Luận án: Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2010-2020)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN THỊ THU HIỀN ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ TỪ NĂM 2010 ĐẾN NĂM 2020 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HÀ NỘI, 2026 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN THỊ THU HIỀN ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ TỪ NĂM 2010 ĐẾN NĂM 2020 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 9229015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS NGUYỄN MẠNH HÀ TS. NGUYỄN THỊ HẢO HÀ NỘI, 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết qủa nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Thu Hiền MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề luận án tiếp tục tập trung nghiên cứu.

29 Chương 2: ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ (2010 - 2015). Các yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh trong xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2010 - 2015). Sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (2010 - 2015).

53 Chương 3: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH (2015 - 2020). Những yếu tố mới và chủ trương của Đảng về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2015 - 2020). Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh chỉ đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2015 - 2020).

95 Chương 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Nhận xét quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2010 - 2020). Kinh nghiệm từ thực tiễn quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2010 - 2020). 177 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

180 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 200 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Stt Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1 HTCT Hệ thống chính trị 2 HĐND Hội đồng nhân dân 3 MTTQ Mặt trận Tổ quốc 4 QCDC Quy chế dân chủ 5 TCCSĐ Tổ chức cơ sở đảng 6 TTHC Thủ tục hành chính 7 UBND Uỷ ban nhân dân 8 XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1: So sánh kết quả đánh giá chất lượng tổ chức cơ sở đảng tại xã, phường, thị trấn năm 2020. So sánh kết quả đánh giá xếp loại đảng viên tại xã, phường, thị trấn năm 2020. So sánh kết quả đánh giá chất lượng đội ngũ cán bộ tại xã, phường, thị trấn năm 2020.

Lý do chọn đề tài Việc tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị (HTCT) theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đặc biệt, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và cơ sở) chính thức được triển khai, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tổ chức và vận hành HTCT. Theo đó, cấp cơ sở trở thành cấp cuối cùng trong hệ thống chính trị ba cấp (Trung ương, tỉnh, cơ sở), trực tiếp gánh vác vai trò tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong đời sống xã hội. Sự thay đổi này càng khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của hệ thống chính trị ở cơ sở, nơi gần dân, sát dân nhất, nơi trực tiếp phản ánh hiệu quả lãnh đạo của Đảng và năng lực quản lý của chính quyền.

Trong bối cảnh mới, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh không chỉ là yêu cầu mang tính tổ chức bộ máy, mà trở thành vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với việc giữ vững ổn định chính trị - xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa, nâng cao đời sống nhân dân, đồng thời củng cố quốc phòng, an ninh ngay từ nền tảng cơ sở. Đây là yêu cầu cấp thiết, mang tính chiến lược, lâu dài đối với sự phát triển bền vững của đất nước nói chung và các địa phương nói riêng. Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Đảng đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng nhằm đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở. Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 5, khóa IX (18/3/2002) về “Đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cơ sở xã, phường, thị trấn” đã xác lập những quan điểm nền tảng về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức trong HTCT cơ sở, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng phục vụ nhân dân, sát dân, được nhân dân tin cậy.

Tiếp đó, Kết luận số 64-KL/TW ngày 28/5/2013 của Hội nghị Trung ương 7, khóa XI “tiếp tục khẳng định mục tiêu đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở”, gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ, 2 công chức đủ phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đặc biệt, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị Trung ương 6, khóa XII về “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy và hành động của toàn Đảng đối với công tác tổ chức bộ máy. Nghị quyết xác định rõ yêu cầu đổi mới HTCT bắt đầu từ cơ sở, khắc phục tình trạng cồng kềnh, chồng chéo chức năng, nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức cơ sở đảng, chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội. Quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Đảng, tỉnh Quảng Ninh đã sớm khẳng định vai trò là một trong những địa phương đi đầu trong đổi mới tổ chức và hoạt động của HTCT, đặc biệt ở cấp cơ sở.

Thực tiễn triển khai với nhiều mô hình sáng tạo, cách làm hiệu quả không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của HTCT ở địa phương mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng để Trung ương nghiên cứu, tổng kết và ban hành Nghị quyết số 18- NQ/TW ngày 25/10/2017. Tuy nhiên, trong bối cảnh Quảng Ninh chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh với cơ cấu kinh tế dịch vụ - công nghiệp hiện đại, tốc độ đô thị hóa và hội nhập quốc tế nhanh, yêu cầu đối với năng lực quản trị địa phương ngày càng cao, HTCT ở cơ sở bộc lộ những hạn chế như: Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của một số tổ chức cơ sở đảng chưa theo kịp yêu cầu tình hình mới; hiệu lực; hiệu quả quản lý của chính quyền cơ sở trên một số lĩnh vực còn bất cập; trình độ, năng lực của một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện mô hình tổ chức và phương thức lãnh đạo xây dựng HTCT ở cơ sở. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước, việc tổng kết một cách hệ thống, khoa học quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng HTCT ở cơ sở trong giai đoạn 2010 - 2020, một giai đoạn có nhiều đổi mới mạnh mẽ, mang tính đột phá và có giá trị tham khảo thực tiễn cao là đặc biệt cần thiết.

Đây cũng là nội dung đến nay chưa được nghiên cứu, tổng kết nhiều. Việc nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh, mà còn cung cấp luận cứ 3 khoa học phục vụ việc tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HTCT ở cơ sở trong điều kiện mới. Đây cũng là nội dung chưa được nghiên cứu, tổng kết nhiều nên không có sự trùng lặp về nội dung. Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 2010 đến năm 2020” làm luận án Tiến sĩ Lịch sử Đảng.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Luận án nghiên cứu, làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 2010 đến năm 2020. Từ đó, đưa ra một số nhận xét về ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân, đúc rút một số kinh nghiệm có giá trị tham khảo, vận dụng vào xây dựng HTCT ở cơ sở trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến nội dung luận án; - Phân tích những yếu tố tác động đến quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng, củng cố HTCT ở cơ sở từ 2010 đến năm 2020; - Phân tích, làm rõ chủ trương, quá trình chỉ đạo thực hiện xây dựng HTCT ở cơ sở của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh qua 2 giai đoạn: 2010 - 2015 và 2015 - 2020.

- Nhận xét, đánh giá những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đúc rút một số kinh nghiệm chủ yếu của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh trong quá trình lãnh đạo xây dựng HTCT ở cơ sở. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 2010 đến năm 2020.