Luận án tiến sĩ: Phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm hóa học - ĐH Sư phạm Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ĐINH THỊ XUÂN THẢO PH¸T TRIÓN N¡NG LùC D¹Y HäC CHñ §Ò TÝCH HîP CHO SINH VI£N S¦ PH¹M HãA HäC TH¤NG QUA D¹Y HäC C¸C HäC PHÇN lÝ LUËN Vµ PH¦¥NG PH¸P D¹Y HäC HO¸ HäC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ĐINH THỊ XUÂN THẢO PH¸T TRIÓN N¡NG LùC D¹Y HäC CHñ §Ò TÝCH HîP CHO SINH VI£N S¦ PH¹M HãA HäC TH¤NG QUA D¹Y HäC C¸C HäC PHÇN lÝ LUËN Vµ PH¦¥NG PH¸P D¹Y HäC HO¸ HäC Chuyên ngành: LL&PPDH Bộ Môn Hóa Học Mã số: 91.111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Cao Thị Thặng 2. Lê Thị Hồng Hải HÀ NỘI, 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS. Cao Thị Thặng và PGS.

Lê Thị Hồng Hải, các kết quả của luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả Đinh Thị Xuân Thảo luan an LỜI CẢM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ vô cùng quý báu của các tập thể và cá nhân. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến TS. Cao Thị Thặng và PGS.

Lê Thị Hồng Hải, những người đã nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Khoa Hóa học, Bộ môn Phương pháp giảng dạy hóa học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Bộ môn hoá học – Khoa khoa học tự nhiên và công nghệ – Trường Đại học Tây Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các giảng viên và sinh viên sư phạm Hóa học của các Trường Đại học Quy Nhơn, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Đồng Tháp, Trường Đại học Tây Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi tiến hành thực nghiệm đề tài. Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè tôi đã động viên, khuyến khích và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, tháng … năm 2020 Tác giả Đinh Thị Xuân Thảo luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Đọc là 1 Bộ GD&ĐT Bộ Giáo dục và đào tạo 2 CĐTH Chủ đề tích hợp 3 DH Dạy học 4 DHTH Dạy học tích hợp 5 ĐH Đại học 6 ĐHSP Đại học sư phạm 7 GD Giáo dục 8 GDPT Giáo dục phổ thông 9 GQVĐ Giải quyết vấn đề 10 GV Giáo viên 11 GiV Giảng viên 12 HS Học sinh 13 KN Kĩ năng 14 KHDH Kế hoạch dạy học 15 KHTN Khoa học tự nhiên 16 NCKH Nghiên cứu khoa học 17 NL Năng lực 18 NLDH Năng lực dạy học 19 NVSP Nghiệp vụ sư phạm 20 NXB Nhà xuất bản 21 PGS Phó giáo sư 22 PPDH Phương pháp dạy học 23 SGK Sách giáo khoa 24 STĐ Sau tác động 25 SV Sinh viên 26 SVSPHH Sinh viên sư phạm hóa học 27 TB Trung bình 28 TKKT Thiết kế kĩ thuật 29 TNSP Thực nghiệm sư phạm 30 TS Tiến sĩ 31 TTĐ Trước tác động 32 THCS Trung học cơ sở 33 THPT Trung học phổ thông luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM HÓA HỌC. Lịch sử nghiên cứu vấn đề về dạy học chủ đề tích hợp và việc phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên sƣ phạm hóa học.

Các nghiên cứu về dạy học tích hợp và dạy học chủ đề tích hợp. Các nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu ở Việt Nam. Các nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên sư phạm.

Các nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu ở Việt Nam. Dạy học tích hợp. Sự cần thiết phải tổ chức dạy học tích hợp.

Một số quan điểm về mức độ tích hợp chương trình dạy học. Quan điểm của Fogarty (1991). Quan điểm của Xavier Roegiers (1996). Quan điểm của Susan M Drake (2007).

Các mức độ tích hợp trong dạy học. Tích hợp nội môn (tích hợp trong một môn học). Tích hợp đa môn (lồng ghép, liên hệ). Tích hợp liên môn.

Tích hợp xuyên môn (hòa trộn). Dạy học chủ đề tích hợp. Khái niệm chủ đề tích hợp. Đặc điểm của dạy học chủ đề tích hợp.

Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp. Giáo dục STEM. Một số quan điểm về GD STEM. Mục tiêu của giáo dục STEM.

Vai trò, ý nghĩa của giáo dục STEM. Đặc điểm của dạy học theo định hướng giáo dục STEM. Các hình thức tổ chức giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông. Dạy học các môn khoa học theo phương thức giáo dục STEM.

