Dạy học Cơ Kỹ thuật: Lý thuyết Kiến tạo trong Đào tạo GV Công nghệ - Trần Tuyến

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Trêng ®¹i häc s ph¹m hµ néi ====== o0o ====== TRẦN TUYẾN DẠY HỌC CƠ KỸ THUẬT THEO LÝ THUYẾT HỌC TẬP KIẾN TẠO TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN CÔNG NGHỆ Chuyên ngành : Lý luận và PPDH bộ môn Kỹ thuật công nghiệp Mã số : 62.11 LUËN ¸N tiÕn sÜ gi¸o dôc häc Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Thu Hà 2.TS Nguyễn Văn Bính Hà Nội - 2009 HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Xin trân trọng cảm ơn ! Tác giả Trần Tuyến LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn trân trọng tới: Quý thầy, cô hướng dẫn khoa học: 1) TS Nguyễn Thị Thu Hà 2) PGS.TS Nguyễn Văn Bính đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tác giả nhiều năm để hoàn thành luận án này.

Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Bộ môn Phương pháp dạy học - Khoa Sư phạm kỹ thuật Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Khoa Công nghệ Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương đã tạo điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Khoa Sư phạm Tự nhiên – Trường Cao đẳng Sơn La, Khoa Tự nhiên – Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Bình và các giảng viên, các lớp sinh viên đã nhiệt tình tham gia thực nghiệm sư phạm, chia sẻ kinh nghiệm dạy học giúp tác giả hoàn thiện luận án. Các cán bộ quản lý, chuyên gia, giảng viên, giáo viên một số trường đại học, cao đẳng, cùng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tác giả Trần Tuyến DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ BKBLP : Bốn khâu bản lề phẳng CĐ : Cao đẳng CĐSP : Cao đẳng sư phạm CĐSPTW : Cao đẳng Sư phạm Trung ương CKT : Cơ kỹ thuật ĐC : Đối chứng ĐH : Đại học GV : Giảng viên PPDH : Phương pháp dạy học SBVL : Sức bền vật liệu SV : Sinh viên TH : Toán học TN : Thực nghiệm TQCT : Tay quay – Con trượt VL : Vật lý MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO LÝ THUYẾT HỌC TẬP KIẾN TẠO. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu lý thuyết học tập kiến tạo. Những nghiên cứu về lý thuyết học tập kiến tạo trên thế giới. Những nghiên cứu về dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo ở Việt Nam.

Một số khái niệm cơ bản liên quan đến dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo. Học tập kiến tạo. Lý thuyết học tập kiến tạo và vận dụng. Khái quát về lý thuyết học tập kiến tạo.

Kiến tạo cơ bản. Kiến tạo xã hội. Cấu trúc của dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo. Vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo trong dạy học.

Thực trạng dạy học Cơ kỹ thuật xét theo quan điểm kiến tạo. Sinh viên học tập Cơ kỹ thuật. Giảng viên dạy học Cơ kỹ thuật.39 Kết luận chương 1.43 CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC CƠ KỸ THUẬT THEO LÝ THUYẾT HỌC TẬP KIẾN TẠO. Giới thiệu môn Cơ kỹ thuật ở trường cao đẳng sư phạm.

Mục tiêu môn học. Phân tích cấu trúc nội dung môn Cơ kỹ thuật. Nguyên tắc dạy học môn Cơ kỹ thuật theo lý thuyết học tập kiến tạo. Quy trình dạy học CKT theo lý thuyết học tập kiến tạo.

Một số biện pháp vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo trong dạy học Cơ kỹ thuật. Biện pháp 1: Dạy sinh viên các phương pháp nghiên cứu môn học. Biện pháp 2: Cấu trúc bài dạy CKT theo tư duy của nhà khoa học. Biện pháp 3: Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề.

Thiết kế minh họa bài dạy Cơ kỹ thuật theo lý thuyết học tập kiến tạo. Bài 1: Phương pháp Véc tơ. Bài 2: Cơ cấu Tay quay – Con trượt. Bài 3: Chuyển động tịnh tiến của vật rắn.100 Kết luận chương 2.107 CHƯƠNG 3: KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ.

Mục đích, nội dung, phương pháp kiểm nghiệm. Mục đích kiểm nghiệm. Nội dung kiểm nghiệm. Phương pháp kiểm nghiệm.

Thực nghiệm sư phạm. Chuẩn bị thực nghiệm. Tiến hành thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sư phạm.

