Luận án Tiến sĩ: Phát huy quyền làm chủ nhân dân ở xã, phường Đồng Nai

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HỒ THỊ DUNG PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY Ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đinh Ngọc Thạch PGS. Nguyễn Thị Thanh Thủy HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Đinh Ngọc Thạch và PGS.

Nguyễn Thị Thanh Thủy. Những kết quả và nội dung nêu trong luận án là trung thực, các tài liệu tham khảo từ thực tế, số liệu sử dụng có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn theo quy định. HàNội, ngày tháng năm 2024 Tác giả Hồ Thị Dung MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Những công trình nghiên cứu về dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân. Những công trình nghiên cứu về thực trạng phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở xã, phường tỉnh Đồng Nai. Những công trình nghiên cứu về giải pháp phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai .20 Tiểu kết chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA.

NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG. Quan niệm về dân chủ. Chủ thể, nội dung, phương thức và tiêu chí đánh giá việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Một số nội dung cơ bản về phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở phường, xã .55 Tiểu kết chương 2.

THỰC TRẠNG PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY. Khái quát về điều kiện kinh tế - văn hóa - xã hội và sự tác động của nó đến việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai hiện nay. Thành tựu và nguyên nhân của nó trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai hiện nay. Hạn chế và nguyên nhân của nó trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở xã, phường tỉnh Đồng Nai .93 Tiểu kết chương 3.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG TỈNH ĐỒNG NAI TRONG THỜI GIAN TỚI. Một số quan điểm nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới. Các giải pháp nhằm phát huy hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới .113 Tiểu kết chương 4. 134 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.

136 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 147 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BCH Ban Chấp hành BTV Ban Thường vụ CNH – HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNDV Chủ nghĩa duy vật DCCS Dân chủ cơ sở HĐND Hội đồng nhân dân HTCT Hệ thống chính trị KCN Khu công nghiệp MTTQ Mặt trận Tổ quốc QCDC Quy chế dân chủ UBMT Ủy ban Mặt trận UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa CNXH Chủ nghĩa xã hội MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Dân chủ là một giá trị phổ biến của toàn nhân loại, là khát vọng chính đáng và là mục tiêu trong lịch sử hình thành và phát triển của xã hội loài người. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về dân chủ vào điều kiện, hoàn cảnh của Việt Nam.

Người đã đưa ra những tư tưởng sâu sắc, đúng đắn về dân chủ và thực hiện dân chủ. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân, nó được hình thành trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, nó phản ánh mối quan hệ cơ bản giữa Nhà nước và nhân dân trong chế độ chính trị - xã hội nhất định. Luận điểm của Người cho đến ngày nay vẫn giữ nguyên giá trị khoa học và ý nghĩa nhân văn, là định hướng cho nhận thức hoạt động thực tiễn của Đảng và nhân dân ta trong công cuộc đổi mới.

Trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn “lấy dân làm gốc”, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động. Thực hiện dân chủ là một trong những thành tố quan trọng của mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” ở Việt Nam. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục cụ thể hóa, hoàn thiện thể chế thực hành dân chủ. bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.

Thực hiện đúng đắn, hiệu quả dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, đặc biệt là dân chủ ở cơ sở. Thực hiện tốt, có hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” [31, tr. Hiến pháp năm 2013 và hệ thống pháp luật Việt Nam khẳng định rõ các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội. Trên thực tế, ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân, năng lực làm chủ, tham gia quản lý xã hội của nhân dân, ý thức về dân chủ trong xã hội đã được nâng lên.

Việc thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn có bước tiến bộ nhất định. Tuy nhiên, quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở nước ta chưa được phát huy 1 đúng mức xét ở cả góc độ nhận thức cũng như góc độ thực tiễn. Trong suốt những năm đổi mới vừa qua, quá trình phát huy quyền làm chủ của nhân dân cơ bản vẫn còn dựa trên cơ sở từ thực tế, vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Do vậy tính tổng thể, tính đồng bộ và hiệu quả của việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân còn bị hạn chế.

Đặc biệt tại địa bàn xã, phường, tình trạng vi phạm quyền làm chủ của nhân dân vẫn còn khá phổ biến. Tỉnh Đồng Nai nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, diện tích tự nhiên 5.907,2 km², có 11 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 2 thành phố và 9 huyện, với 170 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 40 phường, 8 thị trấn và 122 xã. Tỉnh có diện tích lớn thứ nhì ở Đông Nam Bộ (sau Bình Phước). Tính đến năm 2019, dân số toàn tỉnh Đồng Nai đạt 3.107 người, mật độ dân số đạt 516,3 người/km², dân số thành thị chiếm 48.4%, dân số nông thôn chiếm 51.

Đây cũng là tỉnh đông dân nhất vùng Đông Nam Bộ với hơn 3 triệu dân (sau Thành phố Hồ Chí Minh). Đồng Nai là khu vực phát triển mạnh về kinh tế, chủ yếu là ngành công nghiệp và trở thành “thủ phủ công nghiệp” của vùng Đông Nam bộ. Bên cạnh thuận lợi về nguồn lực phát triển, những năm gần đây đang tiềm ẩn nguy cơ bất ổn trong đời sống chính trị, xã hội, văn hóa, sinh hoạt tôn giáo, nhiều vấn đề gắn với lợi ích của các tầng lớp nhân dân không được giải quyết một cách hiệu quả, trong đó có quyền làm chủ của nhân dân. Tại một số địa phương trong tỉnh, việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở phường xã vẫn còn mang tính hình thức, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu; ban thanh tra nhân dân chưa phát huy hết vai trò của mình, chưa chủ động kiểm tra, giám sát; nhiều người chưa nhận thức đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân; phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” tại xã, phường vẫn chưa có đủ những căn cứ pháp lý để đảm bảo sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng và đảm bảo việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Hạn chế đó đang tác động bất lợi đến phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở xã, phường, đến giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài “Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong 2 thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành CNDVBC & DVLS của mình. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích và làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng của việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai hiện nay, luận án đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu Một là, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Hai là, làm rõ một số vấn đề lý luận về phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường hiện nay. Ba là, làm rõ thực trạng phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở xã, phường tỉnh Đồng Nai hiện nay. Bốn là, đề xuất quan điểm, và một số giải pháp nhằm phát huy hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài luận án là phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai hiện nay. Phạm vi nghiên cứu Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong thực hiện dân chủ ở xã, phường tỉnh Đồng Nai từ năm 2015 đến nay, tập trung vào 3 nội dung: thứ nhất, quyền làm chủ của nhân dân trong chính trị; thứ hai, quyền làm chủ của nhân dân trong kinh tế; thứ ba, quyền làm chủ của nhân dân trong đời sống văn hóa - xã hội và các lĩnh vực khác. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4.

Cơ sở lý luận Cơ sở lý luận nghiên cứu đề tài luận án là quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật, về vai trò của quần chúng nhân dân và dân chủ. Đặc biệt là quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong quá trình thực hiện dân chủ cơ sở.