng lực dạy học cho sinh viên CĐSP ở môn học Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu Nghiên cứu được tiến hành trên trường CĐSP đại diện cho 3 miền: Bắc - Trung - Nam đó là: - Trường Cao đẳng Sư phạm Bình Phước - Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Bình - Khoa sư phạm – Hệ CĐSP trường Đại học Phạm Văn Đồng - Thực nghiệm tại trường CĐSP Bình Phước 6.

Giới hạn về khách thể được nghiên cứu - Nghiên cứu 600 sinh viên ở các khoa Tự nhiên, Xã hội, Tiểu học – Mầm non.