Luận án: Vận dụng triết học Mác-Lênin về kinh tế - chính trị và hệ thống chính trị Việt Nam

Tính cấp thiết của đề tài Quan hệ giữa kinh tế và chính trị là mối quan hệ cơ bản của đời sống xã hội. Việc nhận thức và xử lý mối quan hệ này trong thực tiễn có ý nghĩa quyết định đối với sự hưng vong của nền kinh tế và chế độ chính trị - xã hội của đất nước. Do hạn chế về nhận thức, vận dụng mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị cho nên nhiều nước xã hội chủ nghĩa đã mắc phải những sai lầm trong quá trình cải tổ, đổi mới. Nước ta, trong thời kỳ đầu việc nhận thức và vận dụng mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị theo quan điểm triết học Mác - Lênin còn ở những mức độ nhất định.

Đó là một trong những nguyên nhân làm cho nền kinh tế - xã hội của đất nước rơi vào tình trạng trì trệ và khủng hoảng trước thời kỳ đổi mới. Nhận thức được những hạn chế đó, trên cơ sở tổng kết thực tiễn đất nước và nghiên cứu, nắm vững thực chất khoa học quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, Đảng ta đã đề ra đường lối đổi mới đúng đắn. Đường lối chiến lược phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là sự vận dụng sáng tạo quan điểm mácxít về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong điều kiện nước ta hiện nay. Đường lối đó đã giải phóng được mọi năng lực sản xuất, kích thích kinh tế phát triển, đảm bảo sự định hướng phát triển kinh tế theo mục tiêu chính trị mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn.

Qua hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu đáng kể. Kinh tế phát triển, chế độ chủ nghĩa xã hội được giữ vững. Tuy nhiên, công cuộc đổi mới càng đi vào chiều sâu thì càng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp cần phải nhận thức và giải quyết. Thực tiễn cho thấy, quá trình phát triển nền kinh tế ở nước ta bên cạnh những mặt tích cực còn bộc lộ những hạn chế nhất định.

Hơn nữa, việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là chưa có 4 tiền lệ trong lịch sử. Quá trình này đòi hỏi chúng ta vừa làm, vừa phải tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, nhằm tìm ra hình thức và bước đi thích hợp. Quá trình đó tất yếu đòi hỏi cần phải có vai trò to lớn của hệ thống chính trị trong định hướng mục tiêu chủ nghĩa xã hội. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, làm rõ mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, đặc biệt là tìm ra những giải pháp nâng cao vai trò của hệ thống chính trị trong lãnh đạo, quản lý, điều tiết kinh tế để vừa thúc đẩy sự phát triển kinh tế vừa đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong sự phát triển của nó là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách.

Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Vận dụng quan điểm triết học Mác – Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay” làm luận văn nghiên cứu của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài Đến nay đã có một số công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau liên quan tới luận văn: GS,TS Nguyễn Trọng Chuẩn, "Mối quan hệ biện chứng giữa đổi mới chính sách kinh tế và đổi mới chính sách xã hội", Tạp chí Triết học, số 3/1996; PGS,TS Nguyễn Chí Mỳ, "Xu hướng và các nhân tố bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế nhiều thành phần", Tạp chí Cộng sản, số 10/1997; TS Ngô Ngọc Thắng“ Vấn đề nhận thức và giải quyết mối quan hệ chính trị - kinh tế trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học số 4(167), tháng 4 năm 2005. Ngoài ra, còn có một số luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ đề cập đến các góc độ khác nhau của đề tài: "Nhân tố chủ quan với việc bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa sự phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở nước ta hiện nay", Luận văn thạc sĩ Triết học của Nguyễn Văn Ninh, Hà Nội, năm 2001; "Vai trò định hướng xã hội chủ nghĩa của Nhà nước đối với sự phát triển nền kinh tế Việt Nam hiện nay", Luận án tiến sĩ triết học của Lê Thị Hồng, Hà Nội, năm 2001. "Mối quan hệ biện chứng giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị ở nước ta hiện nay" luận án tiến sỹ triết học của Lưu Thị Bích Thu, Hà Nội năm 2001.