Phương pháp chuyên gia.125 Kết luận chương 3.129 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.131 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.133 TÀI LIỆU THAM KHẢO.134 Phụ lục 1: Phiếu hỏi ý kiến giảng viên.143 Phụ lục 2: Phiếu lấy ý kiến sinh viên.144 Phụ lục 3: Các đề kiểm tra và đáp án.145 Phụ lục 4: Phiếu xin ý kiến chuyên gia.151 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Ý kiến của SV về sử dụng PPDH.2: Ý kiến của SV học tập CKT.3: Ý kiến của GV về sử dụng PPDH.1: Đề cương môn Cơ kỹ thuật.1: Bảng phân phối thực nghiệm.2: Bảng tần số điểm.3: Bảng tần suất điểm.4: Bảng tần suất hội tụ tiến.5: Bảng tổng hợp tính phương sai ở nhóm lớp ĐC.6: Bảng tổng hợp tính phương sai ở nhóm lớp TN.7: Bảng so sánh phương sai, phương sai hiệu chỉnh, độ lệch chuẩn hiệu chỉnh và hệ số biến thiên của nhóm lớp ĐC và TN.8: Danh sách chuyên gia.9: Kết quả xin ý kiến chuyên gia.127 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ Trang Hình 1.1: Sơ đồ quá trình đồng hóa và điều ứng trong học tập.1: Sơ đồ quy trình học tập kiến tạo CKT.1: Đồ thị tần số điểm.2: Đường tần suất của nhóm lớp ĐC và TN.3: Đường tần suất hội tụ tiến của nhóm lớp ĐC và TN. Lý do nghiên cứu đề tài 1. Quan điểm định hướng phát triển giáo dục và đào tạo của nước ta Đất nước ta đang trong thời kỳ đầu hội nhập khu vực và quốc tế trên tất cả các lĩnh vực. Để nước ta sớm trở thành nước công nghiệp thì trước hết cần nhận thấy được nguồn nhân lực mang yếu tố quyết định.

Để có được nguồn nhân lực chất lượng tốt, Đảng ta đã xác định “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 của văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI khẳng định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp. Luật giáo dục đại học 2012 cũng đã khẳng định dạy học ở các trường cao đẳng luôn phải đổi mới bắt kịp với thời đại, đào tạo “sinh viên có kiến thức chuyên môn cơ bản, kỹ năng thực hành thành thạo, hiểu biết được tác động của các nguyên lý, quy luật tự nhiên – xã hội trong thực tiễn và có khả năng giải quyết những vấn đề thông thường thuộc ngành đào tạo” [68].

Đảng và Nhà nước ta chưa bao giờ xem nhẹ, đánh giá thấp sự phát triển của giáo dục. Nhiều cơ chế, chính sách ưu tiên phát triển giáo dục và những ưu đãi trong đào tạo giáo viên, tạo điều kiện cho người dạy phát huy sáng tạo, chủ động đổi mới phương pháp, tìm những hướng đi, quan điểm phù hợp cho hoạt động dạy học. Nhà nước luôn động viên người học, tạo môi trường học tập thuận lợi để người học chủ động tiếp nhận tri thức, làm chủ quá trình nhận thức; khuyến khích đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng tiếp nhận tri thức thụ động sang chủ động, phát huy tính tích cực chủ động nhận thức của người học. Đổi mới phát triển giáo dục và đào tạo theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của người học Trong giáo dục truyền thống, người dạy là “trung tâm” của mọi hoạt động, chủ động truyền đạt kiến thức và kỹ năng đến người học.

Nhưng hiện nay Đảng và Nhà nước ta chủ trương đổi mới phát triển giáo dục và đào tạo theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học. Theo đó, giáo dục phải phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người học phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học. Đặc biệt trong đào tạo bậc đại học, cần tạo cho cho sinh viên môi trường thuận lợi để họ chủ động xây dựng kiến thức, làm chủ tri thức dựa trên những hiểu biết của bản thân. Do đó, dạy học cần chú trọng bồi dưỡng phương pháp tự học, quan tâm sự tương tác tích cực với môi trường, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động vào tình cảm, đem lại niềm vui cho người học.

Thế giới mỗi ngày một thay đổi, xã hội ngày một phát triển, khối lượng kiến thức ngày càng tăng, để việc lĩnh hội kiến thức được hiệu quả và bắt kịp với thời đại bên cạnh kiến thức thì vấn đề quan trọng là phải có phương pháp chiếm lĩnh tri thức. Do đó, dạy phương pháp chiếm lĩnh tri thức là bước quan trọng tiên quyết hiện nay; dạy người học cách giải quyết vấn đề bằng kiến tạo kiến thức để họ có kỹ năng trong cuộc sống hiện đại; cần hình thành năng lực kiến tạo tri thức khi người học còn ngồi trên ghế nhà trường. Lý thuyết học tập kiến tạo đối với đổi mới phương pháp dạy học môn học Cơ kỹ thuật Tạo môi trường học tập thích hợp để người học chủ động kiến tạo tri thức đó là tư tưởng cốt lõi của Lý thuyết học tập kiến tạo. Trong khi đó, dạy học Cơ kỹ thuật cần được đổi mới theo hướng tích cực hóa hoạt động của sinh viên.

Và thực tế cho thấy có thể vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo trong dạy học Cơ kỹ thuật góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phát triển giáo dục theo hướng hiện đại. 3 Dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo là cách tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực; người dạy không phải là người truyền đạt kiến thức có sẵn, cung cấp chân lý mà là người đảm nhiệm vai trò định hướng, đạo diễn hoặc tạo tiền đề cho người học khám phá ra chân lý, tương tác, tự tìm ra kiến thức. Thực tiễn đòi hỏi cần phải trang bị cho sinh viên sư phạm những kiến thức mới về các phương pháp dạy học, trong đó có vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo để khi ra trường họ áp dụng vào dạy học, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong trường sư phạm. Thực trạng dạy và học môn Cơ kỹ thuật cho thấy cần phải đổi mới hơn nữa phương pháp dạy học để đáp ứng sự phát triển của giáo dục trong thời đại mới.