Luận án tiến sĩ: Tích hợp GDPTBV Địa lí 10 THPT - Đoàn Thị Thanh Phương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ĐOÀN THỊ THANH PHƯƠNG TÝCH HîP NéI DUNG GI¸O DôC PH¸T TRIÓN BÒN V÷NG TRONG D¹Y HäC §ÞA LÝ 10 ë TR¦êNG TRUNG HäC PHæ TH¤NG Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lí Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Thị Thanh Thủy HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong công trình này là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó.

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình. TÁC GIẢ Đoàn Thị Thanh Phương ii LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy cô giáo hướng dẫn khoa học là PGS.TS Đặng Văn Đức và TS.Trần Thị Thanh Thủy đã hướng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện để em thực hiện luận án này. Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; tác giả xin chân thành cảm ơn thầy cô khoa Địa lí, Bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học Địa lí của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các giáo viên môn Địa lí Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, Thành phố Hà Nội; Trường THPT Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương; Trường THPT Nguyễn Lương Bằng, tỉnh Yên Bái đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực nghiệm đề tài.

Xin gửi lời tri ân đến gia đình, bạn bè và những người thân yêu đã luôn động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu hoàn thành luận án tiến sĩ. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ Đoàn Thị Thanh Phương iii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và những điểm mới của luận án. Cấu trúc luận án .18 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Những vấn đề về đổi mới giáo dục phổ thông. Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.

Đổi mới phương pháp dạy học. Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh. Phát triển bền vững. Mục tiêu phát triển bền vững.

Giáo dục vì sự phát triển bền vững. Mục tiêu giáo dục vì sự phát triển bền vững. Sự cần thiết phải Giáo dục vì sự phát triển bền vững. Nội dung cơ bản về Giáo dục vì sự phát triển bền vững.

Tích hợp Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học địa lí ở trường Trung học phổ thông. Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp. Mục tiêu của dạy học tích hợp. Mức độ tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10.

Ý nghĩa của việc tích hợp Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học ở trường phổ thông. Đặc điểm tâm sinh lí và khả năng nhận thức của học sinh lớp 10 Trung học phổ thông. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 10. Khả năng nhận thức của học sinh lớp 10.

Mục tiêu, nội dung chương trình Địa lí 10 ở trường Trung học phổ thông. Mục tiêu của chương trình Địa lí 10. Nội dung chương trình Địa lí 10. Khả năng tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10.

Thực trạng tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10 ở trường Trung học phổ thông. Đối với giáo viên. Đối với học sinh .53 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .60 Chương 2: QUY TRÌNH VÀ BIỆN PHÁP TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Nguyên tắc và yêu cầu đối với việc tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10 ở trường Trung học phổ thông.

Nguyên tắc tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10. Yêu cầu đối với việc tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10. Xác định nội dung tích hợp Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10. Cơ sở để lựa chọn nội dung tích hợp GDPTBV trong dạy học Địa lí 10.

Nội dung và địa chỉ tích hợp GDPTBV trong dạy học Địa lí 10. Quy trình tổ chức dạy học Tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong chương trình Địa lí 10 ở trường Trung học phổ thông. Giai đoạn 1: Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp nội dung GDPTBV. Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học tích hợp nội dung GDPTBV.

Đánh giá kết quả học tập của HS. Biện pháp tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10. Vận dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong môn Địa lí 10. Mô hình tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững trong dạy học Địa lí 10.

Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học tích hợp nội dung GDPTBV ở Địa lí 10. Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học tích hợp nội dung GDPTBV ở Địa lí 10. Thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp nội dung Giáo dục phát triển bền vững một số bài học/chủ đề trong môn Địa lí 10. ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP.

CHỦ ĐỀ: MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.115 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. 127 Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích, nhiệm vụ, nguyên tắc thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm.

Nhiệm vụ thực nghiệm. Nguyên tắc thực nghiệm. Nội dung, phương pháp thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.

Phương pháp thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Kết quả đánh giá định lượng. Kết quả đánh giá định tính.

