Phát triển kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS THPT - Trần Thái Toàn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRẦN THÁI TOÀN PH¸T TRIÓN KÜ N¡NG VËN DôNG KIÕN THøC VµO THùC TIÔN CHO HäC SINH TRONG D¹Y HäC SINH HäC CÊP TRUNG HäC PHæ TH¤NG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRẦN THÁI TOÀN PH¸T TRIÓN KÜ N¡NG VËN DôNG KIÕN THøC VµO THùC TIÔN CHO HäC SINH TRONG D¹Y HäC SINH HäC CÊP TRUNG HäC PHæ TH¤NG Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Sinh học Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phan Thị Thanh Hội PGS. Nguyễn Đình Nhâm HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phan Thị Thanh Hội và PGS.

Nguyễn Đình Nhâm. Các số liệu, kết quả của luận án hoàn toàn khách quan, trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Tác giả Trần Thái Toàn ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân. Lời đầu tiên tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Thầy Cô hướng dẫn khoa học: PGS.

Phan Thị Thanh Hội và PGS. Nguyễn Đình Nhâm đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học Sinh học, khoa Sinh học, Phòng đào tạo Sau đại học, Ban giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các chuyên gia Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Sinh học, các nghiên cứu sinh, các bạn đồng nghiệp đã tư vấn, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, các em học sinh của các trường THPT đã tạo điều kiện thuận lợi và hợp tác cùng chúng tôi trong suốt quá trình khảo sát, thực nghiệm đề tài. Xin chân thành cảm ơn cơ quan Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh, trường THPT Thành Sen đã tạo các điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án. Xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn đồng hành, động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Hà Nội, tháng 8 năm 2020 Tác giả luận án Trần Thái Toàn iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TT Viết đầy đủ Viết tắt 1.

Bài tập thực tiễn BTTT 2. Dự án học tập DAHT 3. Dạy học dự án DHDA 4. Đại học sư phạm ĐHSP 5.

Giải quyết vấn đề GQVĐ 6. Giáo viên GV 7. Học sinh HS 8. Hoạt động trải nghiệm HĐTN 9.

Năng lực NL 11. Nghiên cứu khoa học NCKH 12. Nghiên cứu tài liệu NCTL 13. Phương pháp dạy học PPDH 14.

Sách giáo khoa SGK 15. Trung học cơ sở THCS 16. Trung học phổ thông THPT 17. Thực nghiệm TN 18.

Thực nghiệm nghiên cứu TNNC 19. Vận dụng kiến thức VDKT 20. Vấn đề thực tiễn VĐTT iv MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI.5 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Tổng quan các nghiên cứu về rèn luyện KN và KN VDKT vào thực tiễn trong dạy học trên thế giới. Tổng quan về nghiên cứu rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn trong dạy học ở Việt Nam. Kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Vấn đề thực tiễn trong dạy học.

Định hướng một số phương pháp giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học Sinh học cấp THPT. Định hướng một số biện pháp để rèn luyện và đánh giá KN VDKT vào thực tiễn cho HS trong dạy học Sinh học cấp THPT. Dạy học theo chủ đề. CƠ SỞ THỰC TIỄN.

Thực trạng về dạy học rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn của GV Sinh học cấp THPT. Thực trạng về KN VDKT vào thực tiễn của học sinh THPT.46 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. 52 v Chương 2: PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC CẤP THPT. MỤC TIÊU, CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC CẤP THPT VÀ CÁC VẤN ĐỀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN.

Mục tiêu chung của chương trình Sinh học cấp THPT. Cấu trúc chương trình Sinh học cấp THPT. VĐTT liên quan đến các nội dung trong môn Sinh học cấp THPT. QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN.

Nguyên tắc xây dựng quy trình rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn. Quy trình rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn. Ví dụ minh họa về vận dụng quy trình để rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn trong dạy học Sinh học cấp THPT. THIẾT KẾ CÁC CÔNG CỤ ĐỂ RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH.

Căn cứ để xây dựng quy trình thiết kế các công cụ rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn cho HS. Quy trình thiết kế các công cụ rèn luyện và đánh giá KN VDKT vào thực tiễn. Ví dụ minh họa quy trình thiết kế các công cụ rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn. XÂY DỰNG THANG ĐO VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KĨ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC SINH HỌC CẤP THPT.

Xây dựng bảng tiêu chí đánh giá KN VDKT vào thực tiễn. Thiết kế thang đo đánh giá KN VDKT vào thực tiễn. CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ KĨ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC SINH HỌC CẤP THPT. Đánh giá kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Quy trình đánh giá kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của HS.102 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.105 Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM. TÀI LIỆU, PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Tài liệu sử dụng thực nghiệm sư phạm.

