Luận án tiến sĩ dược học: Nghiên cứu bào chế phytosome quercetin ứng dụng vào viên nang cứng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI NGUYỄN HỒNG TRANG NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ PHYTOSOME QUERCETIN ỨNG DỤNG VÀO VIÊN NANG CỨNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƢỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI NGUYỄN HỒNG TRANG NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ PHYTOSOME QUERCETIN ỨNG DỤNG VÀO VIÊN NANG CỨNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƢỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH: CÔNG NGHỆ DƯỢC PHẨM VÀ BÀO CHẾ THUỐC MÃ SỐ: 62720402 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Vũ Thị Thu Giang GS. Phạm Thị Minh Huệ HÀ NỘI, NĂM 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tác giả NCS.

Nguyễn Hồng Trang LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi luôn được sự quan tâm, hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy, cô giáo, các nhà khoa học cùng với sự động viên của bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: GS. Phạm Thị Minh Huệ PGS. Vũ Thị Thu Giang Những người thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, hết lòng giúp đỡ và trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện luận án này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy, cô giáo, các anh chị kỹ thuật viên, các anh chị học viên, các bạn sinh viên của Bộ môn Bào chế, Trường Đại học Dược Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi có thể hoàn thành luận án này. Trân trọng cảm ơn PGS. Đỗ Thị Thảo, ThS. Đỗ Thị Phương cùng các kiểm nghiệm viên của Viện Công Nghệ Sinh Học, Viện Hàn Lâm Khoa Học và Công Nghệ Việt Nam.

Lời cảm ơn tiếp theo, tôi xin gửi tới toàn thể các thầy, cô giáo, bạn bè đông nghiệp, các anh chị kỹ thuật viên của Bộ môn Bào chế - Công nghiệp Dược thuộc Khoa Dược, Trường Đại học Y Dược – Đại học Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt thời gian tôi thực hiện nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Nhà trường cùng các chuyên viên phòng Đào tạo Sau Đại học đã quan tâm và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Dược Hà Nội. Lời cảm ơn cuối cùng tôi muốn dành tặng tới những người thân trong gia đình và bạn bè đã luôn ở bên động viên, giúp đỡ để tôi có thể yên tâm học tập, nghiên cứu. Hà Nội, ngày tháng năm NCS.

Nguyễn Hồng Trang MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. Công thức hóa học. Các phương pháp định lượng quercetin. Dược động học.

Một số biện pháp cải thiện sinh khả dụng đường uống của quercetin. Tổng quan về phytosome. Thành phần cấu tạo. Phân biệt phytosome với liposome.

Ưu, nhược điểm của phytosome. Kỹ thuật bào chế phytosome. Phương pháp đánh giá một số đặc tính lý hóa của phytosome. Một số nghiên cứu về phytosome ở Việt Nam.

Ứng dụng phytosome trong lĩnh vực dược phẩm. Một số mô hình đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào gan .28 CHƢƠNG 2: NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nguyên liệu và thiết bị nghiên cứu. Thiết bị nghiên cứu.

Động vật thí nghiệm. Địa điểm thực hiện nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp bào chế phytosome quercetin.

Phương pháp bào chế viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Phương pháp đánh giá một số đặc tính lý hóa của quercetin và phytosome quercetin. Phương pháp đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng của viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Nghiên cứu độ ổn định của bột phytosome quercetin và viên nang chứa phytosome quercetin.

Phương pháp đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro của phytosome quercetin. Phương pháp đánh giá tác dụng bảo vệ gan in vivo. Phương pháp thống kê và xử lý số liệu.54 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Xây dựng/thẩm định một số phƣơng pháp đánh giá.

Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC. Phương pháp đo quang phổ hấp thụ UV-Vis. Phương pháp xác định tỷ lệ hoạt chất được phytosome hóa. Xây dựng công thức và quy trình bào chế phytosome quercetin.

Nghiên cứu bào chế phytosome quercetin. Nghiên cứu nâng quy mô bào chế phytosome quercetin lên 500 g/mẻ và dự kiến tiêu chuẩn chất lượng. Theo dõi độ ổn định của phytosome quercetin. Đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro của phytosome quercetin thông qua khả năng trung hòa gốc tự do của DPPH.

Đánh giá tác dụng bảo vệ gan trên mô hình chuột bị gây độc bằng carbon tetraclorid. Nghiên cứu bào chế viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Xây dựng công thức bào chế. Dự kiến tiêu chuẩn cơ sở của viên nang cứng chứa phytosome quercetin.

Đánh giá tác dụng bảo vệ gan in vivo của viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Theo dõi độ ổn định của viên nang chứa phytosome quercetin. Theo dõi hàm lượng .121 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. Về xây dựng công thức và quy trình bào chế phytosome quercetin.

Về phương pháp bào chế. Về công thức bào chế. Về thông số kỹ thuật trong quá trình bào chế. Về nâng cấp quy mô bào chế.

Về phương pháp đánh giá một số đặc tính của phytosome quercetin. Về theo dõi độ ổn định của bột phytosome quercetin. Về đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro của phytosome quercetin. Về đánh giá tác dụng bảo vệ gan in vivo của phytosome quercetin.

Về bào chế viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Về công thức bào chế. Về phương pháp bào chế. Về tiêu chuẩn chất lượng của viên nang chứa phytosome quercetin.

