Quyền giám sát của công dân ở việt nam hiện nay

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LƯƠNG VĂN LIỆU QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành : Luật hiến pháp và luật hành chính Mã số : 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. PHAN TRUNG LÝ HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và chính xác. Các kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Lương Văn Liệu i MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các nghiên cứu trong nước và nước ngoài về quyền giám sát của công dân 7 1. Đánh giá về tình hình nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và hướng tiếp cận của luận án. 26 Tiểu kết Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN. Khái niệm, đặc điểm, vai trò và các mối quan hệ quyền giám sát của công dân.

Đối tượng và nội dung quyền giám sát của công dân. Các điều kiện bảo đảm thực thi quyền giám sát của công dân. 58 Tiểu kết Chương 2. THỰC TRẠNG QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Pháp luật về quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay. Thực trạng thực thi quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay. Đánh giá chung thực trạng quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay. 106 Tiểu kết Chương 3.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm về bảo đảm quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay116 4. Giải pháp bảo đảm quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay. 120 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4.

146 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 147 ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CB,CC Cán bộ, công chức HCC Hành chính công HCNN Hành chính nhà nước HĐND Hội đồng nhân dân MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam NXB Nhà xuất bản PAPI Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam PCTN Phòng, chống tham nhũng QGSCCD Quyền giám sát của công dân VBQPPL Văn bản quy phạm pháp luật UBND Uỷ ban nhân dân iii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 1 Bảng 3. Tình hình tiếp cận thông tin của công dân trong 85 mối quan hệ với công khai, minh bạch của chính quyền DANH MỤC BIỂU ĐỒ STT Tên biểu đồ Trang 1 Biểu đồ 3. Nhận xét, đánh giá của của công dân về công khai, minh bạch của chính quyền địa phương trong 89 một số lĩnh trong một số lĩnh vực quan trọng giai đoạn 2014-2022 2 Biểu đồ 3.Sự tham gia của người dân ở cơ sở giai đoạn 96 2014-2022 3 Biểu đồ 3.Tình hình khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan HCNN giai đoạn 2014- 105 2022 iv MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Quyền lực nhà nước và kiểm soát quyền lực nhà nước là vấn đề được quan tâm trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại. Trong xã hội hiện đại, nhà nước do nhân dân thiết lập và trao quyền, nghĩa là quyền lực nhân dân trở thành quyền lực nhà nước. Quyền lực nhà nước có khả năng bắt buộc công dân phải phục tùng ý chí của nhà nước, điều này dễ tạo ra xu hướng lạm quyền. Vì vậy, phải kiểm soát quyền lực nhà nước để tránh lạm quyền, lộng quyền, bảo đảm quyền lực nhà nước sử dụng đúng mục đích, bảo đảm tự do, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân cũng như hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Với tư cách là chủ thể quyền lực nhà nước, công dân có quyền giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định: “Nhà nước phục vụ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhân dân, thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị (…) xâm phạm quyền dân chủ của công dân” [28]. Thể chế hoá quan điểm trên, Hiến pháp năm 2013 đã làm nên cuộc cách mạng khi lần đầu tiên, chế định quyền con người, quyền công dân được trang trọng đưa lên Chương 2, quyền làm chủ của công dân được tiếp tục khẳng định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ” (Điều 2), “Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức (CB,CC), viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân” (Điều 8). Khẳng định được vị thế của mình, quyền giám sát của công dân (QGSCCD) trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến cả về “lượng” và về “chất”, “ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân, năng lực làm chủ, tham gia quản lý xã hội của nhân dân, ý thức về dân chủ trong xã hội được nâng lên” [29].

