Luận án tiến sĩ phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 thông qua bài tập hóa học hữu cơ - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Luận án tiến sĩ đề xuất phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua bài tập hóa hữu cơ, nâng cao hiệu quả dạy học.

Tác giả

Luan An

Thể loại

Luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục

Năm xuất bản

Số trang

279

Thời gian đọc

42 phút

Lượt xem

0

Lượt tải

0

Phí lưu trữ

50 Point

Tóm tắt của tác giả

Trích nguyên văn từ luận án

phần nhận biết một số hợp chất hữu cơ trong phần hiđrocacbon lớp trường THPT. Phiếu đánh giá NLTDKQH thông qua 10 tiêu chí (dành cho GV và HS). Thiết kế phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực tư duy khái quát hóa thông qua sử dụng bài tập hóa học ( dành cho HS). Tỉnh/thành phố, trường, lớp TN, lớp ĐC và GV tham gia TNSP vòng thăm dò. Tỉnh/thành phố, trường, lớp TN, lớp ĐC và GV tham gia TNSP vòng 1. Tỉnh /thành phố, trường, lớp TN, ĐC và GV tham gia TNSP vòng 2. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích qua bài kiểm tra vòng thăm dò. Phân loại kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra vòng thăm dò. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả kiểm tra vòng thăm dò của lớp TN và lớp ĐC.136 luan an Bảng 3. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích. Kết quả 1 bài kiểm tra vòng 1. Phân loại kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra vòng 1. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả kiểm tra vòng 1 của lớp TN và lớp ĐC. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích qua bài kiểm tra vòng 2. Kết quả 1 bài kiểm tra vòng 2. Phân loại kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra vòng 2. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả kiểm tra vòng 2 của lớp TN và lớp ĐC. Kết quả đánh giá thông qua bảng kiểm quan sát, phiếu hỏi. Phiếu tham khảo ý kiến GV về những bài tập đã sử dụng trong luận án. Danh sách các

Tổng quan nhanh

Chủ đề:
1. Khái niệm tư duy khái quát hóa trong dạy học hóa học 11
Số trang:
279 trang
Trường:
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Chuyên ngành:
Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Tác giả:
Năm:

Tóm tắt nội dung luận án

I. Khái niệm tư duy khái quát hóa trong dạy học hóa học 11

Tư duy khái quát hóa đóng vai trò cốt lõi trong giáo dục khoa học tự nhiên. Hoạt động này giúp học sinh tổng hợp các thuộc tính chung từ nhiều hiện tượng riêng lẻ. Trong chương trình lớp 11, lượng kiến thức hữu cơ mở rộng nhanh chóng với nhiều nhóm chất mới. Học sinh không thể ghi nhớ máy móc từng phản ứng hay từng hợp chất cụ thể. Năng lực khái quát hóa hỗ trợ chuyển đổi dữ liệu phân tán thành các quy luật logic. Tư duy khái quát hóa trong dạy học hóa học giúp nâng cao hiệu quả lĩnh hội tri thức. Người học chuyển từ việc ghi nhớ thụ động sang phân tích bản chất liên kết. Khả năng tư duy này định hình tư duy khoa học độc lập. Học sinh có thể tự suy luận tính chất của các chất tương tự trong cùng phân lớp. Nhờ vậy, quá trình học tập trở nên chủ động, nhẹ nhàng và bền vững hơn.

1.1. Bản chất quá trình trừu tượng hóa và khái quát hóa

Trừu tượng hóa và khái quát hóa là hai thao tác tư duy gắn liền chặt chẽ. Trừu tượng hóa giúp tách các dấu hiệu bản chất khỏi những yếu tố thứ yếu. Sau đó, khái quát hóa tiến hành liên kết các đặc điểm bản chất vào một chỉnh thể. Trong hóa học hữu cơ, thao tác này diễn ra liên tục qua từng bài học. Học sinh quan sát công thức của methane, ethane, propane để nhận diện đặc điểm chung. Dấu hiệu cốt lõi là liên kết đơn carbon-carbon và carbon-hydrogen. Từ đó, học sinh trừu tượng hóa công thức chung cho toàn bộ dãy alkane. Thao tác này rèn luyện khả năng nhìn nhận quy luật ẩn sau các hiện tượng hóa học. Sự kết hợp nhuần nhuyễn hai kỹ năng giúp tư duy học sinh phát triển từ cụ thể đến trừu tượng. Năng lực giải quyết vấn đề phức tạp nhờ đó được hình thành vững chắc.

