Luận án tiến sĩ: Vai trò nhà nước phát huy tính tích cực người lao động công nghiệp Việt Nam

§¹i häc Quèc gia Hµ Néi g Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n ----------------------------- Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n ----------***---------- nguyÔn thÞ xu©n NguyÔn ThÞ Xu©n Vai trß cña nhµ n-íc §èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ë ViÖt Nam hiÖn nay LuËn ¸n tiÕn sÜ triÕt häc Hµ Néi - 2012 1 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n -------------------------- Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n ----------***---------- nguyÔn thÞ xu©n NguyÔn ThÞ Xu©n Vai trß cña nhµ n-íc §èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ë ViÖt Nam hiÖn nay Chuyªn ngµnh: Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö M· sè : 62.05 LuËn ¸n tiÕn sÜ triÕt häc Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: 1. TS TrÇn Phóc Th¨ng 2. TS D-¬ng V¨n Duyªn Hµ Néi - 2012 Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n ----------*---------- 2 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong luËn ¸n lµ trung thùc, cã nguån gèc, xuÊt xø râ rµng.

T¸c gi¶ luËn ¸n NguyÔn ThÞ Xu©n 3 Danh môc ch÷ viÕt t¾t Ch÷ viÕt ®Çy ®ñ Ch÷ viÕt t¾t 1. Ban chÊp hµnh Trung -¬ng BCHTW 2. Chñ nghÜa céng s¶n CNCS 3. Chñ nghÜa t- b¶n CNTB 4.

Chñ nghÜa x· héi CNXH 5. ChÝnh trÞ quèc gia CTQG 6. Doanh nghiÖp nhµ n-íc DNNN 7. Kinh tÕ thÞ tr-êng KTTT 8.

Lùc l-îng s¶n xuÊt LLSX 9. Nguån nh©n lùc NNL 10.Nhµ xuÊt b¶n NXB 11.Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt PTSX 12.Quan hÖ s¶n xuÊt QHSX 13.T- b¶n chñ nghÜa TBCN 14.X· héi chñ nghÜa XHCN 4 Môc lôc Trang Trang phô b×a Lêi cam ®oan Danh môc ch÷ viÕt t¾t Môc lôc më ®Çu 1 Ch-¬ng 1: Lý luËn chung vÒ vai trß cña nhµ n-íc ®èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp 12 1.1 Ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp vµ tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp 12 1.2 Vai trß cña nhµ n-íc ®èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp 43 KÕt luËn ch-¬ng 1 65 Ch-¬ng 2: Thùc tr¹ng vai trß cña nhµ n-íc ®èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ë ViÖt Nam hiÖn nay vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra 67 2.1 Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn vai trß cña nhµ n-íc trong viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp n-íc ta hiÖn nay 67 2.2 Nh÷ng thµnh tùu vµ h¹n chÕ cña nhµ n-íc trong viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ViÖt Nam hiÖn nay 95 2.3 Nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra vÒ vai trß cña nhµ n-íc ®èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ViÖt Nam 120 KÕt luËn ch-¬ng 2 130 Ch-¬ng 3: Quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p n©ng cao vai trß cña nhµ n-íc ®èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ViÖt Nam 132 3.1 Quan ®iÓm c¬ b¶n vÒ n©ng cao vai trß cña nhµ n-íc trong viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ViÖt Nam 132 3.2 C¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ sù t¸c ®éng cña nhµ n-íc trong viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ViÖt Nam 151 KÕt luËn ch-¬ng 3 184 kÕt luËn 185 Nh÷ng c«ng tr×nh khoa häc cña t¸c gi¶ ®· c«ng bè liªn quan ®Õn luËn ¸n 188 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 189 5 më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi §-êng lèi ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ®Þnh h-íng XHCN, më cöa héi nhËp quèc tÕ vµ chñ tr-¬ng ®Èy m¹nh CNH, H§H g¾n víi ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc ®· gi¶i phãng, kh¬i dËy vµ ph¸t huy biÕt bao tiÒm n¨ng, trong ®ã cã tiÒm n¨ng con ng-êi cho ph¸t triÓn ®Êt n-íc. Cïng víi viÖc chñ ®éng, tÝch cùc, s¸ng t¹o cña ng-êi lao ®éng v-¬n lªn thÝch øng víi c¬ chÕ thÞ tr-êng, më cöa, héi nhËp, vai trß cña Nhµ n-íc còng ®-îc kh¼ng ®Þnh vµ ph¸t huy, nhÊt lµ trong viÖc kh¬i dËy vµ ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña con ng-êi ViÖt Nam, trong ®ã cã ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp.

