Luận án tiến sĩ: Giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã tại huyện Đại Lộc, Quảng Nam - Phạm Ích Khiêm

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM ÍCH KHIÊM GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐẠI LỘC, TỈNH QUẢNG NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, năm 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM ÍCH KHIÊM GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐẠI LỘC, TỈNH QUẢNG NAM Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số : 8 38 01 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. VŨ CÔNG GIAO HÀ NỘI, năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Luận văn “Giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã từ thực tiễn huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam” là đề tài của tôi đã được Học viện Khoa học Xã hội giao và phân công người hướng dẫn khoa học. Tất cả các tài liệu, số liệu, báo cáo tổng hợp, quan điểm phân tích, lập luận đều xuất phát từ việc tự tìm hiểu, nghiên cứu của riêng tôi, được sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Vũ Công Giao. Những số liệu thu thập được trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các cơ quan, ban ngành liên quan tại địa phương đảm bảo thông tin trung thực, chính xác để sử dụng trong Luận văn với mục đích phân tích, nhận xét, đánh giá, giải pháp của đề tài nghiên cứu trên bàn huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam.

Quảng Nam, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Phạm Ích Khiêm luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ. Khái niệm, đặc điểm, vai trò giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã. Chủ thể, đối tượng, nội dung, hình thức, trình tự giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã.

Các yếu tố ảnh hưởng tới giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã. 27 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TẠI HUYỆN ĐẠI LỘC, TỈNH QUẢNG NAM. Bối cảnh huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam có ảnh hưởng tới giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã. Thực tiễn giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã tại huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam.

Đánh giá chung về thực trạng giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã tại huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. 56 CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ, TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐẠI LỘC, TỈNH QUẢNG NAM. Quan điểm tăng cường giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã từ thực tiễn huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Giải pháp tăng cường giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã từ thực tiễn huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam.

77 TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ 1 HĐND Hội đồng nhân dân 2 KTXH Kinh tế - xã hội 3 QPPL Quy phạm pháp luật 4 TTHĐND Thường trực Hội đồng nhân dân 5 UBND Ủy ban nhân dân 6 UBMTTQ Ủy ban Mặt trận Tổ quốc 7 XHCN Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 1.2 Các hình thức giám sát của HĐND, Thường trực, Ban 12 HĐND Cơ cấu, số lượng đại biểu HĐND cấp xã của huyện 2.1 a Đại Lộc nhiệm kỳ 2011- 2016 và nhiệm kỳ 2016 – 57 2021 Trình độ văn hóa và chuyên môn của đại biểu HĐND 2.1 b cấp xã của huyện Đại Lộc nhiệm kỳ 2011 - 2016 và 57 nhiệm kỳ 2016 – 2021 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên biểu đồ Trang biểu đồ 1.1 Hệ thống chính trị của Việt Nam và Hội đồng nhân dân 11 2.2 Đánh giá về trình độ và kiến thức của đội ngũ CB, CC 41 cấp xã so với yêu cầu nhiệm vụ luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chính quyền địa phương là một bộ phận cấu thành hữu cơ của hệ thống chính quyền nhà nước, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước và phục vụ nhân dân. Đổi mới chính quyền địa phương trong bối cảnh hiện nay là nhu cầu rất cấp thiết để nâng cao năng lực quản lý của nhà nước nói chung và của các chính quyền địa phương, nhất là trong bối cảnh quyền tự do kinh doanh, các quyền tự do, dân chủ của xã hội ngày càng được đề cao. Để Hội đồng nhân dân có đủ năng lực đáp ứng vị trí, vai trò của mình trong tình hình mới, trước hết, cần hoàn thiện mô hình chính quyền cơ sở theo hướng đơn giản hóa; trước tình hình đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và Hội đồng nhân dân xã cần được tăng cường về chất lượng đại biểu và các điều kiện hoạt động, đồng thời thực hiện chức năng giám sát đạt hiệu quả ở các địa phương.

Hiến pháp năm 2013, xác định “…Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa, là nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về Nhân dân…. Theo đó, Quốc Hội và Hội đồng Nhân dân (HĐND) các cấp, trong đó HĐND được xác định là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. HĐND có quyền quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương đồng thời thực hiện chức năng giám sát của HĐND có ý nghĩa hết sức quan trọng thể hiện vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, cơ quan đại biểu của nhân dân địa phương góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước ở địa phương, đảm bảo quyền làm chủ của Nhân dân địa phương.