1.2. Vai trò của tư duy khái quát hóa trong dạy học hóa học

Tư duy khái quát hóa trong dạy học hóa học tạo bước ngoặt lớn về chất lượng tiếp thu. Kỹ năng này giảm tải áp lực học vẹt cho học sinh trung học phổ thông. Thay vì nhớ hàng trăm phương trình phản ứng riêng biệt, học sinh nắm vững cơ chế phản ứng đại diện. Khái quát hóa hỗ trợ đắc lực cho hoạt động liên môn và ứng dụng thực tiễn. Học sinh vận dụng kiến thức đã khái quát để giải thích tính chất của các chất mới gặp. Năng lực này cũng phát triển tư duy phản biện và khả năng lập luận logic. Quá trình khái quát hóa giúp học sinh phân loại chất chính xác và nhanh chóng. Giáo viên nhờ vậy dễ dàng tổ chức các hoạt động dạy học nâng cao. Học sinh nâng cao tính tự lập và sự tự tin trong môi trường học thuật hiện đại.

II. Cấu trúc năng lực tư duy hóa học lớp 11 qua hóa hữu cơ

Cấu trúc năng lực tư duy là cơ sở khoa học để thiết kế hoạt động giảng dạy. Khung năng lực bao gồm các thành tố nhận thức, kỹ năng thao tác và thái độ học tập. Trong phân môn hóa hữu cơ, các thành tố này thể hiện qua hành vi cụ thể của học sinh. Năng lực tư duy hóa học lớp 11 yêu cầu khả năng phân tích sâu sắc cấu trúc không gian của phân tử. Học sinh cần làm chủ thao tác so sánh, phân loại và tổng hợp thông tin hóa học. Cấu trúc năng lực rõ ràng giúp việc đo lường kết quả học tập đạt độ chính xác cao. Giáo viên căn cứ vào các tiêu chí để lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp. Mỗi học sinh tự theo dõi mức độ tiến bộ của bản thân qua từng giai đoạn học tập. Việc này tạo động lực thúc đẩy học tập tích cực và bền bỉ.

2.1. Tiêu chí biểu hiện năng lực tư duy hóa học lớp 11

Biểu hiện của năng lực tư duy hóa học lớp 11 được chia thành nhiều mức độ nhận thức. Mức độ cơ bản thể hiện qua việc nhận diện nhóm chức và đồng phân. Mức độ trung bình đòi hỏi học sinh thiết lập mối liên hệ giữa cấu tạo và phản ứng đặc trưng. Mức độ nâng cao thể hiện ở khả năng dự đoán tính chất hóa học của chất lạ. Học sinh có năng lực tốt thường giải quyết nhanh các bài toán suy luận phức tạp. Tiêu chí đánh giá còn căn cứ vào tốc độ xử lý thông tin và tính chính xác của lập luận. Học sinh biết trình bày suy luận một cách mạch lạc và có căn cứ khoa học. Khả năng phát hiện sai sót trong các lập luận hóa học cũng là một tiêu chí then chốt. Những biểu hiện này phản ánh trực tiếp chất lượng tư duy của người học.