Về đánh giá tác dụng bảo vệ gan in vivo của viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Về theo dõi độ ổn định. Đóng góp mới của luận án .149 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nội dung 1 ALT Alanin amino transferase 2 AST Aspartate amino transferase Biopharmaceutics classification system (Hệ thống phân loại 3 BCS sinh dược học bào chế) 4 CCl4 Carbon tetraclorid 13 Carbon-13 nuclear magnetic resonance (Phổ cộng hưởng từ hạt 5 C - NMR nhân đồng vị 13C) 6 DĐVN Dược điển Việt Nam 7 DLS Dynamic light scattering (Phương pháp tán xạ ánh sáng động) 8 DMSO Dimethyl sulfoxyd 9 DPPH 1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl Differential scanning calorimetry (Kỹ thuật phân tích nhiệt quét 10 DSC vi sai) 11 EE Entrapment efficiency (Tỷ lệ hoạt chất được phytosome hóa) 12 ESI Electrospray ionization (Kỹ thuật ion hóa phun điện) U. Food and Drug Administration (Cơ quan quản lý thực 13 US - FDA phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ) Fourier - transform infrared spectroscopy (Phổ hồng ngoại biến 14 FTIR đổi Fourier) 15 HCl Acid hydrocloric 1 Hydro - 1 nuclear magnetic resonance (Phổ cộng hưởng từ hạt 16 H - NMR nhân đồng vị 1H) High performance liquid chromatography (Sắc ký lỏng hiệu 17 HPLC năng cao) 18 HPMC Hydroxy propyl methyl celulose Hydrogenated soy phosphatidyl cholin (Phosphatidyl cholin 19 HSPC đậu nành được hydrogen hóa) STT Ký hiệu Nội dung International union of pure and applied chemistry (Hiệp hội 20 IUPAC quốc tế về hóa học thuần túy và ứng dụng) 21 KCl Kali clorid 22 KTTP Kích thước tiểu phân 23 Log P Partition coefficient (Hệ số phân bố dầu - nước) 24 MDA Malondialdehyd 25 MS Mass spectrometry (Phổ khối) 26 NaCMC Natri carboxy methyl celulose 27 NMR Nuclear magnetic resonance (Phổ cộng hưởng từ hạt nhân) 28 PC Phosphatidyl cholin 29 PDI Polydispersity index (Chỉ số đa phân tán) 30 PL Phospholipid 31 v/ph Vòng/phút 32 RSD Relative standard deviation (Độ lệch chuẩn tương đối) 33 SD Standard deviation (Độ lệch chuẩn) 34 SEM Scanning electron microscopy (Kính hiển vi điện tử quét) 35 SKD Sinh khả dụng 36 SPC Soy phosphatidyl cholin (Phosphatidyl cholin đậu nành) 37 SSG Sodium starch glycolate (Tinh bột natri glycolat) 38 STT Số thứ tự 39 t1/2 Thời gian bán thải 40 TBA Acid thiobarbituric 41 TCA Acid tricloacetic Transmission electron microscopy (Kính hiển vi điện tử truyền 42 TEM qua) 43 USP United States Pharmacopeia (Dược điển Mỹ) 44 UV-VIS Ultraviolet - visible spectroscopy (Phổ tử ngoại - khả kiến) 45 WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) 46 XRD X - ray powder diffraction (Nhiễu xạ tia X trạng thái rắn) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Phân biệt phytosome và liposome. Một số chế phẩm viên nang chứa phytosome quercetin lưu hành trên thị trường. Ảnh hưởng của CCl4 lên một số thông số phản ánh chức năng gan. Danh mục nguyên liệu, hóa chất sử dụng.

Thiết bị sử dụng trong nghiên cứu. Thành phần viên nang cứng chứa phytosome quercetin. Tương quan giữa chỉ số nén và khả năng trơn chảy theo USP 41. Thành phần hỗn dịch quercetin và hỗn dịch phytosome quercetin.

Kết quả khảo sát tính thích hợp của hệ thống sắc ký. Kết quả khảo sát độ chính xác của phương pháp. Kết quả khảo sát độ đúng của hệ thống sắc ký. Phổ UV-Vis của quercetin và phytosome quercetin.

Kết quả khảo sát tính thích hợp của hệ thống. Kết quả khảo sát độ chính xác của phương pháp. Kết quả đánh giá độ đúng của phương pháp UV-Vis định lượng quercetin. Độ hấp thụ quang của mẫu chứa phytosome quercetin và mẫu placebo.

Độ tan của quercetin dạng tự do, dạng phytosome trong cloroform và ethyl acetat. Kết quả đánh giá tỷ lệ hoạt chất quercetin phytosome hóa khi sử dụng các dung môi khác nhau theo thời gian. Ảnh hưởng của thời gian siêu âm đến nồng độ quercetin trong ethyl acetat. Các thông số MS của mẫu phân tích.

Tỷ lệ hoạt chất phytosome hóa và độ tan trong nước của phytosome quercetin tại các thời gian phản ứng khác nhau. Kết quả khảo sát độ lặp lại của phương pháp xác định tỷ lệ hoạt chất phytosome hóa. Các thông số kỹ thuật trong quá trình bào chế phytosome quercetin. Một số đặc tính của hỗn dịch phytosome quercetin bào chế theo các phương pháp khác nhau.

Một số đặc tính của hỗn dịch phytosome quercetin bào chế theo phương pháp kết tủa trong môi trường nước. Một số đặc tính của phytosome quercetin khi tiến hành hydrat hóa từ màng film và hydrat hóa từ bột phytosome. Đặc tính của phytosome quercetin bào chế với các loại phospholipid khác nhau. Độ ổn định của phytosome quercetin bào chế với các loại phospholipid khác nhau.

Đặc tính của phytosome quercetin bào chế với tỷ lệ quercetin : HSPC (mol:mol) khác nhau .