Luận án TS Luật học: Vai trò pháp luật với PTBV ở VN - Võ Hải Long, ĐH Luật HN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI VÕ HAI LONG _ VAITTRO CUA PHÁPLUẬT _ DOI VOI PHAT TRIEN BEN VUNG O NUOC TA TRONG GIAI DOAN HIEN NAY Chuyên ngành : LÝ LUẬN & LICH SỬ NHÀ NƯỚC & PHAP LUAT Mã sô : 60. 01 LUẬN ÁN TIEN SY LUẬT HOC Người hướng dẫn khoa học: GS. LÊ MINH TÂM Hà Nội - 2010 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Võ Hải Long MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chương 1 Cơ sở lý luận về vai trò của pháp luật đối với phát triển bền vững 1. Khái niệm, nội dung và các điêu kiện bảo đảm phát triên bên vững 1. Khái niệm, đặc trưng và các biêu hiện cơ bản về vai trò của pháp luật đôi với phát triên bên vững. Những nhân tô ảnh hưởng và điêu kiện bảo đảm vai trò của pháp luật đôi với phát triên bên vững.

Kinh nghiệm phát huy vai trò của pháp luật trong việc xây dựng và thực hiện chiến lược phát trién bền vững trên thé giới. 64 Chương 2 Đánh giá vai trò của pháp luật 79 đôi với phát trién bên vững ở nước ta thời kỳ đôi mới 2. Đánh giá vai trò của pháp luật trong điều chỉnh các quan hệ kinh tế cơ 79 2. Đánh giá vai trò của pháp luật vê điêu chỉnh một sô nội dung chủ yêu trong lĩnh vực môi trường.

Đánh giá chung vé vai trò của pháp luật đôi với phát triên bên vững ở nước 138 Chương 3 Những quan điểm và giải pháp chủ yếu phát huy 147 vai trò của pháp luật đối với phát triển bền vững ở nước ta trong giai đoạn hiện nay 3. Sự cần thiết phải phát huy vai trò pháp luật đối với phát triển bền 147 3. Những quan điểm chủ yếu về phát huy vai trò của pháp luật đối với phát triển bên vững ở nước ta. Những giải pháp chủ yếu phát huy vai trò của pháp luật đối với phát triển bền VUNG O nưỚC fa.--c<cccccccsS+ 159 KET LUẬN.

111111 1101011211011 11 ro 205 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC TỪ VIET TAT I. Các từ viết tắt BHXH Bảo hiểm xã hội CNH-HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội CTNS21(A21) Chương trình Nghị sự 21 Agenda 21 HDND Hội đồng nhân dân LHQ (UN) Liên Hợp quốc The United Nations PTBV Phát triển bền vững Sustainable Development UBND Uy ban nhan dan UBTVQH Ủy ban Thường vu Quốc hội XHCN Xã hội chủ nghĩa II. Tên các tô chức, chương trình quôc tê, tiéng nước ngoài CSD Commission Sustainable Development Uy ban Phát triển bền vững ECOSOC Economic Social Council Hội đồng Kinh tế-Xã hội Liên Hợp quốc ILO International Labour Orgnisation Tổ chức Lao động quốc tế IUCN International Union for Conservation of Nature Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên Thế giới NSDS National Sustainable Development Strategy Chiến lược PTBV quốc gia UNEP United Nations Environment Program Chương trình môi trường Liên hợp quốc UNESCO United Nations Education, Science, Culture Orgnisatoin Tổ chức Van hoá Khoa học va Giáo dục Liên hop quốc WCED World Committee on Environment and Development Uy ban Thế giới về môi trường và phat triển WTO World Trade Orgn1zation Tổ chức Thương mại Thế giới MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển là quyền cơ bản, đồng thời là ước vọng mang tính nhân văn sâu sắc của mọi quốc gia, dân tộc và ở mọi thời đại.

Trong thời gian dài, phát triển chỉ được hiểu với ý nghĩa là tăng trưởng kinh tế, thê hiện ở sự gia tăng mặt lượng giá trị tổng sản phẩm quốc dân, chưa chú trọng giải quyết các van dé xã hội và môi trường. Trong thực tiễn, việc thực hiện mô hình phát triển này bên cạnh ưu điểm cơ bản là tạo ra sự giàu có cho xã hội, song bên cạnh đó là nguy cơ dẫn đến những hậu quả xấu, ngoài dự tính, như: bùng né dân số, gia tăng khoảng cách giàu nghèo, suy thoái môi trường, biến đôi khí hậu, v. de doa sự t6n tại và phát triển của xã hội. Bài học lớn được rút ra là trong quá trình phát triển con người cần phải giải quyết tốt môi quan hệ giữa con người, xã hội với tự nhiên, mà bản chất của nó là sự “đồng tiễn hoá” và con đường đó chỉ có thé là phát triển bền vững (PTBV).

Ké từ Báo cáo Tương lai chung của chúng ta (1987) đến Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và Phát triển (1992) và nhất là sau Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về PTBV (2002), PTBV đã trở thành Chương trình nghị sự của thé kỷ 21 (Agenda 21), thu hút sự quan tâm sâu rộng của nhiều chính khách, nhà khoa học có uy tín trên thé giới. Tuy nhiên trong đời sống quốc tế, PTBV thực sự mới chỉ nhận được sự đồng thuận trên những vẫn đề chung, cơ bản, có tính nguyên tắc. Do tính chất liên ngành, phức tạp, nhiều van dé về PTBV đến nay còn chưa được giải quyết thoả đáng, nhận thức thông nhất, từ những van đề lý luận như bản chất, các điều kiện bảo đảm đến những vấn đề thực tiễn như khả năng, mức độ áp dụng đối với các nước đang phát triển, v. cần được tiếp tục nghiên cứu, làm rõ.