2.2. Đặc điểm cấu trúc phần hóa học hữu cơ 11 chương trình mới

Nội dung hóa học hữu cơ 11 chương trình mới được sắp xếp theo trục phát triển năng lực rõ nét. Chương trình tinh giản các phép tính toán phức tạp, tập trung vào bản chất hóa học. Hệ thống kiến thức chuyển từ hydrocarbon, dẫn xuất halogen đến alcohol, phenol và hợp chất carbonyl. Cấu trúc này tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động so sánh và khái quát hóa liên tục. Học sinh dễ dàng nhận thấy sự biến đổi tính chất theo sự tăng dần độ phân cực liên kết. Chương trình mới tăng cường thực hành thí nghiệm và liên hệ thực tiễn đời sống. Kiến thức hóa hữu cơ gắn liền với các hiện tượng sinh học, môi trường và công nghiệp. Cấu trúc chương trình hiện đại thúc đẩy việc đổi mới phương pháp giảng dạy tại nhà trường.

III. Xây dựng bài tập rèn luyện tư duy quy nạp hóa hữu cơ 11

Bài tập hóa học là công cụ hữu hiệu nhất để rèn luyện tư duy học sinh. Việc thiết kế bài tập cần bám sát mục tiêu phát triển năng lực quy nạp và khái quát. Bài tập không đơn thuần là kiểm tra khả năng nhớ lại kiến thức đã học. Mỗi bài tập cần tạo ra một tình huống có vấn đề để học sinh tìm tòi. Xây dựng hệ thống bài tập logic giúp kích hoạt tư duy khám phá độc lập. Bài tập rèn luyện tư duy quy nạp hướng dẫn học sinh đi từ dữ liệu thực nghiệm đến kết luận tổng quát. Dạng bài này yêu cầu học sinh xử lý số liệu, phân tích đồ thị và bảng biểu. Quá trình tìm kiếm lời giải chính là quá trình hoàn thiện thao tác trí tuệ. Đây là chìa khóa nâng cao chất lượng dạy và học hóa học.

3.1. Nguyên tắc thiết kế bài tập rèn luyện tư duy quy nạp

Thiết kế bài tập rèn luyện tư duy quy nạp phải đảm bảo tính khoa học và tính sư phạm. Bài tập cần bắt đầu từ những ví dụ thực nghiệm cụ thể và gần gũi. Mức độ phức tạp của bài tập phải tăng dần theo từng bước suy luận. Dữ liệu đề bài cung cấp phải chính xác, rõ ràng và có tính quy luật logic. Giáo viên cần tránh các dạng bài tập lắt léo mang tính đánh đố vô bổ. Yêu cầu của bài tập phải hướng học sinh đến việc phát biểu các quy luật chung. Câu hỏi gợi mở đóng vai trò dẫn dắt học sinh tự rút ra nhận xét quan trọng. Việc xây dựng bài tập chuẩn mực giúp phát huy tối đa tiềm năng tư duy của mỗi học sinh.

3.2. Phân loại bài tập theo mối quan hệ cấu tạo và tính chất hóa học

Mối quan hệ cấu tạo và tính chất hóa học là hạt nhân của toàn bộ hóa học hữu cơ. Bài tập dạng này rèn luyện cho học sinh thói quen nhìn nhận cấu trúc để suy ra phản ứng. Nhóm bài tập thứ nhất yêu cầu phân tích ảnh hưởng của nhóm chức đến phản ứng của phân tử. Nhóm bài tập thứ hai đòi hỏi giải thích sự khác biệt về độ linh động của nguyên tử hydrogen. Nhóm bài tập thứ ba rèn luyện kỹ năng dự đoán sản phẩm chính khi thực hiện phản ứng thế hay tách. Qua các dạng bài tập này, học sinh hiểu sâu sắc bản chất liên kết hóa học. Học sinh không còn học vẹt các phương trình hóa học đơn lẻ. Khả năng tư duy logic và suy luận diễn dịch được củng cố toàn diện.

3.3. Xây dựng bài tập về dãy đồng đẳng và công thức phân tử chung

Chủ đề dãy đồng đẳng và công thức phân tử chung cung cấp chất liệu lý tưởng cho tư duy khái quát. Học sinh bắt đầu bằng việc so sánh công thức của nhiều chất cùng loại. Từ độ chênh lệch số nhóm methylene, học sinh xây dựng công thức tổng quát của dãy. Bài tập yêu cầu học sinh thiết lập phương trình phản ứng cháy dạng tổng quát. Từ đó, học sinh rút ra mối liên hệ định lượng giữa số mol nước và carbon dioxide. Dạng bài này giúp liên kết chặt chẽ giữa tư duy định tính và kỹ năng định lượng. Học sinh học được cách đơn giản hóa các bài toán phức tạp thành các biểu thức gọn gàng. Kỹ năng tổng quát hóa dữ liệu nhờ đó được rèn luyện thành thạo.

