Luận án tiến sĩ Triết học: Vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên - Nguyễn Văn Đại (2019)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN ĐẠI VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ CƠ SỞ Ở TỈNH HƯNG YÊN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN ĐẠI VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ CƠ SỞ Ở TỈNH HƯNG YÊN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC CHUYÊN NGÀNH: CNDVBC & CNDVLS MÃ SỐ: 92.002 Người hướng dẫn khoa học: 1. Trương Quốc Chính HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Đình Hòa và PGS,TS. Trương Quốc Chính; những kết quả và nội dung của luận án là trung thực; các tài liệu tham khảo có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Hà Nội, ngày tháng 3 năm 2019 Tác giả Nguyễn Văn Đại MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Một số công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án. Giá trị tham khảo của các công trình đã công bố và nội dung nghiên cứu mới của luận án.

24 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ CƠ SỞ Ở VIỆT NAM. Vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở - khái niệm, một số nội dung cơ bản. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở Việt Nam hiện nay. 52 Chương 3: VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ CƠ SỞ Ở TỈNH HƯNG YÊN HIỆN NAY – THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Thực trạng vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên hiện nay. Một số vấn đề đặt ra hiện nay. 106 Chương 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ CƠ SỞ Ở TỈNH HƯNG YÊN HIỆN NAY. Một số quan điểm định hướng nhằm phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên hiện nay.

Một số nhóm giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên hiện nay. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BCH: Ban Chấp hành BTV: Ban Thường vụ CNH: Công nghiệp hóa DCCS: Dân chủ cơ sở HĐH: Hiện đại hóa HĐND: Hội đồng nhân dân HTCT: Hệ thống chính trị KCN: Khu công nghiệp MTTQ: Mặt trận Tổ quốc QCDC: Quy chế dân chủ UBMT: Ủy ban Mặt trận UBND: Ủy ban nhân dân XHCN: Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong suốt quá trình lãnh đạo, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi quần chúng nhân dân là chủ thể, lực lượng chân chính sáng tạo ra lịch sử. Để phát huy vai trò to lớn đó, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết lãnh đạo thực hiện phát huy dân chủ. Ngày 18 tháng 2 năm 1998, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã ban hành Chỉ thị 30/CT-TW về Quy chế dân chủ ở cơ sở; năm 2007, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh 34/PL/2007 về Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Xét ở phạm vi quốc gia, qua 20 năm thực hiện, dân chủ ở cơ sở đã có những chuyển biến tích cực: “Quyền làm chủ của nhân dân được phát huy tốt hơn trong các lĩnh vực của đời sống xã hội bằng dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, nhất là trong lĩnh vực chính trị và kinh tế.

Nhiều cấp ủy đảng, chính quyền đã lắng nghe, tăng cường tiếp xúc, đối thoại với nhân dân” [25, tr. Nhờ vậy, kinh tế đất nước phát triển cao, chính trị - xã hội ổn định, niềm tin của quần chúng nhân dân với Đảng, Nhà nước ngày càng được tăng cường. Bên cạnh đó, việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở còn một số hạn chế như: “nhận thức về dân chủ trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân còn hạn chế… có tình trạng lợi dụng dân chủ gây chia rẽ, làm mất đoàn kết nội bộ, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội” [25, tr. Tỉnh Hưng Yên nằm ở vị trí trung tâm của Đồng bằng sông Hồng, có diện tích tự nhiên 930km2, dân số hơn 1 triệu người.