ChÝnh v× vËy, c«ng cuéc ®æi míi v× d©n giµu, n-íc m¹nh, d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh ®· lu«n t¹o ra ®éng lùc m¹nh mÏ vµ thu ®-îc nh÷ng thµnh tùu to lín, cã ý nghÜa lÞch sö. Trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi hiÖn nay, c«ng nghiÖp cã vai trß quan träng trong giai ®o¹n thùc hiÖn CNH, H§H. ChiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi 10 n¨m 2001 - 2010 nh»m: “§-a ®Êt n-íc ta ra khái t×nh tr¹ng kÐm ph¸t triÓn, n©ng cao râ rÖt ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña nh©n d©n, t¹o nÒn t¶ng ®Ó ®Õn n¨m 2020 n-íc ta c¬ b¶n trë thµnh mét n-íc c«ng nghiÖp theo h-íng hiÖn ®¹i. Nguån lùc con ng-êi, n¨ng lùc khoa häc vµ c«ng nghÖ, kÕt cÊu h¹ tÇng, tiÒm lùc kinh tÕ, quèc phßng, an ninh ®-îc t¨ng c-êng, thÓ chÕ kinh tÕ thÞ tr-êng ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa ®-îc h×nh thµnh vÒ c¬ b¶n, vÞ thÕ cña n-íc ta trªn tr-êng quèc tÕ ®-îc n©ng cao” [28, tr.

ChiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi 2011- 2020 nªu quan ®iÓm “ph¸t huy tèi ®a nh©n tè con ng-êi, coi con ng-êi lµ chñ thÓ, nguån lùc chñ yÕu vµ lµ môc tiªu cña sù ph¸t triÓn” [34, tr. C«ng nghiÖp hiÖn ®¹i cã yªu cÇu cao vÒ tæ chøc, kØ luËt, th¸i ®é, t¸c phong lµm viÖc cña chñ thÓ trùc tiÕp vËn hµnh. Lîi thÕ c¹nh tranh cña mét ngµnh c«ng nghiÖp lµ “kh¶ n¨ng s¸ng t¹o vµ ®æi míi cña ngµnh ®ã” [24, tr. Theo quan niÖm nµy, ngµnh nµo cã kh¶ n¨ng ®æi míi vµ s¸ng t¹o lín th× ngµnh ®ã cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh cao.

H¬n n÷a, ®Ó cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh cao, c¸c ngµnh kh«ng chØ cÇn nh÷ng nguån lùc ph¸t triÓn cã tÝnh chÊt truyÒn thèng nh- nguån ®Êt ®ai s½n cã, NNL mµ ph¶i lµ nh÷ng nguån lùc tiªn tiÕn vµ tinh 1 hoa nh- ®éi ngò c¸c nhµ khoa häc vµ c«ng nh©n cã tay nghÒ kÜ thuËt cao, còng nh- sù ph©n bè hîp lý c¸c nguån lùc vµo c¸c ngµnh. Nguån lao ®éng tinh hoa kh«ng ph¶i cã s½n mµ ph¶i ®-îc x©y dùng th«ng qua hÖ thèng ®µo t¹o ®¹t tr×nh ®é ph¸t triÓn vµ cã chÊt l-îng cao. Thùc tiÔn CNH, H§H trong nh÷ng n¨m võa qua, cã hµng lo¹t nh÷ng vÊn ®Ò x· héi ®ang n¶y sinh. T¹i sao sau bao nhiªu n¨m c«ng nghiÖp hãa mµ l-îng lao ®éng c«ng nghiÖp cña n-íc ta vÉn chiÕm mét tØ lÖ nhá bÐ trong c¬ cÊu lao ®éng cña c¶ n-íc? T¹i sao khi lµn sãng ®Çu t- n-íc ngoµi å ¹t ®æ vµo ViÖt Nam th× vÊn ®Ò næi bËt l¹i lµ hiÖn t-îng thiÕu lao ®éng trÇm träng, kÓ c¶ nhãm lao ®éng kü thuËt phæ th«ng? T¹i sao hµng v¹n c«ng nh©n ®· rêi bá lao ®éng c«ng nghiÖp sang nh÷ng lÜnh vùc kh¸c mµ phÇn nhiÒu lµ trë l¹i lao ®éng n«ng nghiÖp cã tr×nh ®é thÊp h¬n tr×nh ®é lao ®éng c«ng nghiÖp? HiÖn t-îng ®×nh c«ng cña c«ng nh©n cã xu h-íng gia t¨ng.