IV. Biện pháp dạy học phát triển năng lực hóa học hữu cơ 11

Thực hiện các biện pháp sư phạm đồng bộ là yếu tố quyết định thành công của quá trình dạy học. Giáo viên chuyển từ vai trò truyền thụ một chiều sang người tổ chức và định hướng hoạt động. Dạy học phát triển năng lực hóa học đòi hỏi sự đổi mới toàn diện về hình thức tổ chức. Môi trường học tập cần khuyến khích sự tương tác đa chiều giữa học sinh và giáo viên. Các tình huống học tập được thiết kế gắn liền với thực tế sản xuất và đời sống. Học sinh được trao quyền tự chủ trong việc tìm kiếm và xử lý thông tin. Biện pháp sử dụng bài tập thông minh kích thích hứng thú khám phá tri thức. Nhờ đó, năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh được bồi dưỡng liên tục và hiệu quả.

4.1. Vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong bài mới

Phương pháp dạy học khám phá phát huy tối đa tính tích cực của người học trong bài học mới. Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện các thí nghiệm tìm tòi hoặc nghiên cứu mô hình. Thay vì thông báo kiến thức có sẵn, giáo viên nêu câu hỏi định hướng tư duy. Học sinh tiến hành quan sát hiện tượng, thu thập dữ liệu và thảo luận nhóm. Qua quá trình trao đổi, học sinh tự phát hiện ra các quy luật biến đổi tính chất hóa học. Phương pháp này biến giờ học lý thuyết khô khan thành các buổi nghiên cứu khoa học sôi nổi. Học sinh ghi nhớ kiến thức sâu sắc vì chính mình là người tìm ra chân lý. Tư duy khoa học và niềm đam mê môn học được khơi dậy mạnh mẽ.

4.2. Dạy học phát triển năng lực hóa học qua giờ luyện tập

Giờ luyện tập là không gian lý tưởng để dạy học phát triển năng lực hóa học cho học sinh lớp 11. Giáo viên không chỉ chữa bài tập mà còn hướng dẫn phương pháp tư duy. Học sinh được khuyến khích giải một bài toán bằng nhiều cách suy luận khác nhau. Hoạt động phân tích sai lầm trong bài làm giúp học sinh củng cố kiến thức vững chắc. Giáo viên giao nhiệm vụ tổng kết và xây dựng sơ đồ tư duy cho từng chương học. Học sinh học cách khái quát hóa các dạng bài tập thành các thuật toán giải ngắn gọn. Kỹ năng làm việc nhóm và phản biện được rèn luyện thường xuyên trong các buổi học. Hiệu quả học tập được nâng cao rõ rệt qua từng chủ đề luyện tập chuyên sâu.

V. Đánh giá năng lực qua hệ thống hóa kiến thức hữu cơ 11

Đánh giá là khâu then chốt trong chu trình dạy học phát triển năng lực. Hoạt động kiểm tra không chỉ đo lường kiến thức tái hiện mà tập trung vào năng lực tư duy. Việc đánh giá năng lực tư duy khái quát hóa đòi hỏi công cụ kiểm tra đa dạng và khách quan. Dữ liệu đánh giá cung cấp thông tin phản hồi quý giá để điều chỉnh phương pháp dạy và học. Học sinh qua đánh giá nhận biết được điểm mạnh và hạn chế trong tư duy của mình. Các hình thức đánh giá bao gồm kiểm tra viết, đánh giá qua sản phẩm học tập và bảng kiểm quan sát. Việc kết hợp hài hòa đánh giá định kỳ và đánh giá thường xuyên tạo bức tranh toàn diện về năng lực học sinh.