Giám sát việc thực hiện các chủ trương, chính sách trong phạm vi, thẩm quyền được pháp luật quy định và quyết định những vấn đề quan trọng của 1 luan an địa phương là hai chức năng chính của HĐND cấp xã. Vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của HĐND các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí và quyền làm chủ của Nhân dân địa phương, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân địa phương. Giám sát là một trong những nhiệm vụ, quyền hạn chính của HĐND nhằm thực hiện vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đảm bảo quyền của nhân dân, phát huy dân chủ, phát huy hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước ở các địa phương. Do vậy, hoạt động của HĐND cấp xã nói chung và hoạt động giám sát của HĐND cấp xã nói riêng phải được xây dựng cơ chế hoạt động một cách toàn diện, hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.

Trong những năm qua, HĐND cấp xã ở huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều đổi mới về tổ chức và hoạt động, chất lượng các kỳ họp HĐND từng bước được nâng lên, phương thức giám sát của HĐND cấp xã đảm bảo thực hiện theo luật định. Mặc dù vậy, bên cạnh những kết quả trên, một số hoạt động của HĐND cấp xã của huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam vẫn còn những hạn chế. Nhìn chung, các hoạt động giám sát còn mang tính hình thức, hiệu lực, hiệu quả chưa cao. Điều này cần được nghiên cứu tìm ra những nguyên nhân và giải pháp khắc phục.

Là một công chức đang làm việc ở huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, trong bối cảnh trên, học viên quyết định chọn đề tài “Giám sát của Hội đồng Nhân dân cấp xã từ thực tiễn huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam” để thực hiện luận văn thạc sĩ luật học của mình, với mong muốn góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động quan trọng này của HĐND các xã, phường, thị trấn ở địa phương trong thời gian tới. Tình hình nghiên cứu đề tài Giám sát là hoạt động quan trọng của HĐND ở nước ta, vì vậy, vấn đề này đã được nhiều cơ quan, tổ chức và tác giả nghiên cứu. Dưới đây là một số công trình tiêu biểu: - Nguyễn Đăng Dung (2011), Tổ chức chính quyền địa phương Việt Nam theo Hiến pháp 1992. - Trần Công Dũng (2016), Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các cơ quan chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Luật học.

- Phạm Thị Bích Thủy (2012), Giải pháp xây dựng bộ máy chính quyền nhà nước ở địa phương theo xu hướng tinh gọn và hiệu quả, Hội thảo chính quyền địa phương Việt Nam – Sự hình thành, phát triển trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật qua các thời kỳ và một số bài học kinh nghiệm, Luận văn thạc sỹ lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật. - Lý Ngọc Thanh (2015), Hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện KHXH. - Nguyễn Quốc Tuấn (2004), Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng Nhân dân và UBND các cấp, Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 4/2004. - Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (2014), Phân công quyền lực giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương tại Việt Nam - Lịch sử , lý luận và thực tiễn, Hà Nội.

Những công trình nghiên cứu trên đây đã cung cấp một lượng tri thức và thông tin lớn về vấn đề tổ chức hoạt động của HĐND nói chung và hoạt động giám sát của HĐND nói riêng ở Việt Nam. Tuy nhiên, hiện còn ít các công trình nghiên cứu chuyên sâu về giám sát của HĐND ở cấp cơ sở. Ngoài ra, hầu hết các công trình nghiên cứu đã công bố đều chưa cập nhật những quy định mới của Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương 3 luan an 2015 và Luật Giám sát của Quốc Hội và Hội đồng Nhân dân năm 2015. Do đó, mục tiêu đặt ra của luận văn là kế thừa những công trình nghiên cứu trên, đồng thời tập trung nghiên cứu về hoạt động giám sát của HĐND cấp xã cả về lý luận và thực tiễn trên địa bàn huyện Đại Lộc.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. - Mục đích nghiên cứu Luận văn nghiên cứu về tổ chức hoạt động giám sát của HĐND cấp xã từ thực tiễn huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam từ đó đề xuất những giải pháp nhằm đổi mới cách thức tổ chức để tăng cường hoạt động này trong thực tiễn ở địa bàn nghiên cứu và trên phạm vi cả nước. - Nhiệm vụ nghiên cứu - Khái quát hóa các quy định của pháp luật hiện hành về giám sát của HĐND cấp xã. Phân tích, làm rõ vị trí, vai trò giám sát của HĐND cấp xã trong tổ chức bộ máy nhà nước và trong hệ thống chính quyền địa phương ở nước ta hiện nay.