Trong những năm gần đây, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của tỉnh có những chuyển biến khá tích cực. Đó là việc hình thành các khu công nghiệp, dịch vụ, thương mại, như khu công nghiệp Phố Nối - Mỹ Hào, Như Quỳnh - Văn Lâm, Yên Mỹ, Văn Giang, thành phố Hưng Yên, Kim Động…, đời sống vật chất, tinh thần của phần đông người dân Hưng Yên đã được cải thiện. 2 Trong thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Đề án 01-ĐA/TU ngày 05/5/2011 về Nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở xã, phường, thị trấn giai đoạn 2011-2020; qua gần 7 năm thực hiện, nhận thức của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về dân chủ cơ sở được nâng lên. Chính quyền các cấp tích cực thực hiện cải cách hành chính, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân; Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng khu phố, làng, gia đình văn hóa… Thông qua thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở, mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng, chính quyền được tăng cường.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, việc phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên cũng còn những hạn chế, bất cập như: Thứ nhất, một bộ phận nhân dân chưa chủ động, tích cực thực hiện các quyền được biết, được bàn, kiểm tra, giám sát; nhiều người tỏ ra thờ ơ, thụ động trong tìm hiểu, thực hiện các quyền dân chủ của mình. Thứ hai, hiểu biết pháp luật về các quyền, nghĩa vụ của một bộ phận nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở còn hạn chế; Thứ ba, chất lượng tham gia góp ý, thảo luận của nhân dân với các chương trình, kế hoạch, đề án phát triển kinh tế - xã hội… chưa cao; có tình trạng góp ý qua loa, chiếu lệ, chỉ quan tâm đến những phần việc liên quan trực tiếp đến lợi ích của mình. Thứ tư, trong thực tế thực hiện, cá biệt còn có tình trạng một số cá nhân lợi dụng các quyền tự do, dân chủ để vi phạm pháp luật. Biểu hiện cụ thể của những hạn chế trên là tình trạng khiếu kiện đông người, kéo dài, vượt cấp ở Hưng Yên có biểu hiện ngày càng phức tạp; tình trạng chống người thi hành công vụ, không thực hiện các quyết định hành chính 3 của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; đặc biệt đã xuất hiện điểm nóng chính trị - xã hội cục bộ tại các xã Xuân Quang, Phụng Công, Cửu Cao huyện Văn Giang năm 2012 liên quan đến thu hồi đất đai là ví dụ tiêu biểu.

Những yếu tố trên đang tác động bất lợi đến phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở, ảnh hưởng đến giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Trong bối cảnh đó, phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở trở thành vấn đề có tính chất quyết định. Có thể nói rằng, chưa bao giờ sự nghiệp đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội của Hưng Yên đòi hỏi phải phát huy tối đa sức mạnh của toàn thể nhân dân lại cấp thiết như hiện nay. Đồng thời, chưa bao giờ sức mạnh của nhân dân đòi hỏi nhất thiết phải được xác lập trên cơ sở phát huy sự giác ngộ và khả năng cống hiến của từng thành viên trong cộng đồng như hiện nay.

Điều này có nghĩa, dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, việc phát huy cho được vai trò của quần chúng nhân dân trong thực hiện quy chế dân chủ phải được xem là yếu tố chiến lược, quyết định sự thành công của mục tiêu đưa Hưng Yên trở thành tỉnh công nghiệp vào năm 2020 như Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII nhiệm kỳ 2015 - 2020 đã xác định. Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn chủ đề “Vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ Triết học của mình. Mục đích, nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở; luận án đề xuất một số quan điểm và nhóm giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên hiện nay.

Nhiệm vụ của luận án: Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện một số nhiệm vụ chủ yếu sau: Một là, tổng quan một số công trình tiêu biểu đã công bố liên quan đến đề tài luận án; Hai là, phân tích một số vấn đề lý luận về vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở Việt Nam hiện nay; Ba là, phân tích thực trạng vai trò của nhân dân trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở tỉnh Hưng Yên từ năm 1998 đến nay và những vấn đề đặt ra; Bốn là, đề xuất một số quan điểm, nhóm giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân tỉnh Hưng Yên trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở trong thời gian tới. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu: Luận án nghiên cứu vai trò của nhân dân tỉnh Hưng Yên trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở từ năm 1998 đến nay.