5.1. Kỹ thuật hệ thống hóa kiến thức hóa hữu cơ hiệu quả

Kỹ thuật hệ thống hóa kiến thức hóa hữu cơ giúp học sinh xâu chuỗi các mảng kiến thức rời rạc. Sử dụng bảng so sánh giúp làm nổi bật điểm giống và khác nhau giữa các dãy đồng đẳng. Sơ đồ tư duy và bản đồ khái niệm hỗ trợ trực quan hóa mối quan hệ giữa cấu tạo và tính chất. Học sinh tự thiết lập mạng lưới chuyển hóa giữa các loại hợp chất hữu cơ quan trọng. Quá trình xây dựng bảng hệ thống hóa là một hoạt động tư duy khái quát hóa bậc cao. Học sinh nâng cao khả năng ghi nhớ dài hạn và truy xuất thông tin nhanh chóng. Kỹ năng tổng hợp này rất cần thiết cho việc ôn tập và làm bài thi trắc nghiệm hiện đại.

5.2. Công cụ kiểm tra đánh giá năng lực tư duy khái quát hóa

Công cụ đánh giá năng lực tư duy khái quát hóa bao gồm đề kiểm tra định hướng năng lực và bảng kiểm quan sát. Đề kiểm tra gồm các câu hỏi yêu cầu giải thích hiện tượng, lập luận và suy luận quy luật. Các câu hỏi trắc nghiệm khách quan được thiết kế với nhiều phương án gây nhiễu mang tính tư duy. Bảng kiểm quan sát ghi nhận thái độ và mức độ tham gia thảo luận của học sinh trong lớp. Phiếu tự đánh giá giúp học sinh phản tư về tiến trình tư duy của bản thân trong quá trình học. Việc kết hợp nhiều công cụ đảm bảo tính công bằng và toàn diện của kết quả đánh giá. Giáo viên có cơ sở vững chắc để phân loại và bồi dưỡng từng nhóm đối tượng học sinh.

Mục lục chi tiết luận án

LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỞ ĐẦU
Cấu trúc luận án
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Trên thế giới
1.1.2. Lịch sử nghiên cứu ở Việt Nam
1.2. TƯ DUY, TƯ DUY HÓA HỌC, TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA
1.2.1. Tổng quan về tư duy
1.2.2. Tư duy khái quát hóa
1.3. NĂNG LỰC VÀ NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA
1.3.1. Tổng quan về năng lực
1.3.2. Năng lực tư duy khái quát hóa
1.4. BÀI TẬP HÓA HỌC
1.4.1. Khái niệm bài tập hóa học
1.4.2. Vai trò của bài tập hóa học
1.4.3. Bài tập định hướng phát triển năng lực
1.4.4. Bài tập hóa học phát triển tư duy khái quát hóa
1.5. THỰC TRẠNG VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT
1.5.1. Mục đích, đối tượng và địa bàn điều tra
1.5.2. Phương pháp điều tra
1.5.3. Kết quả điều tra giáo viên
1.5.4. Kết quả điều tra học sinh
1.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
2.1. PHÂN TÍCH NỘI DUNG, CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
2.1.1. Mục tiêu chương trình hóa học hữu cơ lớp 11 trường Trung học phổ thông
2.1.2. Đặc điểm về nội dung kiến thức và cấu trúc các bài học hình thành kiến thức mới trong chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11
2.1.3. Đặc điểm về nội dung kiến thức và cấu trúc phần hóa hữu cơ trong chương trình hóa học phổ thông
2.1.4. Các phương pháp dạy học được sử dụng trong giảng dạy phần hóa hữu cơ lớp 11
2.2. XÂY DỰNG CẤU TRÚC NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CỦA HỌC SINH TRONG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
2.2.1. Nguyên tắc xây dựng cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa
2.2.2. Quy trình xây dựng cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa
2.2.3. Cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh trong dạy học hóa học ở trường Trung học phổ thông
2.2.4. Các tiêu chí, biểu hiện trong năng lực thành phần của năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh trường THPT
2.2.5. Mô tả những biểu hiện của năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh trong học tập môn Hóa học
2.3. XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11
2.3.1. Những nguyên tắc (yêu cầu) sư phạm đối với dạy học hóa học theo hướng phát triển năng lực tư duy khái quát hóa
2.3.2. Quy trình xây dựng bài tập phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh
2.3.3. Lựa chọn và xây dựng nội dung bài tập phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh
2.3.4. Các dạng bài tập phát triển năng tư duy khái quát hóa cho học sinh trong chương trình hóa học hữu cơ lớp 11
2.4. MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH
2.4.1. Biện pháp 1: Sử dụng bài tập trong dạng bài hình thành kiến thức mới nhằm phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh
2.4.2. Biện pháp 2: Sử dụng bài tập trong dạng bài luyện tập, ôn tập nhằm phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh
2.4.3. Biện pháp 3: Sử dụng bài tập trong bài kiểm tra đánh giá nhằm phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh
2.5. XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CỦA HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC
2.5.1. Đánh giá qua bài kiểm tra đánh giá năng lực
2.5.2. Đánh giá năng lực của học sinh qua các phiếu đánh giá, bảng kiểm
2.5.3. Thiết kế phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực tư duy khái quát hóa thông qua sử dụng bài tập hóa học
2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.1. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.2. NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.3. NỘI DUNG THỰC NGHIỆM
3.4. PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.4.1. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
3.4.2. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
3.5. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
3.5.1. Kết quả đánh giá năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh
3.5.2. Đánh giá về hệ thống bài tập tự xây dựng
3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Xem trước tài liệu
Tải đầy đủ để xem toàn bộ nội dung
Luận án tiến sĩ phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh thông qua bài tập hóa học hữu cơ lớp 11 ở trường thpt

Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Tải đầy đủ (279 trang)

Trích đoạn nội dung luận án

Tải xuống để đọc toàn bộ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN TRÍ NGẪN PH¸T TRIÓN N¡NG LùC T¦ DUY KH¸I QU¸T HãA CHO HäC SINH TH¤NG QUA BµI TËP HãA HäC H÷U C¥ LíP 11 ë TR¦êNG TRUNG HäC PHæ TH¤NG Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Xuân Trường luan an HÀ NỘI – 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào. Hà Nội, tháng 12 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Trí Ngẫn luan an LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án đúng tiến độ tôi vô cùng biết ơn sâu sắc đến quý thầy cô Trường ĐHSP Hà Nội.

Tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc PGS.Nguyễn Xuân Trường đã hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Cho tôi gởi lời cảm ơn GS. Nguyễn Cương, PGS. Đặng Thị Oanh, PGS.Trần Trung Ninh, TS.

Nguyễn Đức Dũng đã giúp tôi chỉnh sửa luận án, động viên khuyến khích tôi hoàn thành đúng tiến độ luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, các thầy cô giáo tổ bộ môn Phương pháp dạy học Hóa họcTrường Đại học Sư phạm Hà Nội, Tôi xin chân thánh cảm ơn đến ban giám hiệu Trường THPT Long Thành đã tạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Gia đình thân yêu của tôi luôn ở bên tôi trong quá trình hoàn thành luận án. Hà Nội, tháng 12 năm 2019 Tác giả Nguyễn Trí Ngẫn luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

Cấu trúc luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Trên thế giới.

Lịch sử nghiên cứu ở Việt Nam. TƯ DUY, TƯ DUY HÓA HỌC, TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA. Tổng quan về tư duy. Tư duy khái quát hóa.

NĂNG LỰC VÀ NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA. Tổng quan về năng lực. Năng lực tư duy khái quát hóa. BÀI TẬP HÓA HỌC.

Khái niệm bài tập hóa học. Vai trò của bài tập hóa học. Bài tập định hướng phát triển năng lực. Bài tập hóa học phát triển tư duy khái quát hóa.

THỰC TRẠNG VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT. Mục đích, đối tượng và địa bàn điều tra. Phương pháp điều tra. Kết quả điều tra giáo viên.

