Luận án TS Nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương THPT tỉnh Phú Thọ

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI --- --- TRẦN VÂN ANH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH PHÚ THỌ LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC Hà Nội 2014 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI --- --- TRẦN VÂN ANH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH PHÚ THỌ Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử Mã số: 62.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Côi 2. Nguyễn Hữu Chí Hà Nội 2014 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào.

Tác giả Trần Vân Anh 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN ÁN Viết là Đọc là DHDA Dạy học dự án DHHĐ Dạy học hợp đồng ĐC Đối chứng GV Giáo viên HDV Hướng dẫn viên HS Học sinh Nxb Nhà xuất bản LSDT Lịch sử dân tộc LSĐP Lịch sử địa phương SGK Sách giáo khoa THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm 5 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Đóng góp của đề tài. Ý nghĩa của đề tài.

Cấu trúc của luận án. 5 Chương 1 TỔNG QUAN .1 Tình hình nghiên cứu vấn đề dạy học lịch sử địa phương ở một số nước trên thế giới .2 Tình hình nghiên cứu vấn đề dạy học lịch sử địa phương ở trong nước .1 Các công trình nghiên cứu về dạy học lịch sử địa phương nói chung .2 Các công trình nghiên cứu có liên quan đến việc dạy học lịch sử địa phương ở tỉnh Phú Thọ .3 Những vấn đề luận án được kế thừa và cần tiếp tục giải quyết. 31 Chương 2 VẤN ĐỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT. LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

Xuất phát điểm của vấn đề nghiên cứu. Vai trò, ý nghĩa của việc dạy học lịch sử địa phương. Cơ sở thực tiễn .Thực trạng việc dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ. Định hướng đổi mới để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ.

60 6 Chương 3 BIÊN SOẠN NỘI DUNG VÀ LỰA CHỌN HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT TỈNH PHÚ THỌ. Biên soạn nội dung lịch sử địa phương ở các trường THPT tỉnh Phú Thọ. Khái quát chương trình Lịch sử dân tộc ở trường THPT. Xác định nội dung lịch sử địa phương trong dạy học ở trường THPT tỉnh Phú Thọ.

Biên soạn các bài học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ68 3. Lựa chọn hình thức tổ chức dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ. Lựa chọn hình thức dạy học bài lịch sử địa phương nội khóa. Tổ chức hoạt động ngoại khóa về lịch sử địa phương.

97 Chương 4 VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT TỈNH PHÚ THỌ. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Yêu cầu khi lựa chọn phương pháp dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ. Lựa chọn phương pháp phải đáp ứng mục tiêu của việc dạy học LSĐP.

Lựa chọn phương pháp phải đảm bảo “tính vừa sức”, giúp HS lĩnh hội được kiến thức cơ bản. Lựa chọn phương pháp phát huy tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo của học sinh. Lựa chọn, vận dụng phương pháp phải linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương. Vận dụng một số phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ.

Vận dụng dạy học theo dự án vào dạy học lịch sử địa phương. Vận dụng dạy học theo hợp đồng vào dạy học lịch sử địa phương. Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học lịch sử địa phương. Thực nghiệm sư phạm toàn phần.

Mục đích tiến hành TNSP. Đối tượng và địa bàn tiến hành TNSP. Nội dung và phương pháp tiến hành TNSP. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm.

131 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 143 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .147 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 8 DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN STT Tên bảng trong luận án Trang 1. Bảng kết quả khảo sát nhận thức của GV về tầm quan 51 trọng của dạy học LSĐP 2.

Bảng thống kê nguồn tài liệu GV sử dụng để biên soạn tài 51 liệu dạy học LSĐP tỉnh Phú Thọ 3. Bảng thống kê nội dung kiến thức trong bài học LSĐP tỉnh 52 Phú Thọ 4. Thống kê kết quả về mức độ tổ chức ngoại khóa LSĐP. Bảng kết quả khảo sát việc áp dụng phương pháp dạy học 54 hiện đại vào dạy học LSĐP của GV 6.

Bảng khảo sát những khó khăn trong quá trình dạy học lịch 55 sử địa phương 7. Bảng khảo sát nhận thức của HS về tầm quan trọng của 56 việc dạy học LSĐP 8. Bảng thống kê kết quả khảo sát nhận thức của HS về tỉnh 58 lịch sử tỉnh Phú Thọ 9. Bảng hệ thống nội dung LSĐP Phú Thọ tương ứng với 67 LSDT 10.

Bảng hệ thống nội dung LSĐP tỉnh Phú Thọ ở cấp THCS 69 và THPT 11. Tổng hợp kết quả TNSP vận dụng dạy học dự án vào bài 110 học LSĐP 12. Thống kê kết quả TNSP vận dụng dạy học hợp đồng vào 115 bài học LSĐP 13. Tổng hợp kết quả TNSP dạy học di sản trong dạy học LSĐP 123 14.

