Luận án tiến sĩ: Dạy viết văn nghị luận xã hội cho học sinh THPT theo quan điểm dạy học phân hóa - Phan Nguyễn Trà Giang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI PHAN NGUYỄN TRÀ GIANG DẠY VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HOÁ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI PHAN NGUYỄN TRÀ GIANG DẠY VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HOÁ Chuyên ngành: LL&PP Dạy học bộ môn Văn - Tiếng Việt Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN QUANG NINH 2. TRỊNH THỊ LAN HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những vấn đề được viết trong luận án là nghiên cứu của bản thân. Các số liệu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan.

Kết quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những gì đã cam đoan. Tác giả luận án Phan Nguyễn Trà Giang LỜI CẢM ƠN Trong cuộc đời đi học của tôi, quãng thời gian làm nghiên cứu sinh có lẽ là chuỗi ngày chông gai nhưng giàu ý nghĩa nhất. Thật bồi hồi khi viết những dòng cuối cùng của luận án này cũng là tròn 10 năm kể từ lúc tôi được bước chân vào nghề giáo và có ý thức sâu sắc về việc phải hoàn thành các bậc học sau đại học để đáp ứng những yêu cầu của nghề nghiệp.

Vì vậy, việc trở thành học viên rồi nghiên cứu sinh của Trường ĐHSP Hà Nội vừa là một lựa chọn tất yếu nhưng cũng vừa là một duyên may khi từ mái trường này, tôi đã được lớn lên và dần trưởng thành trên con đường nghiên cứu khoa học. Do đó, trước hết, tôi muốn dành sự tri ân đến tất cả những ai đã và đang đóng góp vào sự phát triển của lĩnh vực khoa học giáo dục nói chung và chuyên ngành LL&PPDH bộ môn Văn – Tiếng Việt nói riêng để tôi có cơ hội được học, được hiểu và biết yêu một địa hạt vốn không dễ tiếp cận. Tiếp đến, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đến hai người hướng dẫn khoa học, đồng thời cũng là hai thầy cô yêu quý của tôi: PGS.TS Nguyễn Quang Ninh và PGS.TS Trịnh Thị Lan. Thầy cô là những người đã trực tiếp giảng dạy khi tôi còn là học viên cao học, và bây giờ khi là một nghiên cứu sinh, sự định hướng, chỉ dẫn, khích lệ và đồng hành của thầy cô đã giúp tôi vượt qua những điểm mù của nhận thức và hoàn thành luận án với phiên bản tốt nhất có thể.

Cùng với đó, tôi xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô trong Khoa Ngữ văn – Trường ĐHSP Hà Nội, đặc biệt là quý thầy cô ở tổ Bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học đã nhiệt tình giảng dạy, sẵn sàng chia sẻ tri thức và kinh nghiệm cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học – Trường ĐHSP Hà Nội đã hỗ trợ và giúp đỡ tôi trong thời gian thực hiện luận án. Thêm nữa, xin được gửi vô vàn lời cảm ơn đến Ban giám hiệu, các GV và HS của một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định đã ủng hộ và tiếp sức cho tôi khi thực hiện nghiên cứu. Đồng thời, tôi vô cùng biết ơn Trường Đại học Quy Nhơn, đặc biệt là Khoa Sư phạm – nơi có quý thầy cô và các anh chị, bạn bè đồng nghiệp yêu mến đã luôn tin tưởng, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập.

Ngoài ra, in chân thành cảm ơn tất cả quý thầy cô đã từng dạy tôi qua các bậc học, các anh chị em, bạn bè trong và ngoài nước, quý vị phụ huynh và các học trò nhỏ… đã đồng cảm và cổ vũ ước mơ của tôi, chia sẻ tài liệu và sẵn sàng trao đổi cùng tôi để con đường tôi đi ngày thêm sáng tỏ. Cuối cùng và rất thiêng liêng, xin được khắc ghi công ơn của dòng họ, ông bà, cha mẹ, anh chị, các cháu, chồng và con trai yêu dấu của tôi đã luôn bên cạnh động viên, yêu thương và chấp nhận gánh vác cùng tôi những vất vả, khó khăn trong suốt quá trình làm luận án. Tôi xem đó là “của để dành” mà cuộc đời tôi may mắn có được, để rồi tôi có thêm niềm tin và động lực mà tiếp tục học nghề, làm nghề và làm người một cách tử tế. Phan Nguyễn Trà Giang MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG. DANH MỤC CÁC HÌNH ……………………………………………………… MỞ ĐẦU ……………………………………………………………………………. Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Những luận điểm khoa học được đưa ra bảo vệ.

Cấu trúc của luận án. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ DẠY VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HOÁ ……………………………………………………………… 1. Nghiên cứu về văn nghị luận và việc dạy viết văn nghị luận trong nhà trường phổ thông……………………………………………………………………………. Nghiên cứu về văn nghị luận.

Nghiên cứu về việc dạy viết văn nghị luận trong nhà trường phổ thông ……. Nghiên cứu về quan điểm dạy học phân hoá và việc vận dụng quan điểm dạy học phân hoá trong các môn học. Nghiên cứu về quan điểm dạy học phân hoá. Nghiên cứu về việc vận dụng quan điểm dạy học phân hoá trong các môn học.