Kết quả điều tra học sinh.37 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. PHÂN TÍCH NỘI DUNG, CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Mục tiêu chương trình hóa học hữu cơ lớp 11 trường Trung học phổ thông.

Đặc điểm về nội dung kiến thức và cấu trúc các bài học hình thành kiến thức mới trong chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11. Đặc điểm về nội dung kiến thức và cấu trúc phần hóa hữu cơ trong chương trình hóa học phổ thông. Các phương pháp dạy học được sử dụng trong giảng dạy phần hóa hữu cơ lớp 11 (xem phụ lục 6). XÂY DỰNG CẤU TRÚC NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CỦA HỌC SINH TRONG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

Nguyên tắc xây dựng cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa. Quy trình xây dựng cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa. Cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh trong dạy học hóa học ở trường Trung học phổ thông. Các tiêu chí, biểu hiện trong năng lực thành phần của năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh trường THPT.

Mô tả những biểu hiện của năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh trong học tập môn Hóa học. XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11. Những nguyên tắc (yêu cầu) sư phạm đối với dạy học hóa học theo hướng phát triển năng lực tư duy khái quát hóa. Quy trình xây dựng bài tập phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh.

Lựa chọn và xây dựng nội dung bài tập phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh. Các dạng bài tập phát triển năng tư duy khái quát hóa cho học sinh trong chương trình hóa học hữu cơ lớp 11. MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CHO HỌC SINH. Biện pháp 1: Sử dụng bài tập trong dạng bài hình thành kiến thức mới nhằm phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh.

Biện pháp 2: Sử dụng bài tập trong dạng bài luyện tập, ôn tập nhằm phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh. Biện pháp 3: Sử dụng bài tập trong bài kiểm tra đánh giá nhằm phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh. XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TƯ DUY KHÁI QUÁT HÓA CỦA HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC. Đánh giá qua bài kiểm tra đánh giá năng lực.

Đánh giá năng lực của học sinh qua các phiếu đánh giá, bảng kiểm. Thiết kế phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực tư duy khái quát hóa thông qua sử dụng bài tập hóa học.126 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.

NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. NỘI DUNG THỰC NGHIỆM. PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm.

Tổ chức thực nghiệm sư phạm. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM. Kết quả đánh giá năng lực tư duy khái quát hóa của học sinh. Đánh giá về hệ thống bài tập tự xây dựng.143 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.147 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ.151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 PHỤ LỤC luan an NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN ÁN BT Bài tập BTTN Bài tập thực nghiệm BTHH Bài tập hóa học CTCT Công thức cấu tạo CTTQ Công thức tổng quát CTPT Công thức phân tử DH Dạy học DHHH Dạy học hóa học dd Dung dịch ĐG Đánh giá đktc Điều kiện tiêu chuẩn ĐC Đối chứng GV Giáo viên GD Giáo dục GDĐT Giáo dục và đào tạo GDTrH Giáo dục trung học HS Học sinh HT Học tập KN Kĩ năng KQH Khái quát hóa KT Kiểm tra KTĐG Kiểm tra đánh giá LTN Lớp thực nghiêm LĐC Lớp đối chứng NL Năng lực NLTDKQH Năng lực tư duy khái quát hóa tO Nhiệt độ PTN Phòng thí nghiệm luan an PTHH Phương trình hóa học PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học PL Phụ lục SBT Sách bài tập SGK Sách giáo khoa TNKQ trắc nghiệm khách quan TNTL trắc nghiệm tự luận TC Tiêu chí TD Tư duy TDKQH Tư duy khái quát hóa THPT Trung học phổ thông THCS Trung học cơ sở TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm TT Thực tiễn luan an DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.

Biểu hiện của các cấp độ tư duy theo thang nhận thức Bloom. Mô tả cụ thể về phân loại các câp độ tư duy của gs. Mục đích thầy cô sử dụng BTHH. Dạng bài tập có thể phát triển NLTDKQH cho HS.