Hệ thống pháp luật về QGSCCD được quan tâm xây dựng, đồng bộ hơn, sát với thực tiễn đời sống kinh tế xã hội; nhận thức, thái độ của cả hệ thống chính trị nói chung và công dân nói riêng về QGSCCD tăng lên đáng kể; số lượng, chất lượng kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo của công dân, cử tri tăng lên về số 1 lượng, thể hiện sự quan tâm, tính tích cực chính trị của công dân đối với công việc của nhà nước, địa phương và xã hội; các cơ quan nhà nước, đội ngũ CB,CC ngày càng hoàn thiện về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình đã có những chuyển biến theo hướng tích cực. Mặc dù có những bước tiến bộ, thay đổi so với trước đây, nhưng nhìn nhận một cách khách quan, QGSCCD ở nước ta hiện nay còn nhiều hạn chế, bất cập, vướng mắc cả về quan điểm, nhận thức, pháp luật và tổ chức bảo đảm thực hiện trên thực tế. Nhận thức về dân chủ, QGSCCD trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và công dân còn hạn chế, chưa đồng đều; tình trạng tách rời, thậm chí đối lập giữa dân chủ và kỷ cương, pháp luật còn tồn tại ở nhiều nơi; QGSCCD ở nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực còn bị vi phạm. Nội hàm QGSCCD chưa được minh định một cách thực sự rõ ràng; những vấn đề được công khai và những tài liệu, thông tin thuộc bí mật nhà nước chưa phân định cụ thể nên dễ dẫn đến cản trở việc giám sát, tiếp cận thông tin của công dân.

Đối tượng giám sát đã được đề cập nhưng người dân không dễ tiếp cận, dễ nhầm lẫn và khó thực hiện. Pháp luật về QGSCCD đối với các cơ quan nhà nước trong khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, tiếp cận thông tin, nhất là giám sát các dự án đầu tư, tài sản cán bộ, bổ nhiệm cán bộ, PCTN còn nhiều bất cập, lạc hậu, khó thực hiện trên thực tế. Mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân, thái độ, trách nhiệm của CB,CC đối với người dân trên thực tế chưa bảo đảm trong một xã hội dân chủ. Tiếng nói, nguyện vọng, kiến nghị, phản ánh của người dân trong một số trường hợp chưa thực sự được quan tâm, xử lý chậm, trách nhiệm chưa rõ ràng nên mang tính hình thức cao, khiến cho một bộ phận công dân chưa thực sự tâm huyết với các vấn đề chung của xã hội; xuất hiện tâm lý dao động, giảm lòng tin vào pháp luật và Nhà nước.

Trong bối cảnh như vậy, việc phát huy QGSCCD đối với việc thực hiện quyền lực nhà nước cần được nghiên cứu, hoàn thiện từ quyết tâm chính trị, thể chế đến tổ chức thực hiện và dỡ bỏ các trở ngại trên thực tiễn, nhất là trong giai đoạn đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền, xây dựng nhà nước kiến tạo, liêm chính, hội nhập quốc tế; góp phần đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, PCTN, đảm bảo vị thế công dân trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước. Đó cũng chính là lý do nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài: “Quyền giám sát của công dân ở 2 Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ ngành Luật học, chuyên ngành Luật hiến pháp và luật hành chính, mã số: 9 38 01 02. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích của luận án Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về QGSCCD, đánh giá thực trạng QGSCCD ở Việt Nam, luận án đề xuất các giải pháp bảo đảm QGSCCD ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ của luận án Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án xác định những nhiệm vụ nghiên cứu chính sau đây: Thứ nhất, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, chỉ ra những nội dung nghiên cứu đã làm rõ, luận án có thể kế thừa, phát triển; xác định những vấn đề chưa được nghiên cứu toàn diện, hệ thống hoặc còn những quan điểm khác nhau cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Thứ hai, nghiên cứu làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về QGSCCD, bao gồm: khái niệm, đặc điểm, vai trò và các mối quan hệ QGSCCD; chủ thể, đối tượng và nội dung QGSCCD; các yếu tố bảo đảm thực hiện QGSCCD. Thứ ba, nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng QGSCCD ở Việt Nam hiện nay trên các phương diện: thực trạng pháp luật về QGSCCD; thực trạng thực thi QGSCCD; đánh giá khái quát những kết quả đạt được và nguyên nhân; những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế về QGSCCD ở Việt Nam hiện nay. Thứ tư, từ kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng QGSCCD, đề tài xác định các quan điểm và đề xuất các giải pháp bảo đảm QGSCCD ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về QGSCCD ở Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu Quyền giám sát của công dân có phạm vi rộng lớn, đối tượng phong phú, nội dung rất đa dạng.