Tiểu kết chương 1 ……………………………………………………………… CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ DẠY VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HOÁ…………………………………………………………… 2. Quan điểm dạy học phân hoá. Văn nghị luận xã hội. Hoạt động viết.

Hoạt động dạy viết trong nhà trường phổ thông. Hoạt động dạy viết văn nghị luận xã hội cho học sinh Trung học phổ thông theo quan điểm dạy học phân hoá. Cơ sở thực tiễn. Nội dung dạy học văn nghị luận xã hội trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông………………………………………………77 2.

Thực trạng dạy và học viết văn nghị luận xã hội theo quan điểm dạy học phân hoá ở trường Trung học phổ thông. Tiểu kết chương 2 ……………………………………………………………… CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC DẠY VIẾT VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HOÁ. Một số yêu cầu của việc dạy viết văn nghị luận xã hội cho học sinh Trung học phổ thông theo quan điểm dạy học phân hoá. Đảm bảo học sinh là chủ thể của hoạt động viết.

Đảm bảo hoạt động dạy viết gắn liền với hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Đảm bảo đáp ứng nhu cầu học tập thông qua quyền được lựa chọn của học sinh……………………………………………………………………………………. Đảm bảo kết hợp hài hoà, linh hoạt giữa dạy viết theo tiến trình và đánh giá quá trình…………………………………………………………………………………. Một số biện pháp triển khai dạy viết văn nghị luận xã hội cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm dạy học phân hoá.

Tiến hành phân hoá vi mô trước khi dạy viết văn nghị luận xã hội. Xây dựng ngân hàng đề văn nghị luận xã hội theo hướng phân hoá. Phân hoá trong từng bước của tiến trình tạo lập văn bản nghị luận xã hội ……. Phân hoá trong toàn bộ tiến trình tạo lập văn bản nghị luận xã hội…………… 3.

Định hướng đánh giá kết quả học tập của hoạt động dạy viết văn nghị luận xã hội theo quan điểm dạy học phân hoá………………………………………………. Mục đích đánh giá. Hình thức và phương pháp đánh giá tương ứng………………………………… 3. Công cụ đánh giá các sản phẩm viết.

Tiểu kết chương 3……………………………………………………………………. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm.

Nhiệm vụ thực nghiệm. Cách thức lựa chọn đối tượng, địa bàn, thời gian thực nghiệm. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm. Thời gian thực nghiệm.

Quy trình thực nghiệm. Thiết kế bài dạy thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Tiêu chí đánh giá.

Kết quả đánh giá thực nghiệm về mặt định lượng. Kết quả đánh giá thực nghiệm về mặt định tính. Kết quả nghiên cứu trường hợp điển hình. Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm.

Kết luận thực nghiệm. ……………………… Tiểu kết chương 4. 172 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt Chương trình giáo dục phổ thông : CTGDPT Dạy học : DH Dạy học phân hoá : DHPH Dạy học theo dự án : DHTDA Dạy học theo góc : DHTG Dạy học theo hợp đồng : DHTHĐ Đại học sư phạm : ĐHSP Đánh giá : ĐG Điểm trung bình : ĐTB Đối chứng : ĐC Giáo dục và Đào tạo : GD&ĐT Giáo viên : GV Hợp đồng học tập : HĐHT Học sinh : HS Học tập : HT Hùng Vương : HV Kết bài : KB Kết quả : KQ Kĩ thuật dạy học : KTDH Lê Quý Đôn : LQĐ Mở bài : MB Năng lực : NL Nghị luận văn học : NLVH Nghị luận xã hội : NLXH Nghiên cứu : NC Nhiệm vụ : NV Phong cách học tập : PCHT Phổ thông : PT Phương pháp : PP Phương pháp dạy học : PPDH Quá trình : QT Quan điểm : QĐ Quan điểm dạy học : QĐDH Sách giáo khoa : SGK Thân bài : TB Trần Cao Vân : TCV Trung học cơ sở : THCS Trung học phổ thông : THPT Thực nghiệm : TN Thành phố Hồ Chí Minh : TPHCM Think – Pair – Share (Suy nghĩ – Cặp đôi – Chia sẻ): TPS Văn bản : VB Xã hội : XH DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Đặc điểm của các kiểu bài nghị luận.

Các giai đoạn phát triển tâm lí xã hội của con người. Chiến lược dạy và học tương ứng với các loại hình trí thông minh. Bản chất các yếu tố giao tiếp của hoạt động viết. So sánh định hướng dạy viết dựa trên tiến trình và dạy viết dựa trên nội dung.

Các yếu tố chính của QT dạy viết. Thống kê bài học về văn nghị luận trong SGK Ngữ văn Cơ bản và Nâng cao. Yêu cầu cần đạt của việc dạy viết văn NLXH trong CTGDPT môn Ngữ văn 2018. Thống kê nội dung dạy viết văn NLXH trong SGK Ngữ văn 10.

Thống kê các trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định tham gia khảo sát.