Biện pháp có thể phát triển NLTDKQH cho HS. Nhận thức của GV về các biểu hiện NLTDKQH. Bảng kết quả về rèn luyện NLTDKQH của học sinh. Bảng mô tả cấu trúc khung NLTDKQH.

Bảng mô tả chi tiết các tiêu chí và chỉ báo mức độ của NLTDKQH của học sinh trong học tập. Tóm tắt phần nhận biết một số hợp chất hữu cơ trong phần hiđrocacbon lớp trường THPT. Phiếu đánh giá NLTDKQH thông qua 10 tiêu chí (dành cho GV và HS). Thiết kế phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực tư duy khái quát hóa thông qua sử dụng bài tập hóa học ( dành cho HS).

Tỉnh/thành phố, trường, lớp TN, lớp ĐC và GV tham gia TNSP vòng thăm dò. Tỉnh/thành phố, trường, lớp TN, lớp ĐC và GV tham gia TNSP vòng 1. Tỉnh /thành phố, trường, lớp TN, ĐC và GV tham gia TNSP vòng 2. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích qua bài kiểm tra vòng thăm dò.

Phân loại kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra vòng thăm dò. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả kiểm tra vòng thăm dò của lớp TN và lớp ĐC.136 luan an Bảng 3. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích. Kết quả 1 bài kiểm tra vòng 1.

Phân loại kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra vòng 1. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả kiểm tra vòng 1 của lớp TN và lớp ĐC. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích qua bài kiểm tra vòng 2. Kết quả 1 bài kiểm tra vòng 2.

Phân loại kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra vòng 2. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả kiểm tra vòng 2 của lớp TN và lớp ĐC. Kết quả đánh giá thông qua bảng kiểm quan sát, phiếu hỏi. Phiếu tham khảo ý kiến GV về những bài tập đã sử dụng trong luận án.

Danh sách các chuyên gia và các GV có nhiều kinh nghiệm tham gia điều tra. Ý kiến của Chuyên gia và các GV về hệ thống BT phát triển NLTDKQH cho HS.146 luan an DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1. Thang cấp độ tư duy Bloom. Thang cấp độ tư duy Boleslaw Niemierko.

Sơ đồ các dạng khái quát hóa. Quan hệ giữa hoạt động giải BTHH với phát triển TD. Cấu trúc năng lực tư duy khái quát hóa. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra vòng thăm dò.

Đồ thị phân loại kết quả học tập HS vòng thăm dò. Biểu đồ kết quả đạt được ở các tiêu chí đánh giá NLTDKQH của học sinh thực nghiệm vòng 1. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra vòng 1. Biểu đồ phân loại kết quả học tập bài kiểm tra vòng 1.

Biểu đồ kết quả đạt được ở các tiêu chí đánh giá NLTDKQH của học sinh thực nghiệm vòng 2. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra vòng 2. Biểu đồ phân loại kết quả học tập bài kiểm tra vòng 2.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Trích dẫn luận án này

Nguyễn Trí Ngẫn (2019). Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ [Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội]. LuanAn.net. https://luanan.net/giao-duc-hoc/phuong-phap-giang-day/luan-an-phat-trien-nang-luc-tu-duy-khai-quat-hoa-hoc-huu-co-lop-11

Câu hỏi thường gặp

Luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" nghiên cứu về vấn đề gì?

Luận án tiến sĩ đề xuất phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua bài tập hóa hữu cơ, nâng cao hiệu quả dạy học.

Luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" được bảo vệ tại trường nào?

Luận án này được bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Năm bảo vệ: 2019.

Luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" thuộc chuyên ngành gì?

Luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" thuộc chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học. Danh mục: Phương Pháp Giảng Dạy.

Luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" có bao nhiêu trang?

Luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" có 279 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.

Cách tải luận án "Phát triển năng lực tư duy khái quát hóa cho học sinh lớp 11 qua hóa hữu cơ" về máy như thế nào?

Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.

Luận án liên quan

Chia sẻ tài liệu: Facebook Twitter