Ở Việt Nam, hơn hai mươi năm qua, thực hiện đường lỗi đôi mới do Đảng ta khởi xướng, lãnh đạo, nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế-xã hội, an ninh, quốc phòng, hội nhập quốc tế và khu vực. Phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới, vẫn đề PTBV đã được đặt ra ngay từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới, song chỉ đến khi tiến trình này đi vào chiều sâu, thì nó mới thực sự trở nên cấp bách, thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội. Thực tiễn đó, đòi hỏi phải có sự nhận thức sâu sac hơn vê khả năng, điêu kiện, biện pháp bao dam 1 PTBV ở nước đang phát triển như Việt Nam, làm sao đề có thê kết hợp hợp lý, hài hoà giữa phát triển kinh tế (nhất là tăng trưởng kinh tế), phát triển xã hội (nhất là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; xoá đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) va bảo vệ môi trường (nhất là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường: phòng chống cháy và chặt phá rừng: khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên). Trước thực trạng và yêu cầu phát triển đất nước, vấn đề đặt ra là phải sớm hoàn thiện chính sách phát triển, trong đó chú trọng những giải pháp với những công cụ, phương tiện tổ chức thực hiện hiệu quả, một mặt tạo điều kiện thuận lợi, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực nhằm tiếp tục duy trì, đây nhanh tốc độ tăng trưởng, chất lượng, sức cạnh tranh của nền kinh tế, mặt khác tập trung giải quyết tốt các van dé xã hội, tăng cường công tác bảo vệ và từng bước nâng cao chất lượng môi trường.

Có như vậy, mục tiêu phát triển đất nước mới đạt được, định hướng XHCN mới được gitr vững. Đồng hành với sự đồi mới toàn diện đất nước, tư duy pháp ly có tiễn bộ rõ nét, pháp luật đã trở thành công cụ đặc biệt quan trọng trong tô chức và quản lý đời sống xã hội. Hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện, là một trong những thành tựu chủ yếu của công cuộc đổi mới. Pháp luật tạo cơ sở pháp lý hình thành đồng bộ thé chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, tạo hành lang pháp lý hình thành, phát triển các quan hệ xã hội mới, thúc đây tăng trưởng kinh tế, từng bước giải quyết các van dé xã hội và môi trường.

Tuy nhiên, đây chỉ là những kết quả bước dau, hệ thong pháp luật ở nước ta nhìn chung còn phức tạp, chất lượng, tính khả thi còn thấp, nhiều van dé phát triển nảy sinh chưa được giải quyết về mặt pháp lý, chưa thực sự phát huy tốt vai trò đối với sự phát triển đất nước. Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, thực hiện định hướng PTBV với mục tiêu phan dau đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Đề đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới, phát huy vai trò của pháp luật đối với PTBV là nhu cầu cấp thiết, nhằm phát huy những thành tựu đã đạt được, khắc phục những hạn chế, yếu kém, bảo đảm thực hiện thành công các mục tiêu phát triển. Nhu cầu này đặt ra cho công tác nghiên cứu lý luận pháp lý hàng loạt van dé cần đi sâu nghiên cứu.

Khoa học pháp lý cần thiết phải triển khai những nghiên cứu cơ bản, ứng dụng các thành tựu mới, tiếp tục củng cố, hoàn thiện tư duy pháp lý, xây dựng hệ thống các quan điểm pháp lý phù hợp với đường lối phát 2 triển đất nước, góp phần xây dựng đời sống pháp luật dân chủ, lành mạnh. Trong hàng loạt van dé lý luận và thực tiễn pháp ly ấy, van đề vị trí, vai trò, giá trị của pháp luật trong các quan hệ đời song kinh tế - xã hội, bao đảm PTBV đang nôi lên như một van đề vừa mang tính lý luận cấp thiết, vừa mang tính thực tiễn, đòi hỏi phải được nghiên cứu cơ bản, xây dựng và bổ sung các luận cứ khoa học phục vụ cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thong pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật ở nước ta, bảo đảm kết hợp giải quyết các van dé xã hội và môi trường trong từng bước, từng chính sách phát triển. Từ những luận chứng trên đây có thé khang định rang, Dé tài “Vai trd của pháp luật doi với PTBV ở nước ta trong giai đoạn hiện nay” là vẫn đề cấp thiết cả trên phương diện lý luận và thực tiễn, cần được nghiên cứu cơ bản, làm sáng tỏ trong giai đoạn hiện nay. Tình hình nghiên cứu PTBV được các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu; số lượng công trình, bài viết lớn, nội dung rất phong phú.

Các công trình, báo cáo có thé coi là tiền đề lý luận của PTBV phải ké đến là: J. Coomer với tác phẩm “The Nature of the Quest for Sustainable Socienty” (Ban chất của su tim kiếm xã hội bên vững); Hội bảo tồn thiên nhiên thé giới với “The World Conservation Strategy’ (Chiến lược bảo tồn thiên nhiên thé giới), v. Lý luận về PTBV tiếp tục được phát triển bởi các tác giả, thông qua các bài viết, công trình như: E.