Luận án tiến sĩ: Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại Thị xã Sơn Tây, TP. Hà Nội - Phan Thị Phương Lan

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHAN THỊ PHƯƠNG LAN THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ SƠN TÂY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Chính sách công Mã số: 834 04 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGUYỄN NGỌC TOÀN HÀ NỘI - 2020 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay nhân loại đang bước vào nền văn minh tri thức với những biến đổi vô cùng to lớn cùng sự phát triển kỳ diệu của khoa học kỹ thuật và công nghệ, đòi hỏi mỗi Quốc gia , mỗi dân tộc, bằng truyền thống và nội lực của mình phải tạo được những bước đi thích hợp để nhanh chóng tiếp cận và hội nhập vào trào lưu đó. Đối với Việt Nam hiện nay đây thực sự là thời cơ thuận lợi to lớn để phát triển, đồng thời đây cũng là một thách thức vô cùng gay gắt, đòi hỏi phải có nghị lực kiên cường, tài năng sáng tạo để vượt qua.

Chính vì lẽ đó mà đầu tư cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo- phát triển nguồn nhân lực đã được Đảng ta coi là quốc sách hàng đầu. Đào tạo nghề là một nội dung quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi Quốc gia để hướng tới sự phát triển bền vững. Việt Nam với 70% dân số trong độ tuổi lao động là lao động nông thôn, do vậy, lực lượng này đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu lao động, có đóng góp không nhỏ trong tiến tình phát triển kinh tế xã hội. Chính vì vậy đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn đang là nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết nhằm cải thiện chất lượng nguồn nhân lực phục vụ quá trình phát triển kinh tế xã hội của nước ta ngày càng khởi sắc.

Sơn Tây là một thị xã nằm ở phía Tây Bắc của Thủ đô Hà Nội. Tổng số hộ dân cư là 35.389 hộ dân cư, trong đó số hộ nông thôn là 16. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo và thu nhập bình quân đầu người ở vùng nông thôn đạt thấp, tỷ lệ hộ nghèo bền vững cao, chưa có bước đột phá. Nhằm nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn (LĐNT) để thực hiện công tác xóa đói, giảm nghèo, năm 2010 thị xã bắt đầu triển khai khảo sát nhu cầu học nghề của LĐNT và xây dựng Đề án đào tạo nghề (ĐTN) cho LĐNT đến năm 2020.

Qua 09 năm triển khai Đề án, số lao động được ĐTN tăng dần lên qua các năm: Những kết quả đạt được trong thời gian qua của công tác ĐTN đặc biệt là ĐTN cho LĐNT trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội đã đóng góp không nhỏ cho việc phát triển kinh tế của địa phương, góp phần ổn định trật tự an toàn xã hội và giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống cho người lao động. Tuy nhiên, bên cạnh 1 luan an những thành tựu đạt được thì công tác ĐTN cho LĐNT vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế và chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội như: chất lượng ĐTN chưa thực sự đáp ứng yêu cầu phát triển; chưa chuyển mạnh đào tạo theo nhu cầu của xã hội, chưa thực sự bám sát vào nhu cầu nguyện vọng của người lao động nhất là đối với ĐTN nông nghiệp… Xuất phát từ thực tiễn đó, có thể thấy rằng việc nâng cao chất lượng công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay là một việc cấp thiết. Do vậy, tôi lựa chọn đề tài “Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội” để nghiên cứu làm Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành chính sách công của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn nói chung và thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu nhiều công trình đã được công bố qua đó đã giúp cho chúng ta có cái nhìn đầy đủ và đa chiều hơn về công tác này.

Những năm vừa qua đã có nhiều tác giả có các công trình nghiên cứu và nhiều bài viết nhằm tìm hiểu thực trạng công tác đào tạo nghề nói chung, đào tạo nghề cho LĐNT nói riêng, cụ thể như: Nguyễn Tiến Dũng (2014), Mô hình đào tạo nghề cho lao động nông thôn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Trong công trình này, những nội dung cơ bản về đào tạo nghề cho lao động nông thôn được tác giả đề cập. Tác giả đặc biệt đã đưa ra một số mô hình dạy nghề cho lao động nông thôn đã được triển khai trong thực tế để đánh giá và chỉ ra những vấn đề vướng mắc chưa giải quyết được hiện nay. Tác giả Nguyễn Viết Sự trong công trình, Giáo dục nghề nghiệp - Những vấn đề và giải pháp, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2005 đã đưa ra tập hợp các nghiên cứu về vấn đề giáo dục và dạy nghề có giá trị khảo sát những vẫn đề chung.