140 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 148 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 149 CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

152 PHỤ LỤC vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ ĐC Đối chứng GDPTBV Giáo dục phát triển bền vững GV Giáo viên HS Học sinh International Union for Conservation of Nature and Natural IUCN Resources (Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên) Organization for Economic Cooperation and Development OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) PTBV Phát triển bền vững TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm United Nations Environment Programme (Chương trình UNEP Môi trường Liên hợp quốc) United Nations Educational Scientific and Cultural UNESCO Organization (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc) World Wide Fund For Nature (Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên WWF nhiên) viii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Khung chương trình GDPTBV của mục tiêu 4 đối với giáo dục trung học. Mức độ tích hợp trong dạy học địa lí. Nội dung, địa chỉ và mức độ tích hợp nội dung GDPTBV.

Tên trường và số lượng học sinh tham gia thực nghiệm sư phạm. Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương. Kiểm tra tác động đối với nhóm tương đương. Tần số tích lũy điểm nhóm lớp thực nghiệm và nhóm lớp đối chứng bài thực nghiệm số 1.

Tổng hợp kết quả điểm kiểm tra của học sinh bài thực nghiệm số 1. Một số giá trị thống kê mô tả điểm số nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng đối với bài thực nghiệm số 1. Tần số tích lũy điểm nhóm lớp thực nghiệm và nhóm lớp đối chứng. Tổng hợp kết quả điểm kiểm tra của học sinh sau bài/chủ đề thực nghiệm số 2.

Một số giá trị thống kê mô tả điểm số nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng đối với bài/chủ đề thực nghiệm số 2. Phân loại kết quả điểm kiểm tra nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng với bài thực nghiệm số 1 và chủ đề thực nghiệm số 2. Bảng mô tả giá trị T - test độc lập bài thực nghiệm số 1 và bài/chủ đề thực nghiệm số 2 của các trường thực nghiệm. Bảng mô tả chênh lệch giá trị trung bình chuẩn (SMD) bài thực nghiệm số 1 và bài/chủ đề thực nghiệm số 2 của các trường thực nghiệm.

Thái độ của học sinh trong bài dạy thực nghiệm số 1. Thái độ của học sinh trong bài/chủ đề 2. 143 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Sơ đồ nội dung Phát triển bền vững (IIED,1995).

Sơ đồ tương tác giữa ba hệ thống Tự nhiên - Kinh tế - Xã hội và phát triển bền vững (Jacobs và Sadler, 1990). Sơ đồ các nhân tố của phát triển bền vững. Sơ đồ mối quan hệ giữa các yếu tố thông qua chủ đề sông. Biểu đồ thể hiện hứng thú của học sinh đến vấn đề Giáo dục vì sự phát triển bền vững.

Biểu đồ thể hiện mức độ quan tâm của học sinh đến vấn đề Giáo dục vì sự phát triển bền vững. Biểu đồ thể hiện cách tiếp cận vấn đề giáo dục vì sự phát triển bền vững của học sinh. Biểu đồ thể hiện mức độ sử dụng các phương pháp dạy học của giáo viên trong dạy học tích hợp Giáo dục vì sự phát triển bền vững. Sơ đồ mạng nhện về cách lựa chọn nội dung địa lí cho GDPTBV.

Sơ đồ cách lựa chọn nội dung và mức độ tích hợp nội dung GDPTBV trong chủ đề Môi trường và sự phát triển bền vững. Sơ đồ quy trình tích hợp nội dung GDPTBV trong dạy học Địa lí 10 ở trường Trung học phổ thông. Sơ đồ kĩ thuật “Khăn trải bàn”. Sơ đồ kĩ thuật “Mảnh ghép”.

Mô hình la bàn bền vững. Mô hình la bàn bền vững dùng để dạy học về “Đô thị hóa”. Mô hình Núi băng để dạy học về “Lỗ thủng tầng ôdôn”. Mô hình kim tự tháp.

Mô hình kim tự tháp để dạy học về mất an ninh năng lượng tại Việt Nam .