Nh÷ng bøc xóc vÒ lao ®éng, viÖc lµm chËm ®-îc gi¶i quyÕt. N¨ng lùc lµm chñ, ý thøc gi¸c ngé chÝnh trÞ, kû luËt lao ®éng cña c«ng nh©n cã dÊu hiÖu suy gi¶m… §iÒu nµy thÓ hiÖn tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp bÞ h¹n chÕ, lµm triÖt tiªu ®éng lùc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. Trong ®iÒu kiÖn KTTT, nhu cÇu cña con ng-êi kh«ng ngõng t¨ng lªn, nhiÒu vÊn ®Ò x· héi bøc xóc n¶y sinh tõ sù ph¸t triÓn kinh tÕ ®ßi hái ph¶i cã sù can thiÖp cña Nhµ n-íc. Nhu cÇu t¨ng tr-ëng cña nÒn kinh tÕ ph¶i ®-îc gi¶i quyÕt trong t-¬ng quan víi c¸c nhu cÇu cña c«ng b»ng x· héi.

Ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i g¾n víi ph¸t triÓn con ng-êi, Nhµ n-íc cã vai trß cùc k× quan träng trong qu¸ tr×nh g¾n kÕt ®µo t¹o, sö dông, viÖc lµm t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ng-êi lao ®éng ph¸t triÓn n¨ng lùc cña m×nh… Tr-íc yªu cÇu ph¸t triÓn m¹nh mÏ nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ®Þnh h-íng XHCN, ®Èy m¹nh CNH, H§H g¾n víi ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸ vµ héi nhËp s©u réng vµo nÒn kinh tÕ quèc tÕ, ®Ó tiÕp tôc kh¬i dËy vµ ph¸t huy vai trß tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp, ®ßi hái vai trß cña Nhµ n-íc ph¶i ®-îc ®Ò cao h¬n n÷a kh«ng chØ trong viÖc qu¶n lý nguån nh©n lùc theo ph¸p luËt, mµ quan träng h¬n lµ t¹o c¬ chÕ, chÝnh s¸ch ®Ó ph¸t triÓn c«ng nghiÖp theo h-íng hiÖn ®¹i ho¸ vµ ch¨m lo ngµy mét tèt h¬n ®êi sèng vËt chÊt, tinh thÇn cho ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp. 2 CNH, H§H, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®ßi hái x©y dùng nÒn kinh tÕ ®éc lËp tù chñ vµ qu¸ tr×nh x©y dùng Nhµ n-íc ph¸p quyÒn XHCN cña d©n, do d©n vµ v× d©n tÊt yÕu ph¶i ph¸t huy h¬n n÷a vai trß cña Nhµ n-íc, vai trß cña c«ng d©n trong x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. §Ó ®¹t ®-îc môc tiªu ®Õn n¨m 2020 n-íc ta c¬ b¶n trë thµnh mét n-íc c«ng nghiÖp theo h-íng hiÖn ®¹i, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cña n-íc ta trong bèi c¶nh héi nhËp quèc tÕ. Trªn c¬ së t- duy míi, cÇn thiÕt nghiªn cøu mét c¸ch cã hÖ thèng vÒ vai trß cña Nhµ n-íc trong viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ë n-íc ta ®Ó tõ ®ã h×nh thµnh nh÷ng chñ tr-¬ng, chÝnh s¸ch ®óng, hîp lßng ng-êi gãp phÇn t¹o ®éng lùc cho c«ng cuéc ®æi míi, më cöa héi nhËp quèc tÕ.

Do vËy, t«i chän vấn đề: “Vai trß cña Nhµ n-íc ®èi víi viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña ng-êi lao ®éng c«ng nghiÖp ë ViÖt Nam hiÖn nay” lµm ®Ò tµi luËn ¸n TiÕn sÜ cña m×nh. T×nh h×nh nghiªn cøu cña ®Ò tµi Thêi gian qua, vÊn ®Ò vai trß cña nhµ n-íc trong ph¸t triÓn kinh tÕ vµ ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña con ng-êi ®· ®-îc rÊt nhiÒu ng-êi quan t©m, nhiÒu bµi viÕt trong vµ ngoµi n-íc bµn ®Õn. C¸c bµi viÕt cã thÓ ®Ò cËp c¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch cña nhµ n-íc trong viÖc t¹o ®éng lùc cho ng-êi lao ®éng nh-: §¶m b¶o lîi Ých chÝnh ®¸ng cho ng-êi lao ®éng, vai trß cña ®µo t¹o nghÒ, vai trß cña chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch x· héi.