Điểm mạnh của công trình này là bao quát một cách khá toàn diện những lĩnh vực và các vấn đề của công tác giáo dục và dạy nghề. Tuy nhiên, những vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn chưa được tác giả đề cập đến một cách sâu sắc. 2 luan an Đi vào cụ thể vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn có một số các công trình tiêu biểu. Cụ thể như: “Đào tạo nghề cho LĐNT vùng đồng bằng Sông Hồng trong thời kỳ CNH-HĐH” của tác giả Nguyễn Văn Đại (2012); “Một số giải pháp đào tạo nghề cho lao động nông thôn hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Thu Hoà (2016); “Đào tạo nghề phải gắn với doanh nghiệp”, của tác giả Lê Quân (Báo Lao động ngày 28/7/2018); “Có nghề nông dân mới thoát nghèo bền vững”, của tác giả Đào Ngọc Dung (Báo Dân trí ngày 12/4/2018); “ Nâng cao chất lượng công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Chương Mỹ , thành phố Hà Nội của tác giả Bùi Thị Ngọc Thoa, Tạp chí Kinh tế và chính sách (số 1, 2017 ).

Các công trình trên đây đã có một cái nhìn tổng thể về thực trạng công tác đào tạo nghề cho LĐNT, thực trạng về việc làm và giải quyết việc làm, cũng như thực trạng về thực hiện các chính sách đào tạo nghề cho LĐNT hiện nay. Các bài báo, công trình này cũng đã chỉ ra được các tồn tại, hạn chế trong công tác đào tạo nghề cho LĐNT như: Nhiều cơ quan, bộ ngành, nhiều địa phương và xã hội nhận thức chưa đầy đủ về công tác đào tạo nghề, trong đó có đào tạo nghề cho LĐNT do vậy công tác đào tạo nghề cho LĐNT ở nước ta chưa được quan tâm đúng mức; chưa coi xem đây là công việc thường xuyên, liên tục và có hệ thống mà chỉ coi công tác này là nhiệm vụ nhất thời, việc thực hiện còn cầm chừng chưa có sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành, các địa phương. Ngoài ra, bản thân người dân nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng của công tác đào tạo nghề dẫn đến thái độ không mặn mà, thậm chí còn thờ ở với công tác này. Công tác tuyên truyền của các cấp, các ngành, các cơ quan thực hiện chưa tốt; công tác điều tra, khảo sát và dự báo nhu cầu về đào tạo còn gặp nhiều khó khăn đã làm cho công tác đào tạo nghề, trong đó có đào tạo nghề LĐNT thời gian qua chưa thực sự hiệu quả.

Bên cạnh đó, các công trình, bài viết cũng đã nêu lên được thực trạng của chính sách đào tạo nghề cho LĐNT ở nước ta hiện nay, qua đó đề xuất nhiều giải pháp, cách làm nhằm giúp cho chính sách đào tạo nghề cho LĐNT ngày càng hoàn thiện hơn. Các tác giả đều nhất trí cho rằng để hoạt động đào tạo nghề cho LĐNT ngày càng đi vào thực tiễn, mang lại hiệu quả thiết thực cho người dân, cần phải có sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương, nhất là các cấp chính quyền ở địa 3 luan an phương từ tỉnh đến xã và nhu cầu đào tạo nghề phải xuất phát từ yêu cầu thực tế của người dân, người nông dân, từ tình hình phát triển KT-XH của đất nước, của từng địa phương và của các doanh nghiệp thì việc triển khai, tổ chức thực hiện mới có hiệu quả được. Tuy nhiên, thực trạng của chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn những năm gần đây chưa thực sự được quan tâm một cách thỏa đáng. Đặc biệt, với một địa phương đặc thù như thị xã Sơn Tây của thành phố Hà Nội.

Chính vì vậy, chúng tôi tập trung khảo sát và nghiên cứu việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại thị xã Sơn Tây nhằm góp phần tăng cường sự hiểu biết thực tế của địa phương, đóng góp vào một vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn, trên cơ sở đó, phân tích đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội, đề xuất các giải pháp hoàn thiện tổ chức thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở nước ta nói chung và thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội nói riêng. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện các mục đích trên luận văn có các nhiệm vụ sau: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn - Phân tích thực trạng tình hình thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội; - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 4. Đối tượng Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội .