Phát triển kỹ năng dạy học Toán cho sinh viên sư phạm theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN MINH GIANG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG DẠY HỌC TOÁN CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THÔNG QUA NỘI DUNG “DẠY HỌC HÀM SỐ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG” LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN MINH GIANG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG DẠY HỌC TOÁN CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THÔNG QUA NỘI DUNG “DẠY HỌC HÀM SỐ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG” LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN MÃ SỐ: 62 14 01 11 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quốc Chung HÀ NỘI – 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan luận án “Phát triển kỹ năng dạy học Toán cho sinh viên sư phạm theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên thông qua nội dung “dạy học hàm số ở trường Trung học phổ thông”” là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu và các số liệu nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác trước đó. Hà Nội, ngày 10 tháng 02 năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Minh Giang ii LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin bày tỏ tình thầy trò sâu sắc và biết ơn tới PGS. TS Vũ Quốc Chung.

Thầy đã dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để luận án sớm hoàn thành. Tác giả trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, ban chủ nhiệm Khoa Toán, các phòng ban chức năng và các đồng nghiệp trong Trường Đại học Hải Phòng đã cho phép, tạo điều kiện và động viên tôi trong suốt thời gian nghiên cứu. Trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, các bạn đồng nghiệp, các em sinh viên ở một số trường đại học và các thầy cô giáo ở một số trường phổ thông đã giúp đỡ và cộng tác với tôi trong quá trình điều tra, đánh giá và thực nghiệm khoa học các vấn đề liên quan đến đề tài luận án. Tác giả trân trọng cảm ơn Trường ĐHSP Hà Nội, Khoa Toán Tin, các phòng ban chức năng đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong các thủ tục để hoàn thiện luận án này.

Tác giả Nguyễn Minh Giang iii QUY ƯỚC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ BĐT Bất đẳng thức BP Biện pháp CNTT Công nghệ thông tin DH Dạy học ĐHSP Đại học sư phạm Đpcm Điều phải chứng minh GTLN Giá trị lớn nhất GTNN Giá trị nhỏ nhất GV Giáo viên HĐ Hoạt động HS Học sinh HT Học tập KN Kỹ năng NL Năng lực NNGV Nghề nghiệp giáo viên NVSP Nghiệp vụ sư phạm NXB Nhà xuất bản PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học Pttt Phương trình tiếp tuyến SBT Sách bài tập SGK Sách giáo khoa SV Sinh viên TBC Trung bình cộng TBN Trung bình nhân THPT Trung học phổ thông iv DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ TRONG LUẬN ÁN Các bảng, biểu đồ, hình vẽ, sơ đồ trong luận án Trang Bảng 1. Chuẩn đánh giá đối với mỗi cấp độ tư duy 36 Bảng 1. Khung ma trận đề kiểm tra 36 Bảng 1. Nội dung dạy học hàm số và những kỹ năng có thể phát triển 43 Bảng 1.

Đối tượng giáo viên phổ thông khảo sát thực trạng năng lực dạy học hàm số 44 Bảng 1. Đối tượng sinh viên khảo sát thực trạng năng lực dạy học hàm số 44 Bảng 2. Khung ma trận đề kiểm tra theo một hình thức 118 Bảng 2. Khung ma trận đề kiểm tra kết hợp hai hình thức 118 Bảng 2.

Chuẩn đánh giá cấp độ nhận thức của HS đối với chương 4 (Đại số và Giải tích 11) 121 Bảng 2. Phân phối tỷ lệ điểm cho từng nội dung chương 4 (Đại số và Giải tích 11) 122 Bảng 2. Chuẩn đánh giá cấp độ nhận thức của HS đối với chương 2 (Đại số 10) 124 Bảng 2. Phân phối tỷ lệ điểm cho từng nội dung chương 2 (Đại số 10) 125 Bảng 3.1 - Kết quả điểm số của bài kiểm tra số 1 131 Bảng 3.2 - Kết quả điểm số của bài kiểm tra số 2 131 Bảng 3.3 - Kết quả điểm số của bài kiểm tra số 3 131 Bảng 3.4 - Kết quả điểm thi học phần PP giảng dạy cụ thể 132 Bảng 3.5 - Kết quả tự đánh giá về KN DH của SV (sau khi thực tập sư phạm) 132 Biểu đồ 3.

Biểu đồ tỷ lệ phần trăm kết quả điểm của bài kiểm tra số 1 133 Biểu đồ 3. Biểu đồ tỷ lệ phần trăm kết quả điểm của bài kiểm tra số 2 134 Biểu đồ 3. Biểu đồ tỷ lệ phần trăm kết quả điểm của bài kiểm tra số 3 134 Biểu đồ 3. Biểu đồ tỷ lệ phần trăm kết quả điểm thi học phần PP giảng dạy cụ thể 135 Hình 2.

Cấu trúc của chuẩn nghề nghiệp giáo viên 15 Sơ đồ 2. Quy trình mô hình hóa toán học (Kaiser và Blum) 95 Sơ đồ 2. Quy trình mô hình hóa toán học (Frank Swetz và J. Quy trình mô hình hóa toán học (OECD/PISA) 96 vi MỤC LỤC QUY ƯỚC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.

iii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ TRONG LUẬN ÁN. iv MỤC LỤC. vi MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Phương pháp nghiên cứu. Những luận điểm đưa ra bảo vệ. Những đóng góp của luận án. Cấu trúc luận án.

5 Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu ở trong nước.

Năng lực và kỹ năng dạy học toán. Năng lực dạy học. Năng lực dạy học Toán. Kỹ năng dạy học Toán.

Biểu hiện của năng lực nghề nghiệp trong dạy học toán. Chuẩn NNGV trung học. Những kỹ năng dạy học Toán trong dạy học hàm số cần phát triển cho sinh viên sư phạm theo chuẩn NNGV. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ phát triển kỹ năng dạy học Toán của sinh viên theo chuẩn NNGV.

Biểu hiện và mức độ đạt được của một số kỹ năng dạy học hàm số cần rèn luyện cho sinh viên sư phạm. Dạy học hàm số ở trường THPT theo chuẩn NNGV. Quá trình hình thành và phát triển của hàm số trong Toán học. Nội dung và yêu cầu dạy học hàm số trong môn Toán ở trường phổ thông Việt Nam.

Những cơ hội phát triển kỹ năng dạy học Toán cho sinh viên sư phạm theo chuẩn NNGV thông qua nội dung “Dạy học hàm số ở THPT”. Thực trạng năng lực dạy học hàm số theo chuẩn NNGV. 43 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. 51 Chương 2 - BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG DẠY HỌC TOÁN CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THÔNG QUA NỘI DUNG “DẠY HỌC HÀM SỐ Ở THPT”.

Định hướng xây dựng các biện pháp. Một số biện pháp phát triển kỹ năng dạy học toán cho sinh viên sư phạm theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên thông qua nội dung “Dạy học hàm số ở trường THPT”. Biện pháp 1: Tạo tiềm năng dạy học hàm số cho sinh viên thông qua rèn luyện KN giải toán và KN phát hiện, sửa chữa sai lầm khi giải toán về hàm số. Biện pháp 2: Rèn luyện cho sinh viên kỹ năng đặt câu hỏi và sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học hàm số.

Biện pháp 3: Rèn luyện cho SV kỹ năng dạy học hàm số gắn với thực tiễn……………………. Biện pháp 4: Tổ chức cho sinh viên thực hành kỹ năng khai thác CNTT trong dạy học hàm số. Biện pháp 5: Rèn luyện cho sinh viên vận dụng một số kỹ thuật đánh giá theo tiếp cận năng lực trong dạy học hàm số. 116 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.

127 Chương 3 - THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm sư phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm.

Đối tượng và kế hoạch thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. Rèn luyện cho sinh viên sư phạm toán kỹ năng giải bài tập liên quan đến: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số. Rèn luyện cho sinh viên kỹ năng dạy học nội dung hàm số gắn với thực tiễn.

Tập luyện cho SV sử dụng các phần mềm Maple ; Function Grapher và Microsoft PowerPoint để hỗ trợ tình huống DH định lý trong nội dung hàm số 131 3. Rèn luyện cho sinh viên vận dụng một số kỹ thuật thiết kế đề kiểm tra trong dạy học hàm số. Kiểm tra và đánh giá kết quả thực nghiệm. Nội dung kiểm tra.

Kết quả kiểm tra của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Kết quả kiến thức đạt được của lớp đối chứng và lớp thực nghiệm. 134 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 139 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

140 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài 1. Yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo tại Việt Nam Theo Nghị quyết số 29 năm 2013 của Bộ chính trị: “Giáo dục và đào tạo, cùng với khoa học và công nghệ, là quốc sách hàng đầu”, “coi đầu tư cho Giáo dục là một trong những hướng chính của đầu tư phát triển tạo điều kiện cho Giáo dục đi trước và phục vụ đắc lực sự phát triển kinh tế - xã hội” [5].

Để đáp ứng quá trình đổi mới giáo dục thì một trong những công việc không thể thiếu là nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên (GV). Theo thông tư số 30/2009/TT- BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy định Chuẩn nghề nghiệp đối với GV trung học [15], những yêu cầu đối với người GV là: Phải có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực (NL) ứng xử với học sinh (HS), với đồng nghiệp. Người thầy biết tìm hiểu khả năng và nhu cầu học tập (HT) của HS, tìm hiểu môi trường giáo dục, nắm vững nội dung môn học, các mạch kiến thức môn học xuyên suốt cấp học, có kiến thức chuyên sâu để bồi dưỡng HS giỏi.