5 Các công trình nghiên cứu trên đề cập tương đối có hệ thống một số vấn đề về mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội, làm sáng tỏ vai trò của một số nhân tố chính trị trong việc định hướng sự phát triển của nền kinh tế đó vào việc đạt mục tiêu của chủ nghĩa xã hội (như: vai trò và nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với kinh tế thị trường; vai trò quản lý của Nhà nước đối với sự phát triển của nền kinh tế đó. Mặc dù các công trình nghiên cứu đã đề cập đến khá nhiều khía cạnh khác nhau của đề tài, song ở góc độ hẹp việc nghiên cứu vấn đề “Vận dụng quan điểm triết học Mác-Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay” chưa có tác giả nào đề cập. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu * Mục đích Trên cơ sở phân tích thực chất quan điểm triết học Mác-Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, sự vận dụng của Đảng ta trong quá trình đổi mới, từ đó đề xuất một số giải pháp có tính chất phương pháp luận nhằm tăng cường và phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong việc đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa cho sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. * Nhiệm vụ - Phân tích làm rõ quan điểm triết học Mác - Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị; biểu hiện của mối quan hệ này trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

- Làm rõ thực trạng việc phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. - Đề xuất một số giải pháp để phát huy vai trò của hệ thống chính trị nhằm đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. 6 * Đối tượng nghiên cứu Vận dụng quan điểm triết học Mác-Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở Việt Nam. * Phạm vi nghiên cứu Trong luận văn tác giả bàn về vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò quản lý của Nhà nước, vai trò phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức đoàn thể nhân dân trong phát triền nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta từ năm 1986 đến nay.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn * Cơ sở lý luận và thực tiễn Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về mối quan hệ giữa kinh tế - chính trị. Cơ sở thực tiễn của luận văn là dựa vào thực tiễn tình hình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước ta và quá trình vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở Việt Nam sau những năm đổi mới từ 1986 đến nay. Luận văn có tham khảo kết quả của nhiều công trình có liên quan. * Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp như: Phân tích và tổng hợp, lịch sử và lôgíc, trừu tượng hoá và khái quát hoá, tiếp cận hệ thống cấu trúc, nghiên cứu tài liệu, phương pháp chuyên gia… 5.

Ý nghĩa của luận văn Luận văn góp một phần nhỏ vào việc làm rõ quan điểm triết học Mác- Lênin và sự vận dụng của Đảng ta về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị. Là cơ sở để nâng cao nhận thức trong quá trình học tập và công tác, cũng như trong vận dụng nhằm phát huy vai trò của hệ thống chính trị để định hướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Góp phần quán triệt quan điểm 7 và đường lối của Đảng ta trong quá trình đẩy mạnh toàn diện sự nghiệp đổi mới. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương, 4 tiết.

Chương 1 QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VÀ NHỮNG YÊU CẦU PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRONG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Quan điểm triết học Mác-Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị 1. Quan điểm của Mác-Ănghen về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị Kinh tế là một khái niệm được hiểu theo nhiều góc độ. Ngày nay, khái niệm kinh tế được hiểu theo hai nghĩa cơ bản.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử tiếp cận khái niệm kinh tế theo nghĩa rộng của nó, đây là các phương diện cơ bản của đời sống kinh tế xã hội, là cơ sở kinh tế; qui luật kinh tế; lợi ích kinh tế .v…Trong đó lợi ích kinh tế được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu của mọi hoạt động cải biến xã hội. Kinh tế hiểu theo nghĩa hẹp là tổng thể các quan hệ sản xuất nhất định trong lịch sử phù hợp với mỗi trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất, là hoạt động tạo ra của cải vật chất, là lĩnh vực liên quan tới lợi ích vật chất. Như vậy nói đến kinh tế là nói đến điều kiện vật chất của đời sống xã hội, hay nói cách khác, đó là phương tiện để con người tồn tại.