Tổ chức các hoạt động trải nghiệm STEM. Tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật. Xây dựng chủ đề dạy học theo định hướng GD STEM. Năng lực, cấu trúc năng lực và đánh giá năng lực ngƣời học.

Khái niệm năng lực. Cấu trúc năng lực. Tiếp cận dựa theo nguồn lực hợp thành. Tiếp cận theo năng lực bộ phận.

Đánh giá năng lực người học. Mục đích đánh giá năng lực. Nguyên tắc đánh giá năng lực. Phương pháp và công cụ đánh giá năng lực người học.

Năng lực dạy học, năng lực dạy học tích hợp, năng lực dạy học chủ đề tích hợp và định hƣớng phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sƣ phạm. Năng lực dạy học. Năng lực dạy học tích hợp. Năng lực dạy học chủ đề tích hợp.

Định hướng phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm. Đổi mới phƣơng pháp dạy học ở đại học theo định hƣớng phát triển năng lực cho sinh viên sƣ phạm. Phương pháp dạy học ở đại học. Các lí thuyết học tập – cơ sở đổi mới phương pháp dạy học ở trường đại học.

Đổi mới phương pháp dạy học ở đại học. Các mô hình, phương pháp dạy học tích cực vận dụng ở Đại học theo định hướng phát triển năng lực người học. Mô hình học tập qua trải nghiệm của Kolb. Phương pháp dạy học vi mô.

Phương pháp đóng vai. Phương pháp tự học. Thực trạng năng lực dạy học chủ đề tích hợp và vấn đề phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp trong đào tạo giáo viên hoá học ở các trƣờng Đại học miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Điều tra đối với giảng viên.

Mục đích điều tra. Nội dung điều tra. Kết quả điều tra và bàn luận. Điều tra đối với sinh viên sư phạm hoá học.

Mục đích điều tra. Nội dung điều tra. Kết quả khảo sát và bàn luận. 43 Tiểu kết chƣơng 1.

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM HOÁ HỌC THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC HỌC PHẦN LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC HOÁ HỌC. Phân tích chƣơng trình các học phần Lí luận và Phƣơng pháp dạy học hoá học có thể phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sƣ phạm hoá học. Dạy học chủ đề tích hợp trong môn Hóa học ở trƣờng THPT. Chủ đề tích hợp trong môn Hóa học ở trường THPT.

Chủ đề tích hợp khoa học tự nhiên trong dạy học hóa học ở trường THPT. Chủ đề tích hợp STEM trong dạy học hóa học ở trường THPT. Quy trình xây dựng và thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học hoá học ở trường THPT. Tiêu chí xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học hóa học ở trường THPT.

Quy trình xây dựng và thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học hoá học ở trường THPT. Chủ đề tích hợp trong dạy học hóa học ở trường THPT minh họa. Khung năng lực dạy học chủ đề tích hợp của sinh viên sƣ phạm hoá học. Năng lực dạy học chủ đề tích hợp của sinh viên sư phạm hoá học.

Nguyên tắc xây dựng khung năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm hóa học. Quy trình xây dựng khung năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm hoá học. Khung năng lực dạy học chủ đề tích hợp của sinh viên sư phạm hóa học. Các tiêu chí đánh giá năng lực dạy học chủ đề tích hợp của sinh viên sư phạm hoá học.

Các mức độ biểu hiện năng lực dạy học chủ đề tích hợp của sinh viên sư phạm hoá học. Quy trình phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sƣ phạm hoá học. Cơ sở xây dựng quy trình phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho SV sư phạm hoá học. Quy trình phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm hóa học.

Một số biện pháp phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sƣ phạm hóa học thông qua dạy học các học phần Lí luận và Phƣơng pháp dạy học hóa học. Xây dựng và hướng dẫn sinh viên sử dụng tài liệu hỗ trợ nhằm phát triển NL nhận thức về những vấn đề chung trong dạy học chủ đề tích hợp. Định hướng xây dựng tài liệu hỗ trợ nhằm nâng cao nhận thức về những vấn đề chung trong DH CĐTH. Xây dựng tài liệu hỗ trợ.

Giới thiệu nội dung tài liệu hỗ trợ. Tổ chức cho sinh viên sử dụng tài liệu hỗ trợ nhằm phát triển năng lực nhận thức về những vấn đề chung về dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm hoá học. Kế hoạch dạy học minh họa “Những vấn đề chung về DH CĐTH STEM” .