Thống kê điểm số kết quả TNSP toàn phần (Bài “Phú 135 Thọ- miền đất của di sản văn hóa) 9 15. Thống kê điểm số kết quả TNSP toàn phần ( Bài Truyền 136 thống yêu quê hương, đất nước, đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Phú Thọ) 16. Thống kê tần số lần điểm tại các giá trị điểm số và trung 137 bình cộng từ kết quả TN toàn phần (Bài Phú Thọ - miền đất của di sản văn hóa) 17. Thống kê tần số lần điểm tại các giá trị điểm số và trung 138 bình cộng từ kết quả TN toàn phần (Bài Truyền thống yêu quê hương, đất nước, đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Phú Thọ) 18.

Giá trị t và tα của lớp TN và lớp ĐC (Bài Phú Thọ - 140 miền đất của di sản văn hóa) 19. Giá trị t và tα của lớp TN và lớp ĐC (Bài Truyền thống 140 yêu quê hương, đất nước, đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Phú Thọ) 10 DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN ÁN STT Tên các hình trong luận án Trang 1 Hình 3. Giờ học LSĐP tại bảo tàng Hùng Vương của HS trường 94 THPT Vũ Thê Lang 2 Hình 3. HS trường THPT Hưng Hóa học LSĐP tại di tích cột cờ 95 thành Hưng Hóa 3 Hình 3.

HS trường THPT Vũ Thê Lang chuẩn bị hoạt động ngoại 99 khóa về LSĐP 4 Hình 4. HS đề xuất chủ đề nhỏ trong bài học LSĐP theo phương 107 pháp dạy học dự án 5 Hình 4. Một nhóm HS Trường THPT Việt Trì báo cáo kết quả dự 109 án tìm hiểu LSĐP 6 Hình 4. HS trường THPT Việt Trì báo cáo sản phẩm hợp đồng 114 7 Hình 4.

Sử dụng phim tài liệu về Đền Hùng trong giờ học LSĐP 120 ở trường THPT Minh Đài 8 Hình 4. HS trường THPT Nguyễn Tất Thành trải nghiệm di sản 121 hát Xoan trong hoạt động ngoại khóa 9 Hình 4. HS trường THPT Hưng Hóa thành kính làm lễ tại ban thờ các 122 nghĩa binh thành Hưng Hóa 10 Hình 4. Biểu đồ về tần số lần điểm tại các giá trị điểm số của 139 các nhóm lớp TN và ĐC qua bài TNSP toàn phần (Bài Truyền thống yêu quê hương, đất nước của nhân dân Phú Thọ) 11 Hình 4.Biểu đồ về tần số lần điểm tại các giá trị điểm số của 139 các nhóm lớp TN và ĐC qua bài TNSP toàn phần ( Bài Phú Thọ - Miền đất của di sản văn hóa) 12 Hình 4.

Sơ đồ tổng hợp biện pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu 142 quả dạy học LSĐP ở trường THPT tỉnh Phú Thọ 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay thế giới có nhiều biến chuyển to lớn trên nhiều lĩnh vực, những chuyển biến đó tác động đến các quốc gia, khu vực khác nhau trên toàn cầu. Điều này đòi hỏi con người phải có sự linh hoạt nhằm thích ứng với tình hình mới. Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ đã đưa nhân loại bước vào một nền văn minh mới, văn minh trí tuệ, văn minh tri thức.

Xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá đã lôi cuốn các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam vào guồng quay chung. Trong bối cảnh đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới, mở cửa hội nhập với thế giới. Để công cuộc đổi mới, hội nhập thành công, giáo dục phải đi trước một bước, đào tạo ra những con người đáp ứng yêu cầu mới của đất nước. Yêu cầu này đã được cụ thể hóa trong điều 2, Luật Giáo dục (2009): Mục tiêu giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

[91; 8 ] Trong trường phổ thông, bộ môn Lịch sử có ưu thế trong việc thực hiện những nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục mà Đảng đã đề ra. Ngoài phần lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc (LSDT), lịch sử địa phương ( LSĐP) có một vị trí quan trọng. Trước hết, việc dạy học LSĐP góp phần làm cụ thể, phong phú và sinh động hơn các sự kiện trong dạy học lịch sử; giúp học sinh “trực quan sinh động” quá khứ của dân tộc. Bên cạnh đó, các tài liệu LSĐP sống động, giàu hình ảnh còn khơi gợi cảm xúc lịch sử cho học sinh.