Luận án Tiến sĩ: Vai trò TCTXH cấp xã xây dựng NTM Việt Nam - Nguyễn Văn Tặng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN TẶNG VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CẤP XÃ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI – NĂM 2021 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN TẶNG VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CẤP XÃ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC&CNDVLS Mã số: 9229002 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS,TS Ngô Ngọc Thắng 2. Vũ Văn Hậu HÀ NỘI – NĂM 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, nội dung nghiên cứu của luận án là trung thực, các số liệu, tài liệu sử dụng trong luận án được trích dẫn có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng. Tác giả luận án Nguyễn Văn Tặng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án. Những kết quả luận án kế thừa và vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI.

Khái quát về vị trí, vai trò, đặc điểm và tính chất của các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị nước ta. Nông thôn mới và vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới. Lịch sử, kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. THỰC TRẠNG VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CẤP XÃ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI.

Các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới. Vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới. Một số vấn đề đặt ra đối với việc phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI CẤP XÃ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI GIAI ĐOẠN 2021-2025.

Phương hướng phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025. Một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025. 145 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 Hội nghị lần Bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X nêu rõ “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường” [25].

Xây dựng nông thôn mới không chỉ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị mà còn là trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của người dân, đòi hỏi nông dân phải tích cực, chủ động tham gia với vai trò là chủ thể của quá trình xây dựng nông thôn mới. Với sự chung sức, chung lòng, nhân dân cả nước đã cùng “dồn sức” xây dựng nông thôn mới. Bộ mặt của nông thôn Việt Nam đã thay đổi toàn diện. Tính đến tháng 10/2019, cả nước đã có 4.665 xã (52,4%) đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, hoàn thành vượt 2,4% so với mục tiêu 10 năm (2010-2020) của Đảng, Quốc hội và Chính phủ giao.

Trong đó, vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 84,86%, miền núi phía Bắc đạt 28,6%, đã hoàn thành vượt mục tiêu 5 năm (2016-2020). Có được kết quả này, phải kể đến sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, trong đó các tổ chức chính trị - xã hội từ Trung ương đến cơ sở, đã phát huy tốt vai trò của mình trong các hoạt động: Giám sát, phản biện xã hội đối với chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và địa phương về xây dựng nông thôn mới; quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn; tuyên truyền, vận động nhân dân xây dựng nông thôn mới; huy động các nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội; hỗ trợ phát triển kinh tế, tổ chức mô hình sản xuất; xây dựng cơ sở văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường; bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn xã hội nông thôn. Tuy nhiên, xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010- 2020, hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã chưa thực sự mang lại hiệu quả cao, vẫn còn mang tính hình thức chạy theo phong trào, chưa đáp ứng được kỳ vọng như mong đợi của người dân, trong hoạt động của mình đôi khi còn có tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào sự phân công của chính quyền; xu hướng hành chính hoá về mặt tổ chức và hoạt động còn diễn ra, do đó khả năng thu hút, tập hợp hội viên và người dân tham gia còn hạn chế. Hoạt động của các tổ chức 1 chính trị - xã hội cấp xã trong quá trình xây dựng nông thôn mới chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền, vận động là chủ yếu.

Nội dung và phương thức hoạt động đôi khi còn chưa thực sự gắn với nội dung tiêu chí về xã nông thôn mới và điều kiện cụ thể ở từng địa phương. Một bộ phận cán bộ công tác trong các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã cũng như hội viên và người dân nông thôn còn chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của của mình trong xây dựng nông thôn mới. Ở nông thôn hiện nay, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động chưa thực sự rõ ràng; nông nghiệp chưa phát triển quy mô, sức cạnh tranh thấp; thiếu quy hoạch, định hướng phát triển sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; kết cấu hạ tầng yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm. Đời sống vật chất cũng như tinh thần của hội viên và người dân nông thôn còn thấp, chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn với nông thôn, giữa nông thôn với thành thị còn lớn phát sinh nhiều vấn đề xã hội phức tạp.

Để khắc phục những tồn tại này, cả hệ thống chính trị phải vào cuộc, trong đó chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã là một bộ phận gần dân nhất, cần phát huy tốt vai trò hoạt động của mình hơn nữa. Trong xây dựng nông thôn mới, tùy theo mục đích, nội dung, quy mô, nguồn lực và hoạt động theo vùng, khu vực khác nhau, mà mỗi tổ chức chính trị - xã hội cấp xã có những đóng góp cụ thể nhất định vào thành quả xây dựng nông thôn mới ở mức độ khác nhau. Trong chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020, đã đặt ra toàn diện các tiêu chí về quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường và hệ thống chính trị. Trong đó, có một số tiêu chí quan trọng trên thực tế những năm gần đây các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã đã tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt và đạt được những kết quả nhất định, hoàn thành sớm trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Tuy nhiên, vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã đã được phát huy ở nhóm nội dung nào trong bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới, kỳ vọng mà người dân nông thôn mong đợi ở các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã là gì. Xây dựng nông thôn mới là xây dựng xã hội nông thôn mới khác về chất so với xã hội nông thôn. Đó chính là quá trình vận động, phát triển của xã hội nông thôn, nông thôn từ truyền thống sang nông thôn hiện đại, thay đổi như thế nào về mặt cấu trúc từ ý thức xã hội đến tồn tại xã hội, từ cơ sở hạ tầng đến kiến trúc thượng tầng. Sự thay đổi đó có vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, nhất là các tổ chức chính trị - xã hội 2 cấp xã.

Trong hệ thống chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội với tư cách là một bộ phận cấu thành kiến trúc thượng tầng, vai trò hoạt động của nó được thể hiện như thế nào, thông qua khảo sát 5 nội dung và tiêu chí của chương trình xây dựng nông thôn mới. Đây là những vấn đề đặt ra cần phải giải quyết trên cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn trong xây dựng nông thôn mới. Hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã luôn theo kế hoạch của chính quyền xã và chịu sự lãnh đạo của tổ chức Đảng, với những hình thức cũng như phạm vi hoạt động của mình ngày càng được khẳng định trong việc góp phần quan trọng trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Mặc dù vậy, việc nghiên cứu vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới chưa được quan tâm đúng mức.

Vai trò trong việc triển khai 5 nhóm nội dung và 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới như thế nào, trong khi đó chức năng chủ yếu của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã là đại diện, bảo vệ lợi ích cho hội viên, đoàn viên; chức năng vận động, tuyên truyền; chức năng giám sát xã hội. Mặt khác, còn ít các nghiên cứu đánh giá đúng vai trò, cũng như những đóng góp to lớn của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã hiện nay, đặc biệt là việc đánh giá, phân tích thực trạng, đề xuất phương hướng và đưa ra giải pháp nhằm phát huy tốt vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã trong xây dựng nông thôn mới.