Các chủ đề thực nghiệm sư phạm. Đối tượng, thời gian và phương pháp thực nghiệm. NỘI DUNG THỰC NGHIỆM. Thực nghiệm khảo sát.

Thực nghiệm chính thức. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ BIỆN LUẬN. Kết quả thực nghiệm khảo sát. Kết quả thực nghiệm chính thức.115 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.126 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.128 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.131 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.132 PHỤ LỤC vii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.

Biểu hiện của KN vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Mức độ rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn cho HS trong dạy học Sinh học. Mức độ tổ chức các hoạt động học tập của HS trong dạy học. Cơ sở thiết kế các hoạt động học tập cho HS.

Nguyên nhân gây khó khăn cho việc dạy học phát triển KN VDKT. Mức độ mong muốn được học môn Sinh học trong các địa điểm. Mức độ thực hiện các hoạt động học tập. Mức độ có được KN VDKT vào thực tiễn trong học tập môn Sinh học.

Mức độ các KN tiến trình KN VDKT vào thực tiễn của HS (%). Mục tiêu chương trình Sinh học cấp THPT theo hướng rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn. Các mạch nội dung phần Sinh học tế bào - Sinh học 10 THPT. Các mạch nội dung phần Sinh học cơ thể - Sinh học 11 THPT.

Các VĐTT liên quan đến môn Sinh học cấp THPT. Nhiệm vụ và yêu cầu cần đạt của HS trong quy trình rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn. Căn cứ để thiết kế VĐTT thành BTTT, DAHT, đề tài NCKH. Tiêu chí đánh giá KN VDKT vào thực tiễn.

Thang đánh giá KN VDKT vào thực tiễn. Phiếu đánh giá KN VDKT vào thực tiễn của HS. Phiếu tự đánh giá KN VDKT vào thực tiễn của HS. Các chủ đề thực nghiệm sư phạm.

Danh sách giáo viên tiến hành thực nghiệm. Đối tượng, thời gian và giáo viên dạy thực nghiệm. Thời điểm và công cụ đo mức độ đạt được của KN. Kết quả về mức độ các KN tiến trình VDKT vào thực tiễn.

Bảng tổng hợp kết quả các lần kiểm tra KN VDKT vào thực tiễn. Bảng tổng hợp kết quả theo từng lần kiểm tra KN VDKT vào thực tiễn. Bảng tổng hợp kết quả các lần kiểm tra KN VDKT vào thực tiễn. So sánh kết quả mức độ đạt được về KN VDKT vào thực tiễn của HS qua 5 lần kiểm tra.

Tổng hợp mức độ phát triển KN của 3 HS nhóm 1. Tổng hợp mức độ phát triển KN của 3 HS nhóm 2. Tổng hợp mức độ phát triển KN của 3 HS nhóm 3. Tổng hợp mức độ phát triển KN của 9 HS cả 3 nhóm.124 ix DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1.

Cấu trúc của KNVDKT vào thực tiễn. Mức độ sử dụng các địa điểm tổ chức các hoạt động học tập (%). Mức độ tham gia của GV và HS trong các hoạt động học tập (%). Mức độ thực hiện các nhiệm vụ học tập (%).

Mức độ có được KN VDKT vào thực tiễn của HS. Mức độ các KN tiến trình của KN VDKT vào thực tiễn. Quy trình xác định các vấn đề thực tiễn trong môn Sinh học cấp THPT. Quy trình rèn luyện KN VDKT vào thực tiễn.

Quy trình thiết kế công cụ rèn luyện và đánh giá KN VDKT vào thực tiễn. Đường phát triển KN VDKT vào thực tiễn của HS. Quy trình đánh giá KN VDKT vào thực tiễn. Biểu đồ sự phát triển của mỗi KN tiến trình qua quá trình rèn luyện.

Biểu đồ sự phát triển các KN tiến trình VDKT vào thực tiễn. Biểu đồ kết quả có được của các KN tiến trình qua các lần kiểm tra. Biểu đồ sự phát triển của KN VDKT vào thực tiễn. Biểu đồ sự phát triển của KN VDKT vào thực tiễn của 3 HS nhóm 1.

Biểu đồ sự phát triển của KN VDKT vào thực tiễn của 3 HS nhóm 2. Biểu đồ sự phát triển của KN VDKT vào thực tiễn của 3 HS nhóm 3. Biểu đồ sự phát triển của KN VDKT vào thực tiễn của 9 HS cả 3 nhóm. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Thế kỉ XXI là thế kỉ của nền kinh tế tri thức, con người được xem là nhân tố chính của sự phát triển.

“Các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tư nối tiếp nhau ra đời, kinh tế tri thức phát triển mạnh đem lại cơ hội phát triển vượt bậc, đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với mỗi quